KARTET 2021 पेपर-2: बाल विकास आणि अध्यापनशास्त्र (CDP) विश्लेषण!
KARTET 2021 (पेपर-2) च्या ‘बाल विकास आणि अध्यापनशास्त्र’ (Child Development and Pedagogy) या विभागाचे (प्रश्न 61 ते 90) सखोल विश्लेषण व प्रश्नांची अचूक उत्तरे –
शिक्षक पात्रता परीक्षेची तयारी करणाऱ्या प्रत्येक उमेदवारासाठी बालकाचा विकास, अध्ययन प्रक्रिया आणि शिक्षणातील प्रभावी पद्धती यांचे ठोस आकलन असणे आवश्यक आहे. या विश्लेषणामध्ये, आम्ही खालील मुख्य संकल्पनांवर आधारित प्रश्नांचा समावेश केला आहे:
- बालविकास आणि शिक्षकाची भूमिका: बालकांच्या वाढीचे आणि विकासाचे ज्ञान वर्गशिक्षकांना बालकांची कार्यक्षमता व अपेक्षा कशा प्रकारे योग्य रीतीने समजून घेण्यास मदत करते.
- विकासाचे आधारस्तंभ: आनुवंशिकता आणि पर्यावरण यांसारख्या घटकांचा विकासावर होणारा परिणाम आणि सामाजिक विकासाचे महत्त्वाचे दर्शक.
- सामाजिक आणि ज्ञानात्मक सिद्धांत: व्हिगोत्स्कीचा सामाजिक आंतरक्रिया सिद्धांत आणि गार्डनरचा बहु-परिमाणाचा बुद्धिमत्ता सिद्धांत यावर आधारित प्रश्नांचे स्पष्टीकरण.
- मूल्यमापन आणि CCE: निरंतर आणि सर्वकष मूल्यमापन (CCE) चा मुख्य केंद्रबिंदू, म्हणजे चिंतन प्रक्रिया आणि पाठांतरापासून मुक्ती देणे, यावर विशेष भर.
- समावेशन आणि संवेदनशीलता: समावेशक शिक्षणाची (Inclusive Education) संकल्पना, लिंगभेदाचे वर्गातील परिणाम आणि सामाजिक रचनेत आढळणाऱ्या रूढीवादी कल्पना.
- अध्ययन आणि प्रेरणा: अध्ययनासाठी आवश्यक असलेला मूलभूत आंतरिक घटक (सिद्धता), आंतर प्रेरणा (Intrinsic Motivation), समस्या निवारण कौशल्ये आणि नवीन अध्ययनाची मागील ज्ञानाशी सांगड घालण्याची प्रक्रिया.
जर तुम्ही शिक्षक भरती परीक्षेची तयारी करत असाल किंवा अध्यापनशास्त्राच्या संकल्पना अधिक खोलवर समजून घेऊ इच्छित असाल, तर बालकाचे मानसशास्त्र आणि अध्ययन पद्धतीचे बारकावे समजून घेण्यासाठी हा ब्लॉग तुमच्यासाठी अत्यंत उपयुक्त ठरेल. या सर्व महत्त्वाच्या प्रश्नांची अचूक उत्तरे आणि त्यामागील शैक्षणिक दृष्टिकोन जाणून घ्या!
KARTET 2021 PAPER – 2
बाल विकास आणि अध्यापनशास्त्र (Child Development and Pedagogy)
61. एका वर्ग शिक्षकासाठी बालकाच्या ज्ञानाची वाढ आणि विकास हा आहे.
(1) मानसशास्त्राचे ज्ञान समृद्धीसाठी मदत करते
(2) शाळेची स्थिती सुधारण्यास मदत करते
(3) बालकाच्या वाढ आणि विकासाविषयीच्या विविध घटकाचे मापनास मदत करते
(4) बालकाची कार्यक्षमता आणि अपेक्षा योग्य रीतीने समजण्यास मदत करते
62. यापैकी एक घटक बालकाच्या विकासावर परिणाम करत नाही.
(1) आनुवंशिकता
(2) पर्यावरण
(3) वाढ
(4) संपादन
63. “शाळा” सामाजीकरणाचा प्रतिनिधी आहे.
(1) विद्यार्थ्यांना जीवन कौशल्ये शिकविते
(2) विषय ज्ञान हस्तांतर करण्यास मदत करते
(3) आंतरक्रियाद्वारे सामाजिक कौशल्ये पुरविते
(4) विद्यार्थ्याला उत्तम अध्ययनकर्ता बनविण्यास मदत करते
64. बालकाच्या सामाजिक विकासाचे हे एक दर्शक आहे.
(1) कुटुंब गट वगळून समवयस्क गटाकडे कार्यान्वित होणे
(2) सर्व शाळेय विषयाच्या अध्ययनात आवड आणि काळजी दर्शविणे
(3) तार्किक आणि बौद्धिक विचार करण्याचे सामर्थ्य
(4) आवडत्या विषयाकडे जास्त लक्ष केंद्रित करून व्याप्ती वाढविणे
65. शिक्षणाचे मूल्यांकनाचे मुख्य केंद्रबिंदु म्हणजे
(1) शिकण्याची कौशल्ये निर्माण करणे
(2) शिकण्याचे परिणामातील कामगिरी शोधणे
(3) विद्यार्थ्यांचे वारंवार मूल्यमापन करणे
(4) अभ्यासाच्या सवयी विकसित करणे
66. व्हिगोत्स्कीनुसार बालकांच्या अध्ययनात याचा समावेश असतो.
(1) संपर्क असणारा सामाजिक आंतरक्रिया
(2) बालकाच्या विकासासोबत वाढणारा ज्ञानात्मक विकास
(3) प्रयोगाद्वारे संशोधन
(4) बौद्धिक विकासाची प्रक्रिया
67. विकसनशील शिक्षणाची मध्यवर्ती कल्पना ही आहे.
(1) शिक्षण आणि मूल्यमापनात शिक्षक एक महत्वाचा घटक असणे
(2) प्रत्येक बालकामध्ये शिकण्याचे सामर्थ्य आहे असे गृहीत धरणे
(3) विषय केंद्रित अध्ययनास वाव देणे
(4) प्रेरणेचा विकास आणि प्रत्येक बालकाचे मूल्यांकन
68. शिक्षकाला बहु-परिमाणाच्या बुद्धिमतेची संकल्पना प्रामुख्याने यासाठी मदत करते.
(1) मुले अध्ययन कशी करतात आणि माहिती प्रक्रिया कशी आहे हे जाणून घेणे
(2) प्रत्येक बालकाच्या वैयक्तिक विकासाचे मूल्यांकन करणे
(3) बालकाच्या शैक्षणिक प्रगतीचे मूल्यमापन करणे
(4) त्यांच्या सुलभीकरण प्रक्रियेची योजना करणे
69. बालकातील ज्ञानात्मक कौशल्यातील वैयक्तिक फरकाचे उदाहरण हे आहे.
(1) शारीरिक क्रिया सादर करणे
(2) राग व्यक्त करणे
(3) दुचाकी चालविणे
(4) अध्ययनाची गती
70. वर्गातील लिंगभेदाचा परिणाम हा आहे.
(1) विद्यार्थ्यांमध्ये स्पर्धेचा विकास होतो
(2) मुलांसाठी आणि मुलींसाठी वेगवेगळ्या संधी उपलब्ध होतात
(3) सर्वकष विकास आणि अध्ययनास मर्यादा येतात
(4) अध्ययनास उत्तेजना मिळते
71. सामाजिक रचनेमध्ये लिग भेदाचे हे एक उदाहरण आहे.
(1) मुली सुरवातीला वर्गखोलीतील कृतीसाठी वेळ घेतात आणि वर्गातील कृतीमध्ये सहभागी होतात
(2) उच्च शिक्षणासाठी पालक त्यांच्या मुलींना पाठविण्याचे धाडस करत नाहीत
(3) मुलीची उत्तम साधना
(4) मुले जास्त शारीरिक कार्य करतात
72. शिक्षक शाळाधारित मूल्यमापनाचे पालन करतो कारण
(1) त्याने मूल्यमापन व्यापक होते
(2) त्याने मूल्यमापन सोपे होते
(3) त्याने विद्यार्थ्यांचे बढ़ती होते
(4) वर्गात त्याच्या शिकवणीची गुणवत्ता तपासणी होते
73. समस्या सोडविताना विद्यार्थी विचार करतो, ह्याच्याने
(1) त्याच्या मनात भ्रम उत्पन्न होतो
(2) बालकाला मानसिकदृष्ट्या निरसन प्राप्त होते
(3) सरावाद्वारे बालक शिकतो (the child learns by conditioning)
(4) बालक कार्यक्षम होते
74. निरंतर आणि सर्वकष मूल्यमापनामध्ये जास्त भर दिलेला घटक हा आहे.
(1) विद्यार्थ्यांची चिंतन प्रक्रिया आणि पाठांतरापासून मुक्ती देणे
(2) वारंवार चाचणी आणि परीक्षेचे आयोजन करणे
(3) मूल्यांकनापूर्वी संपूर्ण पाठ्यक्रम संपविणे
(4) प्रत्येक घटकांश झाल्यानंतर विद्यार्थ्यांची साधना ठरविणे
75. विद्यार्थ्यांचे मूल्यांकन करण्यासाठी विचारात घेतला जाणारा महत्वाचा घटक हा आहे.
(1) पाठ्यपुस्तकातील निर्दिष्ट घटकांश
(2) अध्ययन फलश्रुती
(3) वर्गामध्ये अध्ययन अनुभव पुरविणे
(4) शाळेय विषयातील विद्यार्थ्यांची साधना
76. समावेशक वर्गामध्ये सहकारी अध्ययन आणि समवयस्क अध्ययनाने अध्ययनकर्त्यात याचे विचलन होते.
(1) कांही वेळेला वर्गमित्रांसोबत तुलनात्मकतेला प्रेरणा मिळते
(2) बालकामध्ये स्पर्धेमुळे सक्रियरित्या निराशा येते
(3) समवयस्काबरोबर सक्रिय सुलभीकरणाचा स्वीकार करणे
(4) सराव न करणे आणि विद्यार्थ्यांच्या योग्यतेनुसार वर्गीकरण करणे
77. समावेशन शिक्षणाची संकल्पना ही आहे.
(1) विशेष शाळा किंवा वर्गाचा वापर स्वीकारणे
(2) वारंवार चाचणी आणि परीक्षेचे आयोजन करणे
(3) विशेष गरज असलेल्या बालकांना इतर मुलांपासून वर्गामध्ये वेगळे करण्यासाठी अनुमती देणे
(4) विशेष शाळा किंवा वर्गाचा वापर नाकारणे
78. त्याच्या विद्यार्थ्यांमध्ये आवड निर्माण करण्यासाठी चलित पद्धतीचा वापर करणे आणि संशोधन करण्याची क्षमता एका शिक्षकात आहे. हे त्याचे असे सुचित करते
(1) बुद्धिमता
(2) क्रियाशीलता
(3) चिंतन
(4) दृष्टिकोन
79. डिस्लेक्सियाचे (Dyslexia) हे एक लक्षण नाही…
(1) उजव्या किंवा डाव्या हाताचा वापर
(2) स्पष्ट वाचन, वेग आणि आकलनास समस्या असणे
(3) हळू लिहिणे
(4) शब्द आठविण्यास अडचण असणे
80. स्वतंत्रपणे विचार करण्यास उत्तेजन आणि मुलांना परिणामकारक अध्ययनकर्ता बनविण्यासाठी शिक्षकाने हे करावे.
(1) विद्यार्थ्यांच्या प्रत्येक साधनेला बक्षिस देणे
(2) वेगवेगळी अध्ययन साधने वापरून विद्यार्थ्यांना उत्तम अध्यापन करणे
(3) लहान घटकामध्ये किंवा भागामध्ये अध्ययन माहिती पुरविणे
(4) प्राप्त माहितीचे स्मरण करणे सोपे जावे म्हणून व्यवस्थित रचना करणे
81. विद्यार्थ्यांमधील अध्ययनातील अपयशाचे एक कारण हे आहे.
(1) शालेय सुविधांचा अभाव
(2) प्रोत्साहनाचा अभाव
(3) शिक्षकांचा दबाव
(4) शाळा पाठ्यक्रम
82. अध्ययनासाठी आवश्यक असलेला मूलभूत आंतरिक घटक हा आहे.
(1) सिद्धता
(2) परिपक्वता
(3) शारीरिक वाढ
(4) दृष्टिकोन
83. शिक्षकांनी विद्यार्थ्यांना समस्या निवारण कौशल्याची ओळख करून देण्यासाठी अध्ययनात या उपक्रमांचा समावेश करावा.
(1) अचूकता आणि तंतोतंतपणा
(2) पाठांतर आणि आकलन
(3) अभ्यास कार्य आणि सतत सराव
(4) विचारणा, तार्किकता आणि निर्णय घेणे
84. ‘वाचन’ शिकण्याच्या प्रक्रियेत ज्ञानात्मक कौशल्याशी संबंधित असलेले हे आहे.
(1) मानसिक प्रवृत्ती
(2) चिंतन शक्ती
(3) बोली भाषा
(4) कल्पना शक्ती
85. एका बालकाचे समस्या निवारण वर्तन याद्वारे व्यक्त होते.
(1) चिंतन आणि कारणमीमांसा सामर्थ्य
(2) ज्ञानाच्या विविध स्रोतांचा सदंर्भ देणे
(3) प्रयोगाची चूका आणि शिका पद्धत
(4) विश्वासू शिक्षकाची मदत घेऊन
86. स्व-अध्ययनासाठी बालकाने वापरलेले कार्य तंत्र हे आहे.
(1) मूर्त वस्तूंचे ग्रहण आणि संवेदी ज्ञानाचे संपादन
(2) शिक्षकांनी सुचविलेल्या पुस्तकांचे वाचन
(3) वर्गामध्ये लक्षपूर्वक अध्ययन
(4) शिक्षकांनी दिलेले ज्ञान आत्मसात करणे
87. ‘संवेदना’ याचे वर्णन करणारा एक घटक हा आहे.
(1) एका बालकातील सामान्य भावनांचे मानसिकरित्या प्रदर्शन करणे
(2) क्रियेमध्ये बाह्य प्रेरणेसाठी परिणामी प्रतिसाद देणे
(3) तार्किक चिंतन
(4) कोणत्याही प्रतिक्रिया न देता शांत राहणे
88. एक बालक घटकांशाचे अध्ययन आनंदपूर्वक अनुभवित आहे. हे असे दर्शविते.
(1) प्रोत्साहन
(2) बल
(3) आंतर प्रेरणा
(4) बाह्य प्रेरणा
89. अध्ययनावरील वर्तणूकीचा प्रभाव हा आहे.
(1) ते प्रेरणा आणि प्रतिसाद बदलते
(2) विशिष्ट ध्येयाकडे अध्ययनकर्त्याला सूचित करते
(3) बहु-कार्याचे सेट पुरविते (करते)
(4) अभ्यासाची सवय विकसित करते
90. अध्ययनावर परिणाम करणारी संबंधित घटकांची ही एक प्रक्रिया आहे.
(1) अध्ययनकर्त्याचे मूळ सामर्थ्य
(2) विषय घटकावर प्रभुत्व
(3) घटकांशाचे स्वरूप आणि अध्ययन अनुभव
(4) नवीन अध्ययनाची मागील (भूतकाळातील) अध्ययनाशी सांगड घालणे
#KARTET2021 #CDP #बालविकास #अध्यापनशास्त्र #शिक्षकभरती #समावेशनशिक्षण #मूल्यमापन




