KARTET: बाल विकास आणि अध्यापनशास्त्र (CDP) अभ्यासक्रम
KARTET (कर्नाटक शिक्षक पात्रता परीक्षा) उत्तीर्ण होण्यासाठी बाल विकास आणि अध्यापनशास्त्र (CDP) हा सर्वात महत्त्वाचा आणि निर्णायक विभाग आहे. पेपर I (इयत्ता 1 ते 5) आणि पेपर II (इयत्ता 6 ते 8) या दोन्ही परीक्षांसाठी हा विभाग ३० गुणांसाठी अनिवार्य असतो. विद्यार्थ्यांच्या मानसिकतेचे आणि शिक्षणाच्या तत्त्वज्ञानाचे आपले मूलभूत आकलन (Foundational Understanding) यातून तपासले जाते.
या विभागाच्या अभ्यासक्रमामध्ये खालील मुख्य घटकांचा समावेश आहे:
१. बालकांचा विकास आणि वाढ (Development and Growth)
येथे बालकांच्या वाढीचे टप्पे, वाढीचे सिद्धांत आणि पियाजे, कोहलबर्ग, वायगोट्स्की यांसारख्या प्रमुख मानसशास्त्रज्ञांचे सिद्धांत सखोलपणे अभ्यासावे लागतात. विद्यार्थ्यांच्या वयोमानानुसार त्यांची मानसिक, भावनिक आणि शारीरिक वाढ कशी होते, हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे.
२. अध्ययन आणि शिकण्याची प्रक्रिया (Learning Process)
या घटकात शिक्षण म्हणजे काय, शिकण्याच्या विविध पद्धती (उदा. प्रयत्न आणि त्रुटी, अनुबंधन), प्रेरणेचे (Motivation) महत्त्व आणि शिक्षणात शिक्षकाची भूमिका यावर प्रश्न विचारले जातात. वर्गातील अध्ययनाचे वातावरण कसे असावे, यावर विशेष लक्ष केंद्रित केले जाते.
३. समावेशक शिक्षण आणि विशेष गरजा (Inclusive Education and Special Needs)
समाजातील प्रत्येक मुलाला, त्यांच्या शारीरिक किंवा मानसिक क्षमतेची पर्वा न करता, समान आणि गुणवत्तापूर्ण शिक्षण कसे द्यावे, यावर हा घटक आधारित आहे. समावेशक शिक्षण (Inclusive Education) आणि विशेष गरजा असलेल्या मुलांचे (CWSN) प्रभावी व्यवस्थापन यावर आधारित संकल्पना स्पष्ट असणे आवश्यक आहे.
४. अध्यापनशास्त्र आणि मूल्यमापन (Pedagogy and Assessment)
यात अध्यापनाच्या प्रभावी पद्धती (Teaching Methods), विद्यार्थ्यांचे सातत्यपूर्ण आणि सर्वंकष मूल्यमापन (CCE), आणि विद्यार्थ्यांच्या प्रगतीचे निदान (Diagnosis) कसे करावे, यासंबंधी प्रश्न विचारले जातात. अध्यापनशास्त्र हा केवळ सैद्धांतिक विषय नसून, तो वर्गातील प्रत्यक्ष उपयोजनावर (Practical Application) आधारित आहे.
बाल विकास आणि अध्यापनशास्त्र (CDP) अभ्यासक्रम
पेपर I आणि II साठी विषय सूची
| क्र. | इंग्रजी विषय (English Topic) | मराठी भाषांतर (Marathi Translation) |
|---|---|---|
| 1 | CDP – (Paper I & II) | बाल विकास आणि अध्यापनशास्त्र (पेपर I आणि II) |
| 2 | Syllabus for Child Development & Pedagogy | बाल विकास आणि अध्यापनशास्त्रासाठी अभ्यासक्रम |
| 3 | Childhood | बाल्यावस्था |
| 4 | Adolescence | किशोरावस्था/कुमारवस्था |
| 5 | Learning | अध्ययन/शिकणे |
| 6 | Individual Differences | वैयक्तिक भिन्नता |
| 7 | Inclusive Education: Children with Special Needs | समावेशक शिक्षण: विशेष गरजा असलेली मुले |
| 8 | Personality | व्यक्तिमत्व |
| 9 | Mental Health | मानसिक आरोग्य |
| 10 | Intelligence | बुद्धिमत्ता |
| 11 | Growth and Development | वाढ आणि विकास |
| 12 | Gender as a Social Construct | सामाजिक रचना म्हणून लिंगभाव (Gender) |
| 13 | Pedagogy | अध्यापनशास्त्र |
| 14 | Factors of Learning | अध्ययनाचे/शिकण्याचे घटक |
बाल विकास आणि अध्यापनशास्त्र (CDP) संदर्भ पुस्तके
पेपर I आणि II साठी शिफारस केलेले साहित्य
| क्र. | पुस्तकाचे नाव (Name of the Book) | लेखक/प्रकाशक (Author/s) |
|---|---|---|
| 1 | Educational Psychology | John W. Santrock |
| 2 | Advanced Educational Psychology | S.K Mangal |
| 3 | Educational Psychology and Evaluation | Dr. T.V Somashekar |
| 4 | Essentials of Educational Psychology | S.K Mangal |
| 5 | Essentials of Educational Psychology | J.C Aggarwal |
| 6 | Learning and Teaching | S.K Mangal |
| 7 | Educational Technology | R.A Sharma |
| 8 | Educating Exceptional Children | S.K Mangal |
| 9 | NCERT Psychology | NCERT |
| 10 | Theories of Personality | Duane P Schult & Sydney Ellen Schult |
| 11 | Special Education | Dr. Uma devi |
| 12 | Educational Technology | Dr. Vanaja M |
| 13 | ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ (Educational Psychology) | ಡಾ. ಹೆಚ್ ವಿ ವಾಸುದೇವಯ್ಯ |
| 14 | ಸಮಗ್ರ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ (Comprehensive Educational Psychology) | ಎನ್. ಎನ್ ಇಂಜಿನಿಯರ್ |
| 15 | ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ (Psychology) | ಡಾ. ಹೆಚ್ ಎಮ್ ದೇವರಾಜು |
| 16 | ಕಲಿಕಾ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ (Psychology of Learning Process and Evaluation) | ಡಾ. ಹೆಚ್ ವಿ ವಾಸುದೇವಯ್ಯ |
| 17 | Principles of Curriculum Transaction, Elementary teacher Education | DSERT |
| 18 | Educational Psychology | S.K Mangal |
निष्कर्ष: CDP विभागात जास्तीत जास्त गुण मिळवण्यासाठी, केवळ पुस्तके वाचू नका, तर ती संकल्पना वर्गात कशा लागू करायच्या या दृष्टिकोनातून अभ्यास करा. B.Ed/D.Ed मधील मानसशास्त्र आणि अध्यापनशास्त्राची पुस्तके तुमचा पाया मजबूत करतील.
