कर्नाटक NMMS परीक्षा – इयत्ता 8 वी विज्ञान
पाठ: जोरांचे अन्वेषण (Exploring Forces) | मराठी माध्यम
*┈┉━❀SmartGuruji❀┈┉━*
विद्यार्थ्यांच्या अंतिम सरावासाठी उपयुक्त 50+ सराव टेस्ट्स एकाच ठिकाणी!
🔹 विषय:
1. बौद्धिक क्षमता चाचणी (MAT)
2. विज्ञान व समाज विज्ञान (SAT)
👇 सराव सुरू करण्यासाठी लिंक:
https://smartguruji.in/2025/12/nmms-test-series.html
🛑विद्यार्थ्यांना जास्तीत जास्त सराव करण्यासाठी हा मेसेज नक्की फॉरवर्ड करा. 👍
प्रस्तावना: विद्यार्थी मित्रांनो, ‘जोरांचे अन्वेषण’ या पाठात आपण बल आणि त्याच्या प्रकारांचा अभ्यास केला आहे. या प्रश्नपेढीचा उपयोग करून तुम्ही NMMS परीक्षेसाठी तुमचा सराव पक्का करू शकता. प्रत्येक प्रश्नाखालील ‘उत्तर पहा’ बटणावर क्लिक करून अचूक स्पष्टीकरण समजून घ्या.
NMMS परीक्षेसाठी महत्त्वाचे मुद्दे
- वस्तूवर दिलेला धक्का किंवा ओढणे म्हणजे ‘बल’ (Force).
- बलाचे SI एकक ‘न्यूटन (N)’ आहे.
- बल संपर्कातून (उदा. घर्षण, स्नायू बल) किंवा संपर्काशिवाय (उदा. गुरुत्वाकर्षण, चुंबकीय बल) कार्य करू शकते.
- घर्षण बल नेहमी वस्तूच्या गतीच्या विरुद्ध दिशेने कार्य करते.
- पृथ्वी ज्या बलाने वस्तूला स्वतःकडे खेचते, त्याला त्याचे ‘वजन’ म्हणतात. वजन हे न्यूटनमध्ये मोजतात.
- वस्तुमान सर्व ठिकाणी समान असते, परंतु वजन ठिकाणानुसार बदलते.
- द्रवाने वस्तूवर वरच्या दिशेने लावलेल्या बलाला ‘उत्सारक बल’ म्हणतात.
स्पष्टीकरण: पाठ्यपुस्तकानुसार, सामान्यपणे एखाद्या वस्तूवर दिलेला धक्का किंवा ओढणे (Push or Pull) याला ‘बल’ असे म्हणतात.
स्पष्टीकरण: बलाचे SI एकक न्यूटन असून त्याचे चिन्ह ‘N’ हे आहे.
स्पष्टीकरण: प्रत्यक्षात बल निर्माण होण्यासाठी किमान दोन वस्तूंची आंतरक्रिया (Interaction) होणे आवश्यक असते.
स्पष्टीकरण: स्नायू बल हे शारीरिक संपर्कातून निर्माण होते, म्हणून ते संपर्कीय बल आहे. गुरुत्वाकर्षण आणि चुंबकीय बले असंपर्कीय आहेत.
स्पष्टीकरण: दोन पृष्ठभागांच्या संपर्कामुळे निर्माण होणारे व गतीला विरोध करणारे बल म्हणजे घर्षण बल (Friction) होय.
स्पष्टीकरण: समान भार (Like charges) असणाऱ्या वस्तू एकमेकांपासून दूर जातात.
स्पष्टीकरण: पृथ्वी ज्या बलाने सर्वांना स्वतःकडे आकर्षित करते त्याला गुरुत्वाकर्षण बल म्हणतात.
स्पष्टीकरण: एखाद्या वस्तूला पृथ्वी ज्या बलाने खेचते, त्याला वजन म्हणतात. हे एक प्रकारचे बल आहे.
स्पष्टीकरण: वजन (गुरुत्वाकर्षण बल) मोजण्यासाठी स्प्रिंग बॅलन्स वापरले जाते.
स्पष्टीकरण: द्रवामध्ये वस्तू ठेवल्यावर द्रव वरच्या दिशेने जे बल लावते त्याला उत्सारक बल किंवा द्रवात तरंगणारे बल म्हणतात.
स्पष्टीकरण: वस्तुमान हे पदार्थाचे प्रमाण आहे जे बदलत नाही, परंतु वजन हे गुरुत्वाकर्षणावर अवलंबून असल्याने ते वेगवेगळ्या ग्रहांवर/ठिकाणी बदलते.
स्पष्टीकरण: इलेक्ट्रोस्कोप हे असे उपकरण आहे जे एखाद्या वस्तूवर स्थिर विद्युतभार आहे की नाही ते ओळखते.
स्पष्टीकरण: ज्वालामुखीच्या लाव्हारस थंड होताना त्यात वायू अडकतात, ज्यामुळे हवेचे कप्पे तयार होऊन खडकाची घनता पाण्यापेक्षा कमी होते आणि तो तरंगतो.
स्पष्टीकरण: एका चुंबकाने दुसऱ्या चुंबकावर लावलेले बल हे चुंबकीय बल असते आणि ते असंपर्कीय बल आहे.
स्पष्टीकरण: द्रव आणि वायूमधून वस्तूंची हालचाल होताना घर्षण बल कार्य करते. हे घर्षण कमी करण्यासाठी विमाने व जहाजे विशिष्ट आकाराची डिझाईन केली जातात.
KARNATAKA NMMS सराव - इयत्ता 8 वी विज्ञान
धडा: जोरांचे अन्वेषण
विद्यार्थी मित्रांनो, यावर्षी विज्ञान विषयाचा अभ्यासक्रम बदलला आहे. 'जोरांचे अन्वेषण' या धड्यामध्ये आपण बल म्हणजे काय, त्याचे परिणाम आणि प्रकार याविषयी शिकत आहोत(start_span)(end_span). या नवीन संकल्पना समजून घेण्यासाठी आणि NMMS परीक्षेच्या सरावासाठी ही प्रश्नपेढी तयार केली आहे. प्रत्येक प्रश्नाचे उत्तर आणि स्पष्टीकरण दिले आहे, जेणेकरून तुमची उजळणी चांगल्या प्रकारे होईल.
NMMS परीक्षेसाठी महत्त्वाचे मुद्दे
- सामान्यपणे एखाद्या वस्तूवर दिलेला धक्का किंवा ओढणे याला 'बल' असे म्हणतात(start_span)(end_span).
- बलाची निर्मिती होण्यासाठी किमान दोन वस्तूंची आंतरक्रिया होणे आवश्यक आहे(start_span)(end_span).
- बलाचे SI एकक न्यूटन ('N') आहे(start_span)(end_span).
- बल एखाद्या वस्तूचा वेग, दिशा किंवा आकार बदलू शकते(start_span)(end_span).
- स्नायू बल आणि घर्षण बल ही संपर्कीय बलांची उदाहरणे आहेत(start_span)(end_span).
- चुंबकीय बल, इलेक्ट्रोस्टॅटीक बल आणि गुरुत्वाकर्षण बल ही असंपर्कीय बले आहेत(start_span)(end_span).
- घर्षण बल नेहमी वस्तूच्या गतीच्या विरुद्ध दिशेने कार्य करते आणि ते पृष्ठभागांच्या अनियमितपणामुळे निर्माण होते(start_span)(end_span).
- पृथ्वी ज्या बलाने एखाद्या वस्तूला स्वतःकडे खेचते त्याला त्या वस्तूचे वजन म्हणतात (एकक: न्यूटन)(start_span)(end_span).
- वस्तूचे वस्तुमान सर्वत्र सारखेच असते, परंतु गुरुत्वाकर्षण बलानुसार वजन बदलते(start_span)(end_span).
- द्रवाने एखाद्या वस्तूवर वरच्या दिशेने लावलेल्या बलाला 'उत्सारक बल' म्हणतात(start_span)(end_span).
स्पष्टीकरण: वस्तू हलविण्यासाठी तिला ओढली किंवा ढकलली पाहिजे. सामान्यपणे एखाद्या वस्तूवर दिलेला धक्का किंवा ओढणे याला 'बल' असे म्हणतात(start_span)(end_span).
स्पष्टीकरण: बलाचे SI एकक न्यूटन आहे आणि त्याचे चिन्ह N हे आहे(start_span)(end_span).
स्पष्टीकरण: जेव्हा दोन वस्तू कोणत्या ना कोणत्या प्रकारे परस्पर आंतरक्रिया करतात तेंव्हाच बलाची निर्मिती होते(start_span)(end_span).
स्पष्टीकरण: शरीरातील स्नायूंच्या क्रियेमुळे निर्माण होणाऱ्या बलाला 'स्नायू बल' म्हणतात, जे एक संपर्कीय बल आहे(start_span)(end_span).
स्पष्टीकरण: घर्षण बल हे नेहमीच जी वस्तू हालचाल करते त्याच्या विरुद्ध दिशेने कार्य करते आणि संपर्कात असलेल्या दोन पृष्ठभागांच्या अनियमितपणामुळे उद्भवते(start_span)(end_span).
स्पष्टीकरण: चुंबक संपर्कामध्ये न येता दूर अंतरावरून बल लावतात म्हणून चुंबकीय बल हे 'संपर्करहित बल' आहे(start_span)(end_span).
स्पष्टीकरण: पृथ्वी ज्या बलाने सर्वांना स्वतःकडे आकर्षित करते त्याला गुरुत्वाकर्षणीय बल असे म्हणतात(start_span)(end_span).
स्पष्टीकरण: पृथ्वी ज्या बलाने एखाद्या वस्तूला स्वतःकडे खेचते त्याला त्या वस्तूचे वजन म्हणतात. वजन हे एक बल आहे(start_span)(end_span).
स्पष्टीकरण: स्प्रिंग बॅलन्स हे वजन (बल) मोजण्यासाठी वापरले जाणारे एक साधे उपकरण आहे. यामध्ये ताणलेल्या स्प्रिंगच्या अवस्थेवरून वजन मिळते(start_span)(end_span).
स्पष्टीकरण: वस्तुमान म्हणजे वस्तू मधील पदार्थाचे प्रमाण जे सर्वत्र सारखे असते. वजन हे गुरुत्वाकर्षण बल आहे, जे वेगवेगळ्या ग्रहांवर/ठिकाणी बदलते(start_span)(end_span).
स्पष्टीकरण: द्रवाने एखाद्या वस्तूवर वरच्या दिशेने लावलेल्या बलाला 'उत्सारक बल' किंवा 'द्रवात तरंगणारे बल' असे म्हणतात(start_span)(end_span).
स्पष्टीकरण: दोन्ही फुगे एकाच प्रकारे (लोकरीवर) घासले गेल्याने त्यांना समान भार मिळतो. समानरित्या भारीत झालेले फुगे एकमेकांपासून दूर जातात(start_span)(end_span).
एकत्रित उत्तरतालिका (Answer Key)
| प्रश्न क्र. | योग्य पर्याय |
|---|---|
| 1 | (B) बल |
| 2 | (C) न्यूटन (N) |
| 3 | (B) दोन |
| 4 | (C) स्नायू बल |
| 5 | (B) घर्षण बल |
| 6 | (C) चुंबकीय बल |
| 7 | (B) गुरुत्वाकर्षणीय बल |
| 8 | (C) वजन |
| 9 | (D) स्प्रिंग बॅलन्स |
| 10 | (C) वस्तुमान प्रत्येक ठिकाणी सारखेच राहते, पण वजन ठिकाणानुसार बदलते. |
| 11 | (B) उत्सारक बल (द्रवात तरंगणारे बल) |
| 12 | (B) ते एकमेकांपासून दूर जातात (अपसरण). |
लक्षात ठेवा: तुमची चुकलेली उत्तरे पुन्हा तपासा आणि स्पष्टीकरण वाचून संकल्पना पक्की करा!
