भारत हा विविधतेने नटलेला देश आहे, जिथे वर्षभर अनेक राष्ट्रीय, धार्मिक आणि कृषी (पीक) सण मोठ्या उत्साहात साजरे केले जातात. सणांमुळे लोकांमध्ये प्रेम, एकता आणि बंधुत्वाची भावना वाढते. जवाहर नवोदय विद्यालय प्रवेश परीक्षा (JNVST) मध्ये ‘पर्यावरण अभ्यास’ (EVS) अंतर्गत ‘सामाजिक परिसर :- सण’ या घटकावर हमखास प्रश्न विचारले जातात. इयत्ता 5 वी च्या विद्यार्थ्यांसाठी हे 40 अत्यंत महत्त्वाचे आणि सोपे 1-गुणांचे बहुपर्यायी प्रश्न (MCQs) खाली दिले आहेत, ज्यामुळे विद्यार्थ्यांचा या घटकाचा परिपूर्ण सराव होईल.
विद्यार्थी मित्रांनो, भारत हा विविधतेने नटलेला देश आहे, जिथे वर्षभर अनेक सण उत्साहात साजरे केले जातात. सणांमुळे लोकांमध्ये प्रेम, एकता आणि आनंद वाढतो. सणांचे मुख्य तीन प्रकार आहेत:
१. राष्ट्रीय सण (उदा. स्वातंत्र्य दिन), २. धार्मिक सण (उदा. दिवाळी, ईद), आणि ३. कृषी किंवा पीक सण (उदा. पोंगल, ओणम). जवाहर नवोदय विद्यालय प्रवेश परीक्षा (JNVST) 2027 च्या पर्यावरण अभ्यास (EVS) विषयातील ‘सामाजिक परिसर – सण’ या घटकाची पक्की तयारी करण्यासाठी खालील 40 बहुपर्यायी (MCQ) प्रश्नांचा सराव नक्की करा!
सूचना- वरील प्रश्न संबंधित घटकाचा अभ्यास व सामान्य ज्ञानाचा सराव करण्यासाठी आहेत; ते अधिकृत परीक्षेतील प्रश्नांचे प्रतिनिधित्व करतात, अशी हमी नाही.
1. भारताचा स्वातंत्र्य दिन (Independence Day) कोणत्या तारखेला साजरा केला जातो?
उत्तर: B) 15 ऑगस्ट
स्पष्टीकरण: 15 ऑगस्ट 1947 रोजी भारताला इंग्रजांपासून स्वातंत्र्य मिळाले, म्हणून हा दिवस राष्ट्रीय सण म्हणून साजरा करतात.
2. ‘पोंगल’ (Pongal) हा कृषी सण प्रामुख्याने कोणत्या राज्यात साजरा होतो?
उत्तर: C) तामिळनाडू
स्पष्टीकरण: पोंगल हा तामिळनाडूतील नवीन पीक आल्याच्या आनंदात साजरा केला जाणारा महत्त्वाचा सण आहे.
3. 26 जानेवारी हा दिवस कोणता राष्ट्रीय सण म्हणून ओळखला जातो?
उत्तर: A) प्रजासत्ताक दिन (Republic Day)
स्पष्टीकरण: 26 जानेवारी 1950 रोजी भारताचे संविधान लागू झाले, म्हणून हा दिवस प्रजासत्ताक दिन मानला जातो.
4. केरळ राज्यात ‘ओणम’ (Onam) सणाच्या वेळी कोणती विशेष स्पर्धा होते?
उत्तर: C) नौका शर्यत (Boat race)
स्पष्टीकरण: ओणम हा केरळचा मोठा सण असून या दिवशी वल्लम कली (नौका शर्यत) आणि फुलांची रांगोळी (Pookalam) काढली जाते.
5. महात्मा गांधी यांचा जन्मदिवस 2 ऑक्टोबर हा कोणता सण म्हणून साजरा करतात?
उत्तर: B) गांधी जयंती
स्पष्टीकरण: गांधीजींच्या जन्मदिनानिमित्त संपूर्ण देशात हा दिवस राष्ट्रीय सण म्हणून पाळला जातो.
अधिक सरावासाठी नक्की वाचा:👉 JNVST 2027 EVS: मानवी शरीर (The Human Body) – संपूर्ण मार्गदर्शक
6. शीख बांधव त्यांच्या गुरूंच्या जन्मदिनानिमित्त कोणता सण साजरा करतात?
उत्तर: C) गुरुपर्व (Gurupurab)
स्पष्टीकरण: गुरु नानक देव जी आणि इतर शीख गुरूंच्या जयंतीनिमित्त गुरुपर्व साजरे केले जाते.
7. ‘बिहू’ (Bihu) हा कृषी सण आणि लोकनृत्य कोणत्या राज्याशी संबंधित आहे?
उत्तर: B) आसाम
स्पष्टीकरण: आसाममध्ये नवीन पीक आल्यावर निसर्गाचे आभार मानण्यासाठी बिहू सण साजरा करतात.
8. पंजाबमध्ये गव्हाचे पीक तयार झाल्यावर एप्रिल महिन्यात कोणता सण साजरा होतो?
उत्तर: A) बैसाखी (Baisakhi)
स्पष्टीकरण: बैसाखी हा पंजाबचा महत्त्वाचा कृषी सण असून तो नवीन पिकाच्या स्वागतासाठी साजरा करतात.
9. खालीलपैकी कोणता ‘राष्ट्रीय सण’ (National Festival) नाही?
उत्तर: C) दिवाळी
स्पष्टीकरण: 15 ऑगस्ट, 26 जानेवारी आणि 2 ऑक्टोबर हे राष्ट्रीय सण आहेत. दिवाळी हा एक धार्मिक सण आहे.
10. 25 डिसेंबर रोजी येशू ख्रिस्त यांचा जन्मदिवस म्हणून कोणता सण साजरा केला जातो?
उत्तर: B) नाताळ (Christmas)
स्पष्टीकरण: ख्रिश्चन बांधव 25 डिसेंबरला येशू ख्रिस्तांचा जन्मदिवस नाताळ किंवा ख्रिसमस म्हणून साजरा करतात.
11. रमजानच्या महिन्याभराच्या उपवासानंतर मुस्लिम बांधव कोणता सण साजरा करतात?
उत्तर: B) ईद (Eid)
स्पष्टीकरण: रमजान महिन्यातील रोजा (उपवास) संपल्यानंतर ईद-उल-फित्र (ईद) मोठ्या आनंदाने साजरी केली जाते. गोड शीरखुर्मा बनवला जातो.
12. महाराष्ट्रात जानेवारी महिन्यात तिळगूळ वाटून कोणता सण साजरा केला जातो?
उत्तर: B) मकर संक्रांत
स्पष्टीकरण: मकर संक्रांतीला ‘तिळगूळ घ्या, गोड गोड बोला’ असे म्हणून महाराष्ट्रात हा सण साजरा होतो. हा एक पीक सण देखील आहे.
13. ‘दिव्यांचा सण’ (Festival of Lights) म्हणून कोणता सण ओळखला जातो?
उत्तर: C) दिवाळी (Diwali)
स्पष्टीकरण: प्रभू राम 14 वर्षांचा वनवास संपवून अयोध्येला परतले, म्हणून घराबाहेर दिवे लावून दिवाळी साजरी केली जाते.
14. रंगांचा सण कोणता आहे, ज्यामध्ये लोक एकमेकांवर रंग उधळतात?
उत्तर: C) होळी (Holi)
स्पष्टीकरण: होळी आणि धुलीवंदन हा रंगांचा सण आहे, जो वाईटावर चांगल्याच्या विजयाचे प्रतीक आहे.
15. कोणत्या सणाच्या दिवशी बहीण आपल्या भावाच्या मनगटावर राखी बांधते?
उत्तर: B) रक्षाबंधन
स्पष्टीकरण: रक्षाबंधन हा भाऊ-बहिणीच्या पवित्र प्रेमाचा सण आहे.
तुम्हाला हे देखील वाचायला आवडेल:👉 JNVST 2027 EVS: पचनसंस्था (Digestive System) – महत्त्वपूर्ण माहिती
16. महाराष्ट्रात मराठी नववर्षाची सुरुवात कोणत्या सणाने होते?
उत्तर: A) गुढीपाडवा
स्पष्टीकरण: चैत्र शुद्ध प्रतिपदेला गुढीपाडवा असतो. या दिवसापासून मराठी नवीन वर्ष सुरू होते.
17. ‘दुर्गा पूजा’ (Durga Puja) हा सण कोणत्या राज्यात अत्यंत थाटामाटात साजरा केला जातो?
उत्तर: B) पश्चिम बंगाल (West Bengal)
स्पष्टीकरण: पश्चिम बंगालमध्ये दुर्गा पूजा हा सर्वात मोठा धार्मिक सण मानला जातो.
18. ‘दांडिया’ आणि ‘गरबा’ ही नृत्ये प्रामुख्याने कोणत्या सणात केली जातात?
उत्तर: C) नवरात्री (Navratri)
स्पष्टीकरण: नवरात्रीच्या नऊ दिवसांत विशेषतः गुजरातमध्ये आणि देशभरात गरबा व दांडिया खेळला जातो.
19. ‘रावण दहन’ कोणत्या सणाच्या दिवशी केले जाते?
उत्तर: A) दसरा (Dussehra)
स्पष्टीकरण: प्रभू रामांनी रावणाचा वध केला, याचे प्रतीक म्हणून दसऱ्याच्या दिवशी रावणाच्या पुतळ्याचे दहन केले जाते.
20. भारताचे पहिले पंतप्रधान पंडित जवाहरलाल नेहरू यांचा जन्मदिवस (14 नोव्हेंबर) कोणत्या स्वरूपात साजरा करतात?
उत्तर: B) बाल दिन (Children’s Day)
स्पष्टीकरण: चाचा नेहरूंना लहान मुले खूप आवडत, म्हणून त्यांचा जन्मदिवस बाल दिन म्हणून साजरा होतो.
21. 5 सप्टेंबर रोजी डॉ. सर्वपल्ली राधाकृष्णन यांच्या जयंतीनिमित्त कोणता दिवस साजरा केला जातो?
उत्तर: C) शिक्षक दिन (Teacher’s Day)
स्पष्टीकरण: शिक्षकांच्या योगदानाचा सन्मान करण्यासाठी 5 सप्टेंबर हा शिक्षक दिन म्हणून साजरा केला जातो.
22. ‘छठ पूजा’ (Chhath Puja) हा सूर्याची उपासना करणारा सण प्रामुख्याने कोणत्या राज्यात साजरा होतो?
उत्तर: B) बिहार (Bihar)
स्पष्टीकरण: बिहार आणि उत्तर भारतामध्ये सूर्यदेव आणि छठी मैया यांची पूजा करण्यासाठी छठ पूजा साजरी केली जाते.
23. राजस्थानमध्ये उंटांची शर्यत आणि जत्रा यासाठी कोणता उत्सव प्रसिद्ध आहे?
उत्तर: B) पुष्कर मेळा (Pushkar Fair)
स्पष्टीकरण: राजस्थानमधील पुष्कर येथे भरणारी ही जत्रा उंट आणि गुरांच्या व्यापारासाठी जगप्रसिद्ध आहे.
24. पर्यावरणपूरक गणेशोत्सव साजरा करताना आपण कोणत्या प्रकारची मूर्ती वापरावी?
उत्तर: C) शाडूच्या मातीची (Eco-friendly clay)
स्पष्टीकरण: पर्यावरणाचे रक्षण करण्यासाठी शाडूच्या मातीची मूर्ती उत्तम असते, कारण ती पाण्यात सहज विरघळते.
25. फटाके फोडल्यामुळे कोणता मुख्य प्रदूषण होतो?
उत्तर: A) ध्वनी आणि हवा प्रदूषण
स्पष्टीकरण: फटाक्यांच्या मोठ्या आवाजामुळे ध्वनी प्रदूषण आणि धुरामुळे हवेचे प्रदूषण होते. त्यामुळे प्रदूषणमुक्त दिवाळी साजरी करावी.
26. नाताळ (Christmas) सणाच्या दिवशी मुले कोणाकडून भेटवस्तू मिळण्याची वाट पाहतात?
उत्तर: B) सांताक्लॉज (Santa Claus)
स्पष्टीकरण: नाताळच्या रात्री सांताक्लॉज मुलांना छान छान भेटवस्तू देतो, अशी बालकांची श्रद्धा असते.
27. ‘लोहडी’ (Lohri) हा सण प्रामुख्याने जानेवारी महिन्यात कोणत्या राज्यात साजरा केला जातो?
उत्तर: B) पंजाब
स्पष्टीकरण: लोहडी हा उत्तर भारतात, विशेषत: पंजाबमध्ये हिवाळ्यात शेकोटी पेटवून साजरा केला जाणारा सण आहे.
28. मकर संक्रांतीच्या दिवशी आकाशात काय उडवण्याची प्रथा गुजरात व इतर राज्यांत लोकप्रिय आहे?
उत्तर: B) पतंग (Kites)
स्पष्टीकरण: मकर संक्रांतीला ‘उत्तरायण’ म्हणतात, या दिवशी मोठ्या प्रमाणावर पतंग महोत्सव आयोजित केला जातो.
29. होळीच्या दुसऱ्या दिवशी कोणता सण असतो, ज्यात रंगांची उधळण होते?
उत्तर: A) रंगपंचमी / धुलीवंदन
स्पष्टीकरण: होळी पेटवल्यानंतर दुसऱ्या दिवशी रंगांनी खेळण्याची प्रथा आहे, याला धुलीवंदन म्हणतात.
30. सणांमुळे आपल्या समाजात काय निर्माण होते?
उत्तर: B) एकता, बंधुभाव आणि आनंद
स्पष्टीकरण: सण आपण एकत्र मिळून साजरे करतो, ज्यामुळे लोकांमध्ये प्रेम आणि बंधुत्वाची भावना वाढीस लागते.
31. 14 एप्रिल रोजी आपण कोणाची जयंती साजरी करतो, ज्यांनी भारताचे संविधान लिहिले?
उत्तर: B) डॉ. बी. आर. आंबेडकर
स्पष्टीकरण: डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या जयंतीनिमित्त 14 एप्रिलला देशभरात उत्सव साजरा केला जातो.
32. पारशी नववर्ष कोणत्या नावाने ओळखले जाते?
उत्तर: A) नवरोज (Navroz)
स्पष्टीकरण: पारशी समुदायाचे लोक त्यांचे नवीन वर्ष ‘नवरोज’ किंवा ‘पतेती’ या नावाने साजरे करतात.
33. जैन धर्मातील सर्वात महत्त्वाचा सण कोणता आहे, जो क्षमा मागण्यासाठी ओळखला जातो?
उत्तर: A) पर्युषण पर्व (Paryushan)
स्पष्टीकरण: जैन धर्मियांचा हा पवित्र सण असून, याच्या शेवटच्या दिवशी ‘मिच्छामि दुक्कडम्’ म्हणून एकमेकांची क्षमा मागितली जाते.
34. भगवान बुद्धांच्या जयंतीनिमित्त कोणता सण साजरा केला जातो?
उत्तर: B) बुद्ध पौर्णिमा
स्पष्टीकरण: वैशाख पौर्णिमेला गौतम बुद्धांचा जन्म झाला, म्हणून ती बुद्ध पौर्णिमा म्हणून साजरी केली जाते.
35. ‘हॉर्नबिल महोत्सव’ (Hornbill Festival) कोणत्या ईशान्येकडील राज्यात साजरा होतो?
उत्तर: A) नागालँड (Nagaland)
स्पष्टीकरण: हॉर्नबिल हा नागालँडचा एक प्रसिद्ध सांस्कृतिक महोत्सव आहे जो नागा जमातींची संस्कृती दर्शवतो.
36. भाऊबीज (Bhai Dooj) हा सण कोणत्या मोठ्या सणाच्या शेवटी येतो?
उत्तर: C) दिवाळी
स्पष्टीकरण: दिवाळीच्या सणाचा शेवटचा दिवस भाऊबीज म्हणून साजरा केला जातो, ज्यात बहीण भावाचे औक्षण करते.
37. आपण पर्यावरणाचे रक्षण करण्यासाठी होळी कशी खेळली पाहिजे?
उत्तर: B) नैसर्गिक रंगांनी (फुले, हळद इत्यादी)
स्पष्टीकरण: रासायनिक रंगांमुळे त्वचा व डोळ्यांना हानी पोहोचते, म्हणून नैसर्गिक रंगांचा वापर करावा.
38. खालीलपैकी कोणता सण ‘अंधारावर प्रकाशाचा विजय’ दर्शवतो?
उत्तर: B) दिवाळी
स्पष्टीकरण: दिवाळी हा दिव्यांचा सण असल्यामुळे तो अज्ञानाच्या अंधारावर ज्ञानाच्या प्रकाशाचा विजय मानला जातो.
39. राष्ट्रीय सणांच्या दिवशी शाळेत कोणती महत्त्वाची गोष्ट केली जाते?
उत्तर: A) ध्वजारोहण (Flag Hoisting)
स्पष्टीकरण: 15 ऑगस्ट आणि 26 जानेवारीला सर्व शाळा आणि सरकारी कार्यालयांत राष्ट्रध्वज फडकवला जातो व राष्ट्रगीत गायले जाते.
40. सण साजरे करताना आपला मुख्य उद्देश काय असावा?
उत्तर: C) आनंद वाटणे आणि परंपरा जपणे
स्पष्टीकरण: सण हे संस्कृतीचा भाग आहेत. ते साजरे करताना सर्वांनी मिळून आनंद घ्यावा व एकमेकांना मदत करावी.
