अन्न संरक्षक पद्धती
जवाहर नवोदय विद्यालय प्रवेश परीक्षा 2027
इयत्ता 5 वी | परिसर अध्ययन (EVS)
40 बहुपर्यायी प्रश्न | प्रत्येक प्रश्न 1 गुण
अन्न कसे टिकवून ठेवतात, पदार्थ लवकर का खराब होतात आणि अन्नाची योग्य साठवण कशी करावी हे या प्रश्नांमधून शिका. प्रथम प्रश्न स्वतः सोडवा. नंतर “उत्तर पहा” बटण दाबून उत्तर आणि स्पष्टीकरण वाचा.
एकूण गुण: 40 | प्रश्नप्रकार: MCQ | प्रत्येक प्रश्न: 1 गुण
योग्य उत्तर: B) अन्न अधिक काळ टिकवणे
स्पष्टीकरण: योग्य पद्धतीने अन्न साठवल्यास ते लवकर खराब होत नाही आणि अन्नाची नासाडी कमी होते.
योग्य उत्तर: A) सूक्ष्मजीवांची वाढ
स्पष्टीकरण: काही जीवाणू आणि बुरशी अन्नावर वाढून त्यात बदल घडवतात. त्यामुळे अन्न खराब होऊ शकते.
योग्य उत्तर: C) ताजे दूध
स्पष्टीकरण: दुधात पाणी आणि पोषक घटक असतात. योग्य तापमानात न ठेवल्यास त्यात सूक्ष्मजीवांची वाढ होऊ शकते.
योग्य उत्तर: D) अन्न योग्य प्रमाणात बनवून व्यवस्थित साठवावे
स्पष्टीकरण: योग्य नियोजन आणि साठवण यामुळे अन्नाची नासाडी कमी करता येते.
योग्य उत्तर: C) ते खाऊ नये
स्पष्टीकरण: बुरशी दिसणारे अन्न असुरक्षित असू शकते. फक्त वरचा भाग काढल्याने संपूर्ण पदार्थ सुरक्षित होईलच असे नाही.
योग्य उत्तर: B) धान्यातील ओलावा कमी होतो
स्पष्टीकरण: धान्य कोरडे केल्याने बुरशी वाढण्याचा धोका कमी होतो. धान्य पूर्ण कोरडे झाल्यावर योग्य ठिकाणी साठवावे.
योग्य उत्तर: D) सुकवलेल्या मिरच्या
स्पष्टीकरण: मिरच्या वाळवल्याने त्यातील ओलावा कमी होतो. त्यामुळे योग्य साठवणीत त्या अधिक काळ टिकू शकतात.
योग्य उत्तर: A) त्यातील ओलावा कमी करण्यासाठी
स्पष्टीकरण: पापड व्यवस्थित वाळवल्याने त्यात ओलावा कमी राहतो. ओलसर पापडाला बुरशी लागू शकते.
योग्य उत्तर: C) बुरशी वाढू शकते
स्पष्टीकरण: ओलसरपणा बुरशीच्या वाढीस अनुकूल ठरू शकतो. म्हणून धान्य कोरडे करूनच साठवावे.
योग्य उत्तर: B) ओलावा कमी झाल्याने अनेक सूक्ष्मजीवांची वाढ मंदावते
स्पष्टीकरण: अनेक सूक्ष्मजीवांना वाढण्यासाठी उपलब्ध पाण्याची गरज असते. वाळवल्याने त्यांची वाढ रोखण्यास मदत होते.
योग्य उत्तर: D) मीठ आणि तेल
स्पष्टीकरण: लोणच्यात मीठ, तेल आणि योग्य मसाल्यांचा वापर केला जातो. स्वच्छता व योग्य कृती पाळल्यास लोणचे अधिक काळ टिकू शकते.
योग्य उत्तर: B) साखर
स्पष्टीकरण: जॅममध्ये योग्य प्रमाणात साखर वापरल्याने सूक्ष्मजीवांना उपलब्ध पाण्याचे प्रमाण कमी होण्यास मदत होते. स्वच्छ भांडी आणि योग्य साठवणही आवश्यक आहेत.
योग्य उत्तर: A) साखर
स्पष्टीकरण: मुरंबा तयार करताना साखरेचा पाक वापरला जातो. योग्य पाक, स्वच्छता आणि साठवण यामुळे मुरंबा अधिक काळ टिकण्यास मदत होते.
योग्य उत्तर: C) सूक्ष्मजीवांची वाढ रोखण्यास मदत करणे
स्पष्टीकरण: योग्य प्रमाणातील मीठ अनेक सूक्ष्मजीवांची वाढ मर्यादित करते. मात्र केवळ मीठ घातले म्हणजे प्रत्येक पदार्थ सुरक्षित राहतो असे नाही.
योग्य उत्तर: B) स्वच्छ, कोरडी बरणी वापरावी
स्पष्टीकरण: अस्वच्छ भांडी आणि ओलावा यामुळे लोणचे खराब होऊ शकते. स्वच्छतेबरोबरच योग्य कृती पाळणेही आवश्यक आहे.
योग्य उत्तर: D) फळांचा जॅम
स्पष्टीकरण: जॅममध्ये साखरेचा वापर केला जातो. तो योग्य प्रकारे बनवून आणि साठवून ठेवणे महत्त्वाचे आहे.
योग्य उत्तर: C) अनेक सूक्ष्मजीवांची वाढ मंदावते
स्पष्टीकरण: कमी तापमानामुळे अनेक सूक्ष्मजीवांची वाढ मंद होते; पण फ्रिजमध्ये ठेवल्याने सर्व सूक्ष्मजीव नष्ट होत नाहीत.
योग्य उत्तर: A) उरलेली शिजवलेली भाजी
स्पष्टीकरण: उरलेले शिजवलेले अन्न योग्य भांड्यात ठेवून वेळेत फ्रिजमध्ये साठवावे. ते खोलीच्या तापमानावर जास्त वेळ ठेवू नये.
योग्य उत्तर: B) अतिथंड तापमान
स्पष्टीकरण: गोठवण्याच्या प्रक्रियेत अन्न अतिथंड तापमानात ठेवले जाते. यामुळे सूक्ष्मजीवांची वाढ मोठ्या प्रमाणात मंदावते.
योग्य उत्तर: D) होय, चुकीची किंवा जास्त काळ साठवण केल्यास
स्पष्टीकरण: फ्रिजमध्ये ठेवल्याने अन्न कायम सुरक्षित राहत नाही. योग्य तापमान, साठवण कालावधी आणि स्वच्छता महत्त्वाची आहे.
योग्य उत्तर: C) योग्य तापमान न ठेवल्यास सूक्ष्मजीव वाढू शकतात
स्पष्टीकरण: गोठवलेले अन्न वितळताना सुरक्षित तापमान राखणे गरजेचे आहे. वितळलेले अन्न दीर्घकाळ बाहेर ठेवू नये.
योग्य उत्तर: A) योग्य झाकण असलेल्या स्वच्छ भांड्यात ठेवावे
स्पष्टीकरण: स्वच्छ व झाकण असलेल्या भांड्यामुळे बाहेरील धूळ आणि दूषित पदार्थ अन्नात जाण्याचा धोका कमी होतो.
योग्य उत्तर: B) योग्य प्रकारे तापवल्याने अनेक हानिकारक सूक्ष्मजीव नष्ट होण्यास मदत होते
स्पष्टीकरण: योग्य उष्णता दिल्याने अनेक हानिकारक सूक्ष्मजीव नष्ट होतात. दूध उकळणे आणि औद्योगिक पाश्चरायझेशन या वेगवेगळ्या प्रक्रिया आहेत.
योग्य उत्तर: D) दूध
स्पष्टीकरण: पाश्चरायझेशनमध्ये दुधाला ठरावीक तापमानावर ठरावीक वेळ उष्णता देऊन लगेच थंड केले जाते. त्यामुळे अनेक रोगकारक सूक्ष्मजीव कमी होतात.
योग्य उत्तर: C) पॅकेटवरील सूचनांनुसार, आवश्यक असल्यास फ्रिजमध्ये ठेवावे
स्पष्टीकरण: पाश्चरायझेशनमुळे दूध कायमस्वरूपी सुरक्षित होत नाही. दुधाच्या पॅकेटवरील साठवण सूचना पाळाव्यात.
योग्य उत्तर: A) बाहेरील दूषित घटक आत जाण्याचा धोका कमी करण्यासाठी
स्पष्टीकरण: डबाबंद अन्नासाठी योग्य उष्णता प्रक्रिया आणि हवाबंद सील आवश्यक असते. फुगलेला, गळणारा किंवा खराब झालेला डबा वापरू नये.
योग्य उत्तर: B) हात साबणाने स्वच्छ धुणे
स्पष्टीकरण: हातांवरील घाण आणि सूक्ष्मजीव अन्नात जाऊ नयेत म्हणून अन्न हाताळण्यापूर्वी हात स्वच्छ धुवावेत.
योग्य उत्तर: D) स्वच्छ, कोरडे आणि सुरक्षित ठिकाण
स्पष्टीकरण: कोरड्या आणि स्वच्छ जागेत धान्य ठेवल्यास ओलावा, बुरशी आणि कीड यांचा धोका कमी होतो.
योग्य उत्तर: A) धूळ, माश्या आणि इतर दूषित घटकांपासून संरक्षण
स्पष्टीकरण: स्वच्छ झाकणामुळे बाहेरील घाण अन्नात पडण्याची शक्यता कमी होते. झाकण आणि भांडेही स्वच्छ असावे.
योग्य उत्तर: C) अन्नातून होणारा आजार किंवा पोटाचा त्रास होऊ शकतो
स्पष्टीकरण: दूषित अन्नामुळे उलटी, जुलाब आणि पोटदुखी यांसारखे त्रास होऊ शकतात. संशयास्पद अन्न खाऊ नये.
योग्य उत्तर: B) मुदत समाप्तीची तारीख आणि पॅकेटची स्थिती
स्पष्टीकरण: पॅकेटवरील तारीख, साठवण सूचना आणि पॅकेट फाटलेले किंवा फुगलेले आहे का हे तपासणे आवश्यक आहे.
योग्य उत्तर: D) सूक्ष्मजीवांची वाढ होऊन अन्न असुरक्षित होऊ शकते
स्पष्टीकरण: शिजवलेले अन्न योग्य वेळेत थंड करून फ्रिजमध्ये ठेवावे. ते बाहेर दीर्घकाळ ठेवणे टाळावे.
योग्य उत्तर: A) सुकवलेले पापड
स्पष्टीकरण: पापड वाळवल्याने ओलावा कमी होतो. त्यामुळे योग्य साठवणीत ते अधिक काळ टिकतात.
योग्य उत्तर: C) ओलावा कमी करून साठवण सुधारण्यासाठी
स्पष्टीकरण: जास्त ओलावा असल्यास धान्याला बुरशी लागू शकते. म्हणून धान्य पुरेसे वाळवून मग साठवले जाते.
योग्य उत्तर: B) दही तयार होणे
स्पष्टीकरण: उपयुक्त जीवाणू दुधातील लॅक्टोजचे लॅक्टिक आम्लात रूपांतर करतात. यामुळे दूध दह्यात बदलते. प्रत्येक आंबवलेला पदार्थ आपोआप दीर्घकाळ सुरक्षित राहतो असे नाही.
योग्य उत्तर: D) कैरीचे लोणचे — मीठ आणि तेल
स्पष्टीकरण: कैरीच्या लोणच्यात मीठ व तेलाचा वापर सामान्य आहे. योग्य प्रमाण, स्वच्छता आणि साठवण महत्त्वाची असते.
योग्य उत्तर: A) ओलावा व दूषितपणाचा धोका कमी करण्यासाठी
स्पष्टीकरण: स्वच्छ, कोरडे डबे अन्नाला बाहेरील घाण आणि ओलाव्यापासून दूर ठेवण्यास मदत करतात.
योग्य उत्तर: C) स्वच्छ करून, योग्य प्रकारे साठवणे
स्पष्टीकरण: फळे व भाज्या स्वच्छ हाताळाव्यात आणि त्यांना योग्य तापमानात ठेवावे. साठवण्यापूर्वी धुतल्यास ती कोरडी करून ठेवणे योग्य असते.
योग्य उत्तर: B) अन्न झाकून ठेवावे
स्पष्टीकरण: माश्या घाण आणि रोगकारक सूक्ष्मजीव अन्नापर्यंत आणू शकतात. अन्न झाकून ठेवल्याने दूषित होण्याचा धोका कमी होतो.
योग्य उत्तर: D) योग्य पद्धत, स्वच्छता आणि तापमान यामुळे अन्न अधिक काळ सुरक्षित ठेवण्यास मदत होते
स्पष्टीकरण: अन्न संरक्षणासाठी एकच उपाय पुरेसा नसतो. अन्नाचा प्रकार, योग्य प्रक्रिया, स्वच्छता आणि साठवण यांचा एकत्रित विचार करावा लागतो.
अधिक अभ्यासासाठी महत्त्वाच्या लिंक
अन्न संरक्षक पद्धती — सविस्तर मराठी नोट्स जवाहर नवोदय विद्यालय प्रवेश परीक्षा 2027 — परिसर अध्ययन महत्त्वाचे मुद्दे व अभ्यास टिप्स JNVST 2027 — परिसर अध्ययन (EVS) संपूर्ण मराठी नोट्सवरील प्रश्न संबंधित घटकाचा अभ्यास व सामान्य ज्ञानाचा सराव करण्यासाठी आहेत; ते अधिकृत परीक्षेतील प्रश्नांचे प्रतिनिधित्व करतात,अशी हमी नाही.
SmartGuruji – अभ्यास सोपा, तयारी प्रभावी!
