📚 शिक्षक भरती , TET , CTET साठी महत्त्वपूर्ण प्रश्नसंच
सायबर कायदे • आरोग्य शिक्षण • मानसिक आरोग्य • पोषण • प्रथमोपचार • मूल्य शिक्षण
💡 अभ्यास सूचना: प्रत्येक प्रश्न काळजीपूर्वक वाचा. उत्तर पाहण्यासाठी संबंधित “उत्तर पहा” बटणावर क्लिक करा.
💻 विभाग – 1 : सायबर कायदे (Cyber Security & AI)
1. AI चे पूर्ण रूप (Full Form) काय आहे?
उत्तर: (B) Artificial Intelligence
2. ‘Artificial Intelligence’ या संज्ञेचे जनक (Father of AI) म्हणून कोणास ओळखले जाते?
उत्तर: (B) जॉन मॅककार्थी (John McCarthy)
3. खालीलपैकी कोणता AI चा मुख्य प्रकार मानला जातो?
उत्तर: (D) वरील सर्व
4. मशीन मानवासारखा विचार करू शकते की नाही हे तपासण्यासाठी कोणती चाचणी वापरली जाते?
उत्तर: (B) ट्युरिंग टेस्ट (Turing Test)
5. आरोग्य क्षेत्रात (Healthcare) AI चा प्रमुख उपयोग कोणता?
उत्तर: (D) वरील सर्व
6. ‘सायबर स्पेस’ (Cyberspace) म्हणजे नेमके काय?
उत्तर: (A) संगणकीय नेटवर्क आणि इंटरनेटचे आभासी जग
7. सायबर सुरक्षेतील ‘CIA Triad’ म्हणजे काय?
उत्तर: (A) Confidentiality, Integrity, Availability
8. वापरकर्त्याची फसवणूक करून गुप्त माहिती (उदा. पासवर्ड, बँक डिटेल्स) मिळवण्याच्या प्रकारास काय म्हणतात?
उत्तर: (B) फिशिंग (Phishing)
9. भारतामध्ये माहिती तंत्रज्ञान कायदा (IT Act) कोणत्या वर्षी संमत करण्यात आला?
उत्तर: (B) 2000
10. IT Act, 2000 मधील कलम 66E कशाशी संबंधित आहे?
उत्तर: (B) गोपनीयतेचा भंग (Privacy Violation)
🏥 विभाग – 2 : आरोग्य शिक्षण (Health Education – अर्थ, महत्त्व व स्वच्छता)
11. जागतिक आरोग्य संघटनेनुसार (WHO) आरोग्याची व्याख्या काय आहे?
उत्तर: (B) शारीरिक, मानसिक आणि सामाजिकदृष्ट्या पूर्णपणे निरोगी असण्याची स्थिती
12. ‘आरोग्य शिक्षण’ (Health Education) चा मुख्य उद्देश कोणता?
उत्तर: (B) आरोग्यदायी सवयी, दृष्टिकोन आणि ज्ञान विकसित करणे
13. वैयक्तिक स्वच्छतेचा (Personal Hygiene) थेट संबंध खालीलपैकी कशाशी आहे?
उत्तर: (D) वरील सर्व
14. जंतूंचा संसर्ग टाळण्यासाठी हात धुण्याची योग्य पद्धत कोणती?
उत्तर: (B) साबण आणि स्वच्छ पाण्याने किमान 20 सेकंद चोळून धुणे
15. तोंडाचे आरोग्य (Oral Hygiene) राखण्यासाठी दात दिवसातून किती वेळा घासणे आवश्यक मानले जाते?
उत्तर: (B) किमान दोन वेळा
🦠 विभाग – 3 : संसर्गजन्य व असंसर्गजन्य रोग (Infectious & Lifestyle Diseases)
16. खालीलपैकी कोणता रोग ‘संसर्गजन्य रोग’ (Infectious Disease) आहे?
उत्तर: (C) क्षयरोग (Tuberculosis)
17. डासांच्या चावण्यामुळे खालीलपैकी कोणता आजार पसरतो?
उत्तर: (A) मलेरिया आणि डेंग्यू
18. कॉलरा (Cholera) हा रोग प्रामुख्याने कशामुळे पसरतो?
उत्तर: (B) दूषित पाणी आणि अन्न
19. रोगाचा प्रसार रोखण्यासाठी शरीरात कृत्रिमरीत्या प्रतिकारशक्ती निर्माण करण्याच्या प्रक्रियेला काय म्हणतात?
उत्तर: (B) लसीकरण (Vaccination/Immunization)
20. खालीलपैकी कोणता रोग ‘जीवनशैलीचा विकार’ (Lifestyle Disease) मानला जातो?
उत्तर: (C) स्थूलता (Obesity) आणि हृदयविकार
21. मधुमेह (Diabetes Mellitus) प्रामुख्याने कोणत्या संप्रेरकाच्या (Hormone) कमतरतेमुळे होतो?
उत्तर: (B) इन्सुलिन (Insulin)
22. शरीरात सोडियमचे (मिठाचे) अतिप्रमाण खालीलपैकी कशास कारणीभूत ठरू शकते?
उत्तर: (A) उच्च रक्तदाब (High Blood Pressure)
🧠 विभाग – 4 : मानसिक आरोग्य (Mental Health)
23. मानसिक आरोग्याचा खरा अर्थ काय आहे?
उत्तर: (B) दैनंदिन जीवनातील ताणतणावांचे योग्य व्यवस्थापन करण्याची क्षमता
24. सातत्याने तीव्र दुःख, निरुत्साह आणि जीवनातील रस कमी होणे हे कशाचे लक्षण असू शकते?
उत्तर: (B) नैराश्य (Depression)
25. मानसिक ताण (Stress) कमी करण्यासाठी खालीलपैकी कोणती पद्धत उपयुक्त ठरते?
उत्तर: (D) वरील सर्व
🥗 विभाग – 5 : पोषण आणि आहार (Food for Healthy Living)
26. शरीराची वाढ आणि स्नायूंची झीज भरून काढण्यासाठी आहारातील कोणता घटक सर्वात महत्त्वाचा आहे?
उत्तर: (B) प्रथिने (Proteins)
27. ‘संतुलित आहार’ (Balanced Diet) म्हणजे काय?
उत्तर: (B) ज्या आहारात सर्व आवश्यक पोषकद्रव्ये योग्य प्रमाणात असतात
28. आहारात लोहखनिजाच्या (Iron) कमतरतेमुळे कोणता आजार होतो?
उत्तर: (C) रक्ताल्पता / अॅनिमिया (Anemia)
29. व्हिटॅमिन ‘A’ च्या कमतरतेमुळे कोणता दृष्टीदोष उद्भवतो?
उत्तर: (A) रातआंधळेपणा (Night Blindness)
30. स्वतःला बारीक ठेवण्याच्या हव्यासापोटी जेवण पूर्णपणे टाळण्याच्या मानसिक विकारास काय म्हणतात?
उत्तर: (B) अॅनोरेक्सिया नर्व्होसा (Anorexia Nervosa)
❤️ विभाग – 6 : प्रजनन आरोग्य व सामाजिक आरोग्य (Reproductive & Social Health)
31. RTI चे पूर्ण रूप (Reproductive Health संदर्भात) काय आहे?
उत्तर: (B) Reproductive Tract Infections
32. खालीलपैकी कोणता आजार लैंगिक संसर्गजन्य रोग (STI) आहे?
उत्तर: (D) वरील सर्व
33. एड्स (AIDS) हा आजार कशामुळे होतो?
उत्तर: (B) विषाणू (Virus – HIV)
34. सामाजिक आरोग्याची व्याख्या खालीलपैकी कोणती?
उत्तर: (B) समाजातील व्यक्तींशी सकारात्मक व सौहार्दपूर्ण संबंध ठेवण्याची क्षमता
35. पिण्याचे पाणी निर्जंतुक करण्यासाठी सर्वात सुरक्षित व स्वस्त घरगुती पद्धत कोणती?
उत्तर: (A) पाणी उकळून थंड करणे
🩹 विभाग – 7 : प्रथमोपचार, सुरक्षा व योग (First Aid, Yoga & Safety)
36. प्रथमोपचाराचा (First Aid) प्राथमिक उद्देश कोणता?
उत्तर: (B) रुग्णाचा जीव वाचवणे आणि स्थिती अधिक बिघडण्यापासून रोखणे
37. प्रथमोपचारामध्ये वापरल्या जाणाऱ्या ‘CPR’ चे पूर्ण रूप काय आहे?
उत्तर: (B) Cardiopulmonary Resuscitation
38. भाजलेल्या त्वचेवर प्रथमोपचार करताना सर्वप्रथम काय करावे?
उत्तर: (B) वाहत्या थंड पाण्याखाली 10-15 मिनिटे जागा धरावी
39. खेळाच्या मैदानावर हाड मोडल्यास (Fracture) प्रथमोपचार करताना कोणती दक्षता घ्यावी?
उत्तर: (B) दुखापतग्रस्त भागाची हालचाल रोखण्यासाठी ‘स्प्लिंट’ (पट्टी) बांधावी
40. महर्षी पतंजली यांच्या अष्टांग योगामध्ये एकूण किती अंगे सांगितली आहेत?
उत्तर: (C) 8
41. अष्टांग योगातील पहिले अंग कोणते आहे?
उत्तर: (B) यम
42. श्वासावर नियंत्रण ठेवण्याच्या योग प्रक्रियेला काय म्हणतात?
उत्तर: (B) प्राणायाम
🌱 विभाग – 8 : मूल्य शिक्षण (Value Education)
43. मूल्य शिक्षणाचा (Value Education) मुख्य हेतू काय आहे?
उत्तर: (B) विद्यार्थ्यांमध्ये नैतिक आचरण, चारित्र्य आणि चांगल्या सवयी रुजवणे
44. NCERT ने शालेय शिक्षणासाठी किती मूलभूत मूल्यांची शिफारस केली आहे?
उत्तर: (C) 84
45. सत्य, अहिंसा, शांतता आणि प्रेम हे कोणत्या मूल्यांच्या श्रेणीत येतात?
उत्तर: (B) सार्वत्रिक / मानवी मूल्ये (Universal / Human Values)
46. प्रत्यक्ष मूल्य शिक्षण पद्धती (Direct Method) म्हणजे काय?
उत्तर: (B) मूल्य शिक्षणासाठी स्वतंत्र तासिका ठेवून थेट मूल्यांवर मार्गदर्शन करणे
47. ‘सुखवाद’ (Hedonism) या नैतिक सिद्धांताचा मुख्य गाभा काय आहे?
उत्तर: (B) सुख मिळवणे आणि दुःख टाळणे हेच मानवी वर्तनाचे सर्वोच्च ध्येय आहे
48. ‘उपयोगितावाद’ (Utilitarianism) या सिद्धांताचे जनक कोण आहेत?
उत्तर: (A) जेरेमी बेंथम आणि जॉन स्टुअर्ट मिल
49. उपयोगितावादाचे मूलभूत तत्त्व कोणते?
उत्तर: (B) जास्तीत जास्त लोकांचे जास्तीत जास्त कल्याण (Greatest good for greatest number)
50. शाश्वत विकासासाठी (Sustainable Development) कोणती मूल्ये आवश्यक आहेत?
उत्तर: (D) वरील सर्व
🎯 SmartGuruJi अभ्यास टिप: हे प्रश्न D.Ed., B.Ed., शिक्षक भरती, TET/CTET तसेच विविध शिक्षक पात्रता व स्पर्धात्मक परीक्षांच्या सरावासाठी उपयुक्त ठरू शकतात.
