ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ: ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ (Personality)

1. ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಮೂಲ

ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ (Personality) ಎಂಬ ಪದವು ಲ್ಯಾಟಿನ್ ಭಾಷೆಯ “ಪರ್ಸೋನಾ” (Persona) ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇದರ ಅರ್ಥ ಪ್ರಾಚೀನ ಗ್ರೀಕ್ ನಾಟಕಕಾರರು ವೇದಿಕೆ ಮೇಲೆ ನಟಿಸುವಾಗ ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ‘ಮುಖವಾಡ’ (Mask) ಎಂದಾಗಿದೆ.

2. ಪ್ರಮುಖ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು

• ಗಾರ್ಡನ್ ಆಲ್ಪೋರ್ಟ್ (G.W. Allport): “ವ್ಯಕ್ತಿಯು ತನ್ನ ಪರಿಸರದೊಂದಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿಧಾನವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ, ಅವನೊಳಗಿನ ಮನೋದೈಹಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಸಂಘಟನೆಯೇ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ.”
• ಜೆ.ಬಿ. ವಾಟ್ಸನ್ (J.B. Watson): “ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವರ್ತನೆ ಅಥವಾ ನಡವಳಿಕೆಗಳ ಒಟ್ಟು ಮೊತ್ತವೇ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ.”
• ಆರ್.ಬಿ. ಕ್ಯಾಟೆಲ್ (R.B. Cattell): “ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಹೇಗೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಮುನ್ಸೂಚಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ ಅಂಶವೇ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ.”

ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷಣಗಳು

3. ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಪ್ರಮುಖ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು

• 1. ಮನೋದೈಹಿಕ ಸ್ವರೂಪ: ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವು ಕೇವಲ ದೈಹಿಕ ಅಥವಾ ಕೇವಲ ಮಾನಸಿಕ ಅಂಶವಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಇವೆರಡರ ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ.
• 2. ವಿಶಿಷ್ಟತೆ (Uniqueness): ಪ್ರಪಂಚದ ಯಾವುದೇ ಇಬ್ಬರು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಒಂದೇ ಆಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವೂ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
• 3. ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕತೆ (Dynamic): ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವು ಸ್ಥಿರವಾದದ್ದಲ್ಲ; ಇದು ಕಾಲ, ವಯಸ್ಸು ಮತ್ತು ಅನುಭವಗಳೊಂದಿಗೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಬದಲಾಗುವ ಮತ್ತು ವಿಕಾಸಗೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ.
• 4. ಸಮಗ್ರತೆ (Integration): ವ್ಯಕ್ತಿಯ ದೈಹಿಕ, ಬೌದ್ಧಿಕ, ಸಾಂವೇಗಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಗುಣಗಳ ಒಟ್ಟು ಮೊತ್ತವೇ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ.
• 5. ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವು ಅನುವಂಶೀಯತೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರಗಳೆರಡರ ಅಂತರ್ಕ್ರಿಯೆಯ (Interaction) ಫಲವಾಗಿದೆ.

ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ನಿರ್ಧಾರಕಗಳು

4. ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು

ಮಗುವಿನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ವಿಕಾಸವು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ 2 ಅಂಶಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ:

• 1. ಜೈವಿಕ ಅಥವಾ ಅನುವಂಶೀಯ ಅಂಶಗಳು (Biological / Hereditary Factors): ದೈಹಿಕ ರಚನೆ, ನರಮಂಡಲದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಅಂತಃಸ್ರಾವಕ ಗ್ರಂಥಿಗಳು (Endocrine glands – ಪಿಟ್ಯುಟರಿ, ಥೈರಾಯ್ಡ್ ಇತ್ಯಾದಿ) ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿ.
• 2. ಪರಿಸರ ಅಂಶಗಳು (Environmental Factors): ಇವುಗಳನ್ನು 2 ರೀತಿಯಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಬಹುದು:
  • ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಸರ: ಕುಟುಂಬ, ಪೋಷಕರು, ಶಾಲೆ, ಶಿಕ್ಷಕರು ಮತ್ತು ಸಮವಯಸ್ಕರ ಗುಂಪು (Peer group).
  • ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಿಸರ: ಸಮಾಜದ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು, ನಂಬಿಕೆಗಳು, ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಗಳು.

ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು

5. ಪ್ರಮುಖ ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು

• 1. ಕಾರ್ಲ್ ಜುಂಗ್ (Carl Jung) ರವರ ಸಿದ್ಧಾಂತ: ಇವರು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಬೆರೆಯುವಿಕೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ 3 ರೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ವಿಂಗಡಿಸಿದ್ದಾರೆ:
  • ಅಂತರ್ಮುಖಿಗಳು (Introverts – ನಾಚಿಕೆ ಸ್ವಭಾವದವರು)
  • ಬಹಿರ್ಮುಖಿಗಳು (Extroverts – ಎಲ್ಲರೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಯುವವರು)
  • ಉಭಯಮುಖಿಗಳು (Ambiverts – ಎರಡೂ ಗುಣ ಉಳ್ಳವರು)
• 2. ಸಿಗ್ಮಂಡ್ ಫ್ರಾಯ್ಡ್ (Sigmund Freud) ರವರ ಮನೋವಿಶ್ಲೇಷಣಾ ಸಿದ್ಧಾಂತ: ಇವರ ಪ್ರಕಾರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವು 3 ಘಟಕಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ:
  • ಇಡ್ (Id) – ಪ್ರಾಣಿ ಸಹಜ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ಕಾಮನೆಗಳು (Pleasure principle).
  • ಇಗೋ (Ego) – ವಾಸ್ತವಿಕತೆ ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿಶಕ್ತಿ (Reality principle).
  • ಸೂಪರ್ ಇಗೋ (Super Ego) – ನೈತಿಕತೆ ಮತ್ತು ಆದರ್ಶ (Moral principle).
• 3. ಆಲ್ಪೋರ್ಟ್ (Allport) ರವರ ಗುಣಲಕ್ಷಣ ಸಿದ್ಧಾಂತ (Trait Theory): ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದರು.

ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಮಾಪನ ತಂತ್ರಗಳು (Personality Assessment)

6. ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಅಳೆಯುವ ವಿಧಾನಗಳು

ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಮಾಪನ ಮಾಡಲು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ 2 ರೀತಿಯ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ:

• 1. ಪ್ರಕ್ಷೇಪಣಾ ತಂತ್ರಗಳು (Projective Techniques): ಇವು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಅಪ್ರಜ್ಞಾಪೂರ್ವಕ (Unconscious) ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿರುವ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಹೊರತರಲು ಬಳಸುವ ಸಾಧನಗಳಾಗಿವೆ.
  • ರೋರ್ಶಾಕ್ ಮಸಿಬೊಟ್ಟು ಪರೀಕ್ಷೆ (Rorschach Inkblot Test – 1921)
  • ಕಥಾಸಂಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಪರೀಕ್ಷೆ (TAT – Thematic Apperception Test – ಮುರ್ರೆ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗನ್)
  • ಮಕ್ಕಳ ಸಂಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಪರೀಕ್ಷೆ (CAT – Children’s Apperception Test – ಬೆಲ್ಲಾಕ್)
• 2. ಅ-ಪ್ರಕ್ಷೇಪಣಾ ತಂತ್ರಗಳು (Non-Projective Techniques): ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪ್ರಜ್ಞಾಪೂರ್ವಕ ವರ್ತನೆಗಳನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಸಾಧನಗಳು.
  • ವೀಕ್ಷಣೆ (Observation)
  • ಸಂದರ್ಶನ (Interview)
  • ಪ್ರಶ್ನಾವಳಿ (Questionnaire)
  • ಪರಿಶೀಲನಾ ಪಟ್ಟಿ (Checklist) ಮತ್ತು ನಿರ್ಧಾರಣಾ ಮಾಪನ (Rating Scale).