इयत्ता 9 वी मराठी प्रथम भाषा – LBA व आकारिक मूल्यमापन प्रश्नपत्रिका जनरेटर
शिक्षकांसाठी पाठनिहाय चाचणी, LBA, आकारिक मूल्यमापन, पुनरावृत्ती आणि Remedial Teaching साठी उपयुक्त शैक्षणिक साधन
इयत्ता 9 वी मराठी प्रथम भाषा प्रश्नपत्रिका जनरेटर
इयत्ता 9 वीच्या विद्यार्थ्यांसाठी मराठी प्रथम भाषा विषयातील LBA (Lesson Based Assessment) आणि आकारिक मूल्यमापन प्रश्नपत्रिका तयार करण्यासाठी हे शिक्षकांसाठी उपयुक्त शैक्षणिक साधन आहे. वर्गात शिकवलेल्या पाठ आणि कवितांवर आधारित प्रश्नपत्रिका कमी वेळेत तयार करण्यासाठी याचा उपयोग करता येतो.
या प्रश्नपत्रिका जनरेटरमध्ये विद्यार्थ्यांच्या आकलनाची, स्मरणशक्तीची, भाषिक कौशल्यांची आणि पाठ्यांशाच्या मूलभूत समजुतीची तपासणी करणारे विविध प्रश्नप्रकार समाविष्ट आहेत.
LBA आणि आकारिक मूल्यमापनाचे महत्त्व
LBA म्हणजे Lesson Based Assessment, अर्थात शिकवलेल्या पाठावर किंवा कवितेवर आधारित मूल्यमापन. प्रत्येक पाठ पूर्ण झाल्यानंतर विद्यार्थ्यांना त्या पाठातील प्रमुख संकल्पना, घटना, व्यक्तिरेखा, लेखक-कवी, साहित्यप्रकार, शब्दसंपदा आणि आशय कितपत समजला आहे, हे तपासण्यासाठी LBA उपयुक्त ठरते.
आकारिक मूल्यमापनामध्ये विद्यार्थ्यांच्या प्रगतीचे नियमित निरीक्षण केले जाते. त्यामुळे केवळ अंतिम परीक्षेतील गुणांवर अवलंबून न राहता विद्यार्थ्यांच्या शिकण्याच्या प्रक्रियेचा मागोवा घेता येतो.
इयत्ता 9 वी मराठी विषयासाठी उपयुक्त
हे साधन मराठी प्रथम भाषा विषयाचा अभ्यास करणाऱ्या इयत्ता 9 वीच्या विद्यार्थ्यांसाठी तयार केले आहे. प्रश्नपत्रिका तयार करताना गद्य आणि पद्य अशा दोन्ही प्रकारच्या साहित्याचा विचार करण्यात आला आहे.
विद्यार्थ्यांना पाठातील माहिती समजली आहे का, साहित्यिक व्यक्ती आणि लेखक-कवी यांची माहिती आहे का, महत्त्वाचे शब्द समजतात का आणि पाठाच्या आशयावर आधारित प्रश्नांची उत्तरे देता येतात का, हे तपासण्यासाठी प्रश्नांचा उपयोग करता येतो.
गद्य विभागातील पाठ
प्रश्नसंचामध्ये विविध गद्य पाठांवर आधारित प्रश्नांचा समावेश आहे. उदाहरणार्थ:
या पाठांमधून पाठाचा आशय, लेखक, साहित्यप्रकार, व्यक्तिरेखा, शब्दांचे अर्थ आणि महत्त्वाची तथ्ये यावर आधारित प्रश्न विचारता येतात.
पद्य विभागातील कविता
कविता विभागातही विविध कवितांवर आधारित प्रश्न समाविष्ट आहेत. यामध्ये उदाहरणार्थ:
यामुळे गद्याबरोबरच विद्यार्थ्यांच्या काव्यवाचन, आशयसमज आणि काव्यविषयक ज्ञानाचेही मूल्यमापन करता येते.
विविध प्रश्नप्रकारांचा समावेश
प्रश्नपत्रिकेमध्ये विद्यार्थ्यांच्या विविध प्रकारच्या ज्ञानाचे परीक्षण करण्यासाठी मुख्यतः तीन प्रकारचे प्रश्न वापरले जातात.
दिलेल्या पर्यायांमधून योग्य उत्तर निवडायचे असते. पाठातील महत्त्वाची माहिती, लेखक-कवी, साहित्यप्रकार, घटना, व्यक्तिरेखा आणि इतर तथ्यांचे आकलन तपासता येते.
पाठातील योग्य शब्द किंवा वाक्यांश वापरून रिकामी जागा पूर्ण करायची असते. यामुळे शब्दसंपदा, पाठाचे स्मरण आणि संदर्भानुसार योग्य शब्द वापरण्याची क्षमता तपासता येते.
विद्यार्थ्यांना प्रश्न समजून त्याचे संक्षिप्त आणि योग्य उत्तर एका वाक्यात लिहावे लागते. त्यामुळे उत्तर मांडणीचे कौशल्य विकसित होते.
15 आणि 20 गुणांच्या प्रश्नपत्रिका
शिक्षकांना त्यांच्या गरजेनुसार 15 गुण किंवा 20 गुणांची प्रश्नपत्रिका तयार करता येते.
15 गुणांची प्रश्नपत्रिका
लहान आकाराच्या LBA, पाठानंतरची चाचणी किंवा पुनरावृत्ती चाचणीसाठी उपयोगी.
20 गुणांची प्रश्नपत्रिका
विस्तृत आकारिक मूल्यमापन, एकापेक्षा अधिक पाठांचे मूल्यमापन किंवा सराव चाचणीसाठी उपयुक्त.
एकापेक्षा अधिक पाठ किंवा कविता निवडण्याची सुविधा
शिक्षकांना आवश्यकतेनुसार एक किंवा अनेक पाठ/कविता निवडता येतात. त्यामुळे प्रश्नपत्रिका तयार करताना शिकवलेल्या अभ्यासक्रमानुसार विषयाची व्याप्ती ठरवता येते.
त्याचप्रमाणे काही कविता पूर्ण झाल्यानंतर केवळ पद्य विभागावर आधारित सराव चाचणीही घेता येऊ शकते.
प्रश्नांची विविधता
निवडलेल्या पाठांमधील उपलब्ध प्रश्नांमधून प्रश्न निवडले जात असल्यामुळे प्रत्येक वेळी समान प्रश्नपत्रिका वापरण्याची आवश्यकता कमी होते.
शिक्षकांसाठी वेळेची बचत
प्रत्येक पाठासाठी स्वतंत्र प्रश्नपत्रिका तयार करताना शिक्षकांना प्रश्न शोधणे, प्रश्नांचे वर्गीकरण करणे आणि प्रश्नपत्रिकेची रचना करणे यासाठी वेळ द्यावा लागतो.
या साधनाच्या मदतीने आवश्यक पाठ किंवा कविता निवडून प्रश्नपत्रिका तयार करता येत असल्याने प्रश्नपत्रिका तयार करण्याची प्रक्रिया अधिक सोपी, जलद आणि व्यवस्थित होते.
शाळेचे नाव आणि चाचणीचे नाव
प्रश्नपत्रिका तयार करताना शिक्षक आपल्या शाळेचे नाव आणि चाचणीचे नाव देऊ शकतात.
शाळेचे नाव: सरकारी मराठी उच्च प्राथमिक शाळा
चाचणीचे नाव: प्रथम घटक चाचणी
विषय: मराठी प्रथम भाषा
इयत्ता: 9 वी
गुण: 15 किंवा 20
यामुळे तयार होणारी प्रश्नपत्रिका शाळेच्या नियमित मूल्यमापनासाठी अधिक योग्य स्वरूपात वापरता येते.
A4 स्वरूपातील प्रश्नपत्रिका
तयार केलेली प्रश्नपत्रिका A4 आकारात छपाईसाठी योग्य स्वरूपात पाहता येते. त्यामुळे शिक्षकांना प्रश्नपत्रिका विद्यार्थ्यांना वितरित करण्यासाठी सहज प्रिंट काढता येते.
उत्तरतालिकेची सुविधा
शिक्षकांसाठी उत्तरतालिका देखील उपलब्ध आहे. त्यामुळे प्रश्नपत्रिका तपासताना योग्य उत्तरे पाहणे सोपे होते.
उत्तरतालिकेमध्ये बहुपर्यायी प्रश्नांची योग्य उत्तरे, रिकाम्या जागांसाठी अपेक्षित शब्द आणि एका वाक्यातील प्रश्नांची नमुना उत्तरे दिली जातात.
विद्यार्थ्यांच्या अध्ययनातील अडचणी ओळखण्यासाठी उपयोग
LBA चा सर्वात महत्त्वाचा फायदा म्हणजे विद्यार्थ्यांच्या अध्ययनातील अडचणी वेळेवर ओळखता येतात.
उदाहरणार्थ, एखादा विद्यार्थी बहुपर्यायी प्रश्नांची उत्तरे योग्य देतो; परंतु एका वाक्यातील प्रश्नांची उत्तरे लिहिताना अडचण येत असल्यास त्याला लेखन आणि उत्तर मांडणीचा अधिक सराव आवश्यक असू शकतो.
त्याचप्रमाणे रिकाम्या जागा भरण्यात वारंवार चुका होत असल्यास शब्दसंपदा किंवा पाठातील महत्त्वाच्या शब्दांच्या आकलनावर अधिक काम करता येते.
पुनरावृत्तीसाठी प्रभावी साधन
परीक्षेपूर्वी विद्यार्थ्यांना पाठ आणि कवितांची पुनरावृत्ती करून घेण्यासाठी या प्रश्नपत्रिकांचा उपयोग करता येतो.
शिक्षक एखाद्या विशिष्ट पाठाची निवड करून त्यावर आधारित प्रश्नपत्रिका तयार करू शकतात. विद्यार्थ्यांनी चाचणी सोडल्यानंतर चुकीच्या प्रश्नांचे स्पष्टीकरण देऊन पुन्हा सराव घेता येतो.
अशा पद्धतीने सातत्यपूर्ण आणि विद्यार्थी-केंद्रित शैक्षणिक प्रक्रिया राबवता येते.
Remedial Teaching साठी उपयोग
ज्या विद्यार्थ्यांना एखाद्या पाठातील आशय समजण्यात अडचण आहे, त्यांच्यासाठी निवडक पाठांवर आधारित छोटी प्रश्नपत्रिका तयार करता येते.
उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांना एखाद्या कवितेचा आशय समजत नसेल तर त्या कवितेवर आधारित सोपे प्रश्न देऊन सुरुवात करता येते. त्यानंतर विद्यार्थ्यांच्या प्रगतीनुसार अधिक आकलनाधारित प्रश्न देता येतात.
शिक्षकांनी प्रश्नपत्रिका तपासणे आवश्यक
प्रश्नपत्रिका तयार झाल्यानंतर ती विद्यार्थ्यांना देण्यापूर्वी शिक्षकांनी एकदा काळजीपूर्वक तपासणे महत्त्वाचे आहे.
प्रश्नपत्रिका तपासताना पुढील बाबी लक्षात घ्या:
- निवडलेले पाठ प्रत्यक्षात शिकवून झाले आहेत का?
- प्रश्न अभ्यासक्रमाशी संबंधित आहेत का?
- प्रश्नांची भाषा विद्यार्थ्यांना स्पष्टपणे समजेल का?
- गुणांची विभागणी योग्य आहे का?
- प्रश्न आणि उत्तरतालिका यांचा मेळ आहे का?
- अपेक्षित उत्तरांमध्ये पर्यायी योग्य उत्तरे स्वीकारता येतील का?
- प्रश्नपत्रिकेसाठी पुरेशी उत्तराची जागा आहे का?
शिक्षकांचे अंतिम परीक्षण केल्यामुळे प्रश्नपत्रिकेची गुणवत्ता अधिक चांगली राहते.
विद्यार्थ्यांच्या सर्वांगीण भाषिक विकासाला मदत
मराठी विषयाचे मूल्यमापन केवळ पाठांतरापुरते मर्यादित न ठेवता विद्यार्थ्यांच्या भाषिक क्षमतांचा विकास करणारे असणे आवश्यक आहे.
वाचलेल्या मजकुराचा अर्थ समजून घेण्याची क्षमता.
योग्य शब्दांचा अर्थ समजून वापरण्याची क्षमता.
स्वतःचे उत्तर योग्य पद्धतीने लिहिण्याचे कौशल्य.
प्रश्नानुसार विचार संक्षिप्तपणे मांडण्याची क्षमता.
प्रश्नाचा नेमका अर्थ ओळखून उत्तर देण्याचे कौशल्य.
संदर्भानुसार योग्य आणि अर्थपूर्ण शब्द वापरणे.
कमी शब्दांत अचूक उत्तर मांडण्याचा सराव.
गद्य, पद्य, लेखक-कवी आणि साहित्यप्रकारांची समज.
शिक्षकांसाठी उपयुक्त शैक्षणिक संसाधन
इयत्ता 9 वी मराठी प्रथम भाषा विषयासाठी तयार केलेले हे LBA आणि आकारिक मूल्यमापन प्रश्नपत्रिका जनरेटर शिक्षकांना नियमित मूल्यमापनाचे नियोजन करण्यासाठी उपयुक्त ठरू शकते.
गद्य आणि पद्य या दोन्ही विभागांचा समावेश, 15 आणि 20 गुणांची निवड, विविध प्रश्नप्रकार, एकापेक्षा अधिक पाठ निवडण्याची सुविधा, उत्तरतालिका आणि A4 छपाईयोग्य प्रश्नपत्रिका यामुळे हे साधन वर्गातील विविध शैक्षणिक गरजांसाठी वापरता येते.

