इयत्ता 8 वी मराठी LBA घटक चाचणी प्रश्नपत्रिका

LBA म्हणजे Lesson Based Assessment – पाठाधारित मूल्यमापन.

पाठ किंवा कविता शिकवल्यानंतर विद्यार्थ्यांना त्या घटकाचे कितपत आकलन झाले आहे, हे तपासण्यासाठी पाठाधारित मूल्यमापन केले जाते. केवळ पाठांतर तपासण्याऐवजी विद्यार्थ्यांना पाठातील माहिती समजली आहे का, ती ओळखता येते का, प्रश्नाचे उत्तर स्वतःच्या शब्दांत देता येते का आणि भाषेचा योग्य वापर करता येतो का, याचा अंदाज घेण्यासाठी LBA उपयुक्त ठरते.

आकारिक मूल्यमापन हे विद्यार्थ्यांच्या शिकण्याच्या प्रक्रियेदरम्यान केले जाणारे मूल्यमापन आहे. अंतिम परीक्षेची वाट न पाहता विद्यार्थ्यांची प्रगती नियमितपणे तपासल्यामुळे शिक्षकांना कोणत्या संकल्पना विद्यार्थ्यांना समजल्या आहेत आणि कोणत्या बाबींमध्ये अधिक सरावाची गरज आहे हे समजते.

मराठी विषयात आकारिक मूल्यमापनाच्या माध्यमातून पुढील बाबी तपासता येतात:

• पाठाचे आकलन
• कवितेचा आशय समजणे
• शब्दसंग्रह
• वाक्यरचना
• भाषिक अभिव्यक्ती
• प्रश्नांची उत्तरे लिहिणे
• साहित्यप्रकार ओळखणे
• लेखक व कवी यांच्याविषयी माहिती
• आशयावर आधारित विचार करणे
• पाठातील मूल्ये व संदेश समजून घेणे

बहुपर्यायी प्रश्नांमध्ये विद्यार्थ्यांना दिलेल्या पर्यायांमधून योग्य उत्तर निवडायचे असते. अशा प्रश्नांमुळे विद्यार्थ्यांची मूलभूत माहिती आणि पाठातील महत्त्वाचे घटक ओळखण्याची क्षमता तपासता येते.

उदाहरणार्थ, एखाद्या कवितेचा साहित्यप्रकार, एखाद्या पात्राचे नाव किंवा पाठातील महत्त्वाची घटना यावर बहुपर्यायी प्रश्न विचारता येतो.

या प्रकारच्या प्रश्नांमुळे कमी वेळेत अनेक अध्ययनघटकांचे मूल्यमापन करता येते.

रिकाम्या जागा भरण्याचे प्रश्न विद्यार्थ्यांच्या स्मरणशक्तीबरोबरच संदर्भानुसार योग्य शब्द वापरण्याची क्षमता तपासतात.

या प्रश्नांमध्ये पाठातील महत्त्वाचे शब्द, लेखक-कवींची माहिती, साहित्यप्रकार, प्रसंग किंवा वाक्यांतील आवश्यक शब्द वापरता येतात.

अशा प्रश्नांमुळे विद्यार्थ्यांचा शब्दसंग्रह आणि भाषिक अचूकता विकसित करण्यास मदत होते.

इयत्ता 8 वीच्या विद्यार्थ्यांसाठी एका वाक्यात उत्तर लिहिणे हा महत्त्वाचा सराव आहे. या प्रकारच्या प्रश्नांमुळे विद्यार्थ्यांना प्रश्न समजून त्याचे योग्य आणि संक्षिप्त उत्तर तयार करावे लागते.

यामध्ये पाठातील एखादी घटना, पात्र, लेखक, कवी, साहित्यप्रकार किंवा कवितेचा संदेश विचारता येतो.

हा प्रकार विद्यार्थ्यांच्या वाचनआकलन, लेखन आणि अभिव्यक्ती कौशल्यांचे मूल्यमापन करण्यासाठी विशेष उपयुक्त आहे.

यामुळे पुढील प्रकारच्या चाचण्या घेता येतात:

• पाठानंतरची चाचणी
• घटक चाचणी
• पुनरावृत्ती चाचणी
• आकारिक मूल्यमापन
• LBA चाचणी
• सराव प्रश्नपत्रिका
• Remedial Assessment
• सत्रपूर्व पुनरावृत्ती चाचणी

प्रश्नपत्रिकेसोबत उत्तरतालिका उपलब्ध असणे शिक्षकांसाठी मोठी सुविधा आहे. विद्यार्थ्यांची उत्तरे तपासताना प्रत्येक प्रश्नाचे अपेक्षित उत्तर सहज पाहता येते.

बहुपर्यायी प्रश्न आणि रिकाम्या जागांसाठी निश्चित उत्तर दिलेले असते. एका वाक्यातील प्रश्नांसाठी नमुना उत्तर दिलेले असल्यामुळे शिक्षकांना विद्यार्थ्यांच्या उत्तरांचे मूल्यमापन करताना संदर्भ मिळतो.

मात्र विद्यार्थ्यांनी नमुना उत्तरापेक्षा वेगळ्या शब्दांत योग्य आशय मांडला असल्यास त्याचाही योग्य विचार करणे महत्त्वाचे आहे.

प्रश्नपत्रिका A4 आकारात छपाईसाठी अनुकूल पद्धतीने मांडलेली आहे. त्यामुळे शिक्षक प्रश्नपत्रिका तयार करून तिचे पूर्वावलोकन पाहू शकतात आणि आवश्यक असल्यास थेट प्रिंट किंवा PDF स्वरूपात जतन करू शकतात.

छापील प्रश्नपत्रिकेमध्ये मुख्यतः विद्यार्थ्यांसाठी आवश्यक असलेली माहिती, प्रश्न आणि उत्तरे लिहिण्यासाठी जागा असते.

LBA चाचणीचा सर्वात महत्त्वाचा फायदा म्हणजे विद्यार्थ्यांच्या अध्ययनातील अडचणी लवकर ओळखता येतात.

उदाहरणार्थ, एखादा विद्यार्थी बहुपर्यायी प्रश्नांची योग्य उत्तरे देत असेल पण एका वाक्यात उत्तर लिहिताना अडचण येत असेल, तर त्याला लेखन व अभिव्यक्तीचा अधिक सराव देणे आवश्यक आहे.

त्याचप्रमाणे एखाद्या पाठावरील बहुतेक प्रश्न चुकीचे होत असल्यास त्या पाठाचे पुनरध्यापन करता येते.

आकारिक मूल्यमापनाचा उद्देश केवळ गुण देणे नसून विद्यार्थ्यांच्या शिकण्यातील अडचणी ओळखून त्यावर उपाय करणे हा आहे.

चाचणीच्या निकालाच्या आधारे शिक्षक पुढील कृती करू शकतात:

• अवघड पाठ पुन्हा समजावून सांगणे
• कठीण शब्दांचा सराव घेणे
• प्रश्नोत्तरांचा सराव करणे
• वाचनाचा अतिरिक्त सराव देणे
• वाक्यरचनेचे उपक्रम घेणे
• गटामध्ये विद्यार्थ्यांना सराव देणे
• गरजू विद्यार्थ्यांसाठी उपचारात्मक अध्यापन करणे

मराठी विषयाचे मूल्यमापन केवळ पाठातील माहिती आठवण्यापुरते मर्यादित नसावे. विद्यार्थ्यांच्या भाषिक क्षमतांचा विविध अंगांनी विचार करणे आवश्यक आहे.

त्यामध्ये वाचन, आकलन, लेखन, शब्दसंग्रह, भाषिक अभिव्यक्ती, साहित्याची जाण आणि आशय समजून घेण्याची क्षमता यांचा समावेश होतो.

LBA आधारित प्रश्नपत्रिका या प्रक्रियेला पूरक ठरू शकते.