इयत्ता 7 वी मराठी LBA / FA घटक चाचणी प्रश्नपत्रिका!

LBA म्हणजे काय?

LBA म्हणजे Lesson Based Assessment अर्थात पाठाधारित मूल्यमापन. विद्यार्थ्यांनी विशिष्ट पाठ किंवा कवितेतून अपेक्षित अध्ययन निष्पत्ती साध्य केली आहे की नाही, हे तपासणे हा LBA चा मुख्य उद्देश आहे.

पारंपरिक परीक्षेमध्ये संपूर्ण अभ्यासक्रमावर आधारित प्रश्न विचारले जाऊ शकतात; परंतु LBA मध्ये विद्यार्थ्यांनी नुकत्याच शिकलेल्या घटकांवर अधिक लक्ष केंद्रित केले जाते.

आकारिक मूल्यमापनाचे महत्त्व

आकारिक मूल्यमापन (Formative Assessment) हे केवळ गुण देण्यासाठी केलेले मूल्यमापन नसून विद्यार्थ्यांच्या शिकण्याच्या प्रक्रियेचा सतत मागोवा घेण्यासाठी केले जाते.

शिक्षकाने एखादा पाठ शिकवल्यानंतर छोट्या प्रश्नपत्रिकेद्वारे विद्यार्थ्यांची समज तपासल्यास लगेचच शिकण्यातील अडचणी लक्षात येऊ शकतात.

उदाहरणार्थ, एखादा विद्यार्थी वस्तुनिष्ठ प्रश्नांची योग्य उत्तरे देत असेल; परंतु एका वाक्यात उत्तर लिहिताना अडचण येत असेल, तर त्याला लेखन आणि अभिव्यक्तीचा अधिक सराव देणे शक्य होते.

इयत्ता 7 वी मराठीसाठी उपयुक्त

इयत्ता 7 वीमध्ये विद्यार्थ्यांच्या भाषिक क्षमतांचा अधिक विकास होण्याचा टप्पा असतो. या स्तरावर केवळ पाठांतर न करता आकलन, विचार, अभिव्यक्ती, शब्दसंपत्ती आणि भाषिक कौशल्ये विकसित होणे आवश्यक आहे.

त्यामुळे प्रश्नपत्रिकेत विविध स्वरूपाचे प्रश्न असणे आवश्यक आहे. या LBA प्रश्नपत्रिका जनरेटरमध्ये उपलब्ध प्रश्नांमध्ये पाठ आणि कवितांच्या आशयाशी संबंधित विविध प्रश्नांचा समावेश करण्यात आला आहे.

पाठ आणि कवितांची निवड

शिक्षकांना प्रश्नपत्रिका तयार करताना आवश्यक असलेले पाठ किंवा कविता निवडण्याची सुविधा आहे. उदाहरणार्थ, उपलब्ध घटकांमध्ये पुढील पाठांचा समावेश आहे:

• सर्वात्मका शिवसुंदरा
• अभ्यास एक छंद
• माझी आई
• जिंकू आम्ही लढाई
• आमचा राष्ट्रीय खेळ – हॉकी
• डॉ. चंद्रशेखर व्यंकटरामन
• आठवणींचे गाव
• परोपकाराचे फळ
• आम्ही टिकलो तर तुम्ही टिकाल
• अभ्यासक्रमातील इतर संबंधित पाठ व कविता

शिक्षक आपल्या वर्गात पूर्ण झालेल्या पाठांनुसार आवश्यक घटक निवडू शकतात.

15 आणि 20 गुणांची प्रश्नपत्रिका

या साधनामध्ये शिक्षकांना 15 गुण किंवा 20 गुण यापैकी आवश्यक पर्याय निवडता येतो. यामुळे वेगवेगळ्या परिस्थितीनुसार प्रश्नपत्रिका तयार करणे सोपे होते.

15 गुणांची प्रश्नपत्रिका लहान आकाराच्या घटक चाचणीसाठी किंवा एखाद्या पाठसमूहाच्या प्राथमिक मूल्यमापनासाठी वापरता येऊ शकते.

20 गुणांची प्रश्नपत्रिका तुलनेने व्यापक पुनरावृत्ती, LBA किंवा आकारिक मूल्यमापनासाठी वापरता येते.

विविध प्रश्नप्रकारांचा समावेश

प्रश्नपत्रिकेमध्ये वेगवेगळ्या प्रकारचे प्रश्न असल्यामुळे विद्यार्थ्यांच्या आकलनाचे अधिक व्यापक मूल्यमापन करता येते.

विद्यार्थ्यांच्या अध्ययन निष्पत्ती तपासण्यासाठी उपयुक्त

LBA प्रश्नपत्रिकेचा मुख्य उद्देश विद्यार्थ्यांनी अपेक्षित अध्ययन निष्पत्ती प्राप्त केली आहे की नाही हे तपासणे हा आहे.

शिक्षकांसाठी वेळेची बचत

प्रश्नपत्रिका तयार करण्यासाठी शिक्षकांना प्रत्येक वेळी सर्व प्रश्न स्वतंत्रपणे निवडून त्यांची मांडणी करण्याची आवश्यकता भासणार नाही.

आवश्यक पाठ किंवा कविता निवडल्यानंतर संबंधित प्रश्नांचा वापर करून प्रश्नपत्रिका तयार करता येते. यामुळे शिक्षकांचा प्रश्नपत्रिका तयार करण्यासाठी लागणारा वेळ कमी होऊन तो वेळ अध्यापन, विद्यार्थ्यांचे निरीक्षण आणि Remedial Teaching साठी वापरता येतो.

उत्तरतालिकेची सुविधा

प्रश्नपत्रिकेसोबत उत्तरतालिका उपलब्ध असल्यामुळे शिक्षकांना मूल्यमापन करताना मदत होते.

उत्तरतालिकेमध्ये वस्तुनिष्ठ प्रश्न, रिकाम्या जागा आणि एका वाक्यातील प्रश्नांची अपेक्षित उत्तरे दिली जाऊ शकतात.

प्रश्नपत्रिकेचे पूर्वावलोकन

प्रश्नपत्रिका तयार झाल्यानंतर शिक्षकांना ती पाहून आवश्यक तपासणी करता येते. विद्यार्थ्यांना प्रश्नपत्रिका देण्यापूर्वी पुढील बाबी तपासणे उपयुक्त ठरेल:

1. निवडलेले पाठ विद्यार्थ्यांना शिकवून झाले आहेत का?
2. प्रश्न विद्यार्थ्यांच्या स्तराला अनुरूप आहेत का?
3. प्रश्न स्पष्ट आणि संदिग्ध नसावेत.
4. प्रश्नांची पुनरावृत्ती होत नाही ना?
5. एकूण गुण योग्य आहेत का?
6. उत्तरतालिका प्रश्नांशी जुळते का?
7. विद्यार्थ्यांना उत्तर लिहिण्यास पुरेशी जागा आहे का?

A4 आकारातील प्रश्नपत्रिका

शिक्षकांच्या सोयीसाठी प्रश्नपत्रिका A4 आकारात मुद्रण करण्यास योग्य स्वरूपात तयार करता येते.

यामुळे तयार केलेली प्रश्नपत्रिका शाळेत थेट छापून विद्यार्थ्यांना देता येते. A4 स्वरूपामुळे प्रश्नपत्रिकेचे व्यवस्थापन, प्रिंटिंग आणि विद्यार्थ्यांमध्ये वितरण करणे सोपे होते.

वर्गातील नियमित मूल्यमापनासाठी उपयोग

हे साधन केवळ औपचारिक चाचणीसाठी वापरण्याची गरज नाही. शिक्षक त्याचा उपयोग नियमित वर्गकार्याशी जोडून करू शकतात.

Remedial Teaching साठी उपयुक्त

मूल्यमापनाचा सर्वात महत्त्वाचा उपयोग म्हणजे विद्यार्थ्यांच्या शिकण्यातील अडचणी ओळखणे.

एखाद्या प्रश्नपत्रिकेत विद्यार्थ्यांना विशिष्ट प्रकारच्या प्रश्नांमध्ये वारंवार चुका होत असल्यास त्या कौशल्यावर पुन्हा अध्यापन करता येते.

अशा प्रकारे LBA चा उपयोग केवळ गुण मिळवण्यासाठी न करता पुढील अध्यापनाचे नियोजन करण्यासाठी करता येतो.

विद्यार्थ्यांमध्ये परीक्षेची भीती कमी करण्यास मदत

लहान आणि नियमित आकारिक मूल्यमापनामुळे विद्यार्थ्यांना वारंवार मोठ्या परीक्षेचा सामना करण्याऐवजी छोट्या स्वरूपात आपले ज्ञान तपासण्याची संधी मिळते.

पालकांसाठीही उपयुक्त माहिती

आकारिक मूल्यमापनाच्या निष्कर्षांमधून पालकांना मुलाची नेमकी प्रगती समजावून सांगता येते.

उदाहरणार्थ, “मराठीमध्ये कमी गुण मिळाले” एवढे सांगण्याऐवजी विद्यार्थ्याला वाचन आकलनात चांगली कामगिरी आहे, परंतु लेखी अभिव्यक्तीत अधिक सराव आवश्यक आहे, असे अधिक स्पष्टपणे सांगता येते.

यामुळे शिक्षक, विद्यार्थी आणि पालक यांच्यातील शैक्षणिक सहकार्य वाढू शकते.

प्रश्नपत्रिका वापरताना शिक्षकांनी घ्यावयाची काळजी

प्रश्नपत्रिका तयार करण्यासाठी उपलब्ध असलेल्या प्रश्नांचा वापर करताना शिक्षकांनी अंतिम प्रश्नपत्रिकेचे परीक्षण करणे आवश्यक आहे.

तसेच विद्यार्थ्यांच्या स्तरानुसार आवश्यक असल्यास प्रश्नांची संख्या किंवा अवघडपणा शिक्षक स्वतः समायोजित करू शकतात.

LBA आणि Formative Assessment मध्ये साधनाचा प्रभावी वापर

या प्रश्नपत्रिका जनरेटरचा सर्वोत्तम उपयोग सतत मूल्यमापनाच्या प्रक्रियेचा एक भाग म्हणून केला जाऊ शकतो.

या प्रक्रियेमुळे मूल्यमापन हे अध्यापनापासून वेगळे न राहता अध्यापनाचा एक महत्त्वाचा भाग बनते.

शिक्षकांसाठी एक उपयुक्त शैक्षणिक साधन

इयत्ता 7 वी मराठी विषयातील LBA आणि आकारिक मूल्यमापनासाठी हे प्रश्नपत्रिका जनरेटर शिक्षकांना जलद, सोयीस्कर आणि पाठाधारित प्रश्नपत्रिका तयार करण्यास मदत करू शकते.

पाठ किंवा कविता निवडणे, 15 किंवा 20 गुणांची चाचणी तयार करणे, विविध प्रश्नप्रकारांचा वापर करणे, उत्तरतालिका पाहणे आणि A4 स्वरूपात प्रश्नपत्रिका छापणे या सुविधांमुळे दैनंदिन शैक्षणिक कामात त्याचा उपयोग होऊ शकतो.