ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತದ ಜ್ಞಾನ ದೇಗುಲಗಳು: ತಕ್ಷಶಿಲೆ, ನಾಳಂದಾ ಮತ್ತು ವಿಕ್ರಮಶಿಲೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳ ಸಮಗ್ರ ಇತಿಹಾಸ

Table of Contents

ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತದ ಜ್ಞಾನ ದೇಗುಲಗಳು: ತಕ್ಷಶಿಲೆ, ನಾಳಂದಾ ಮತ್ತು ವಿಕ್ರಮಶಿಲೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳ ಸಮಗ್ರ ಇತಿಹಾಸ | KARTET, GPSTR, HSTR Study Material

2. ಪರಿಚಯ (Introduction)

ಭವಿಷ್ಯದ ಶಿಕ್ಷಕ ವೃತ್ತಿ ಆಕಾಂಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಭಾರತವು ಕೇವಲ ರಾಜರ ಯುದ್ಧಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಗಳ ಉದಯ-ಅಂತ್ಯಗಳ ನಾಡು ಮಾತ್ರವಾಗಿರದೆ, ಇಡೀ ಪ್ರಪಂಚಕ್ಕೆ ಜ್ಞಾನದ ಬೆಳಕನ್ನು ನೀಡಿದ ‘ವಿಶ್ವಗುರು’ ಆಗಿತ್ತು. ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತದ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಗುರುಕುಲ ಪದ್ಧತಿಯಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಬೃಹತ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಬೆಳೆದು ನಿಂತಿದ್ದು ಒಂದು ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಿಸ್ಮಯ. KARTET, CTET, GPSTR ಹಾಗೂ HSTR ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ಇತಿಹಾಸ ಪಠ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತದ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೇಂದ್ರಗಳಾದ ತಕ್ಷಶಿಲೆ, ನಾಳಂದಾ ಮತ್ತು ವಿಕ್ರಮಶಿಲೆ ವಿಷಯಗಳ ಮೇಲೆ ಖಚಿತವಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಸ್ಥಾಪಕರು, ಅಲ್ಲಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ವಿದೇಶಿ ಯಾತ್ರಿಕರು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ನಾಶದ ಕುರಿತಾದ ಸಂಪೂರ್ಣ, ನಿಖರ ಹಾಗೂ ಪರೀಕ್ಷಾ-ಕೇಂದ್ರಿತ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಈ ಬ್ಲಾಗ್ ಪೋಸ್ಟ್‌ನಲ್ಲಿ ವಿವರವಾಗಿ ಒದಗಿಸಲಾಗಿದೆ.

3. ವಿಷಯದ ಹಿನ್ನೆಲೆ (Background of the Topic)

ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣವು ಕೇವಲ ಅಕ್ಷರಾಭ್ಯಾಸವಾಗಿರದೆ, ಮನುಷ್ಯನ ಸರ್ವಾಂಗೀಣ ವಿಕಾಸದ ಸಾಧನವಾಗಿತ್ತು. ವೈದಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಗುರುಕುಲಗಳ ಮೂಲಕ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಕ್ರಿ.ಪೂ. 6 ನೇ ಶತಮಾನದ ನಂತರ ಬೌದ್ಧ ಮತ್ತು ಜೈನ ಧರ್ಮಗಳ ಉದಯದೊಂದಿಗೆ ‘ವಿಹಾರ’ಗಳು (Viharas) ಶಿಕ್ಷಣದ ಪ್ರಮುಖ ಕೇಂದ್ರಗಳಾದವು. ಗುಪ್ತರ ಮತ್ತು ಪಾಲರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ವಿಹಾರಗಳು ಬೃಹತ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಾಗಿ (Mahaviharas) ಮಾರ್ಪಟ್ಟವು. ಚೀನಾ, ಟಿಬೆಟ್, ಕೊರಿಯಾ, ಜಪಾನ್ ಮತ್ತು ಗ್ರೀಕ್ ದೇಶಗಳಿಂದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಜ್ಞಾನಾರ್ಜನೆಗಾಗಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದರು.

4. ವಿಷಯದ ಸವಿಸ್ತಾರ ಮಾಹಿತಿ (Detailed Information)

ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತದ ಮೂರು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೇಂದ್ರಗಳ ವಿವರವಾದ ಮಾಹಿತಿ ಇಲ್ಲಿದೆ:

1. ತಕ್ಷಶಿಲೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ (Takshashila / Taxila)

ತಕ್ಷಶಿಲೆಯು ಪ್ರಪಂಚದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇದು ಇಂದಿನ ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ರಾವಲ್ಪಿಂಡಿ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ.

  • ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ: ರಾಮಾಯಣದ ಪ್ರಕಾರ, ಭರತನ ಮಗನಾದ ‘ತಕ್ಷ’ ಎಂಬುವವನು ಈ ನಗರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ಇದು ಪ್ರಾಚೀನ ಗಾಂಧಾರ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು.
  • ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆ: ತಕ್ಷಶಿಲೆಯು ನಾಳಂದಾದಂತೆ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಆವರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ಇದು ಅನೇಕ ಪ್ರಕಾಂಡ ಪಂಡಿತರ ತವರೂರಾಗಿತ್ತು. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ತಮಗೆ ಇಷ್ಟವಾದ ಗುರುವಿನ ಬಳಿ ಹೋಗಿ ಕಲಿಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆಯಲು ಕನಿಷ್ಠ 16 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿರಬೇಕಿತ್ತು.
  • ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯಗಳು: ಇಲ್ಲಿ ಬಾಣವಿದ್ಯೆ (Archery), ಆಯುರ್ವೇದ (Medicine), ವೇದಗಳು, ವ್ಯಾಕರಣ, ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ, ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧತಂತ್ರ ಸೇರಿದಂತೆ ಒಟ್ಟು 68 ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಬೋಧಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.
  • ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಗುರುಗಳು:
    • ಚಾಣಕ್ಯ (ಕೌಟಿಲ್ಯ): ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ಕರ್ತೃ, ಇಲ್ಲಿನ ಆಚಾರ್ಯನಾಗಿದ್ದನು.
    • ಪಾಣಿನಿ: ‘ಅಷ್ಟಾಧ್ಯಾಯಿ’ ಎಂಬ ಸಂಸ್ಕೃತ ವ್ಯಾಕರಣ ಕೃತಿಯ ಕರ್ತೃ.
    • ಜೀವಕ: ಬಿಂಬಿಸಾರನ ಆಸ್ಥಾನದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವೈದ್ಯ, ಇಲ್ಲಿಯೇ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದನು.
    • ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮೌರ್ಯ: ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸ್ಥಾಪಕ, ಚಾಣಕ್ಯನ ಗರಡಿಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಯೇ ಪಳಗಿದನು.
  • ಅವನತಿ: ಕ್ರಿ.ಶ. 5 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಹೂಣರ (Hunas) ನಿರಂತರ ದಾಳಿಗಳಿಂದಾಗಿ ತಕ್ಷಶಿಲೆ ನಾಶವಾಯಿತು.

2. ನಾಳಂದಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ (Nalanda University)

ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾದ ಮತ್ತು ಜಗತ್ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೇಂದ್ರವೆಂದರೆ ನಾಳಂದಾ. ಇದು ಇಂದಿನ ಬಿಹಾರದ ರಾಜಗೀರ್ (ರಾಜಗೃಹ) ಸಮೀಪದಲ್ಲಿದೆ.

  • ಸ್ಥಾಪನೆ: ಕ್ರಿ.ಶ. 5 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಗುಪ್ತ ವಂಶದ ಅರಸ ಕುಮಾರಗುಪ್ತ-I (ಶಕ್ರಾದಿತ್ಯ) ನಾಳಂದಾವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ನಂತರ ಹರ್ಷವರ್ಧನ ಮತ್ತು ಪಾಲ ವಂಶದ ರಾಜರು ಇದಕ್ಕೆ ಅಪಾರ ದತ್ತಿಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು.
  • ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಗ್ರಂಥಾಲಯ: ಇದು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಅದ್ಭುತವಾಗಿತ್ತು. ಇಲ್ಲಿ 10,000 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು 2,000 ಶಿಕ್ಷಕರಿದ್ದರು. ನಾಳಂದಾದ ಬೃಹತ್ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು ‘ಧರ್ಮಗಂಜ’ (Dharmaganja) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಗ್ರಂಥಾಲಯವು ಮೂರು 9 ಅಂತಸ್ತಿನ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು:
    1. ರತ್ನಸಾಗರ (Ratnasagara)
    2. ರತ್ನೋದಧಿ (Ratnodadhi)
    3. ರತ್ನರಂಜಕ (Ratnaranjaka)
  • ಶಿಕ್ಷಣ ಪದ್ಧತಿ: ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆಯುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರದಲ್ಲಿಯೇ ‘ದ್ವಾರಪಂಡಿತರು’ (Gate-keepers) ಕಠಿಣ ಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದರಲ್ಲಿ ಶೇ. 20 ರಷ್ಟು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮಾತ್ರ ಉತ್ತೀರ್ಣರಾಗುತ್ತಿದ್ದರು.
  • ಪ್ರಮುಖ ಭೇಟಿಗಾರರು: ಚೀನಾದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಯಾತ್ರಿಕ ಹ್ಯುಯೆನ್ ತ್ಸಾಂಗ್ (Hiuen Tsang) ಇಲ್ಲಿ ಓದಿ, ನಂತರ ಬೋಧಕನಾಗಿಯೂ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿದನು. ಅವನ ಭೇಟಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಾಳಂದಾದ ಕುಲಪತಿಯಾಗಿ ಶೀಲಭದ್ರ (Shilabhadra) ಇದ್ದರು. ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಚೀನಿ ಯಾತ್ರಿಕ ಇತ್ಸಿಂಗ್ (I-tsing) ಕೂಡ ಇಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದನು. ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ‘ಮಹಾಯಾನ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ’ದ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು.
  • ಅವನತಿ: ಕ್ರಿ.ಶ. 1193 ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಕುತುಬುದ್ದೀನ್ ಐಬಕ್‌ನ ಸೇನಾನಿ ಭಕ್ತಿಯಾರ್ ಖಿಲ್ಜಿ (Bakhtiyar Khalji) ನಾಳಂದಾದ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿ, ಗ್ರಂಥಾಲಯಕ್ಕೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಿ, ಇದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶಮಾಡಿದನು. ಆ ಗ್ರಂಥಾಲಯವು ಮೂರು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಉರಿಯುತ್ತಲೇ ಇತ್ತು ಎಂದು ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ದಾಖಲಿಸಿದ್ದಾರೆ.

3. ವಿಕ್ರಮಶಿಲೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ (Vikramashila University)

ನಾಳಂದಾದ ಗುಣಮಟ್ಟ ಕುಸಿಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಅದಕ್ಕೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಬೆಳೆದು ನಿಂತದ್ದು ವಿಕ್ರಮಶಿಲೆ. ಇದು ಇಂದಿನ ಬಿಹಾರದ ಭಾಗಲ್ಪುರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ.

  • ಸ್ಥಾಪನೆ: ಕ್ರಿ.ಶ. 8 ನೇ ಶತಮಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಲ ವಂಶದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದೊರೆ ಧರ್ಮಪಾಲ (Dharmapala) ಇದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು.
  • ಶಿಕ್ಷಣದ ಸ್ವರೂಪ: ಇಲ್ಲಿ 108 ಪ್ರಕಾಂಡ ಪಂಡಿತರಿದ್ದರು. ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಪಂಥವಾದ ‘ವಜ್ರಯಾನ’ (Vajrayana Buddhism) ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿತ್ತು.
  • ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ: ಇದು 6 ದ್ವಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದ್ವಾರಕ್ಕೂ ಒಬ್ಬೊಬ್ಬ ‘ದ್ವಾರಪಂಡಿತ’ನಿದ್ದನು. ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ಬೌದ್ಧ ದೇವಾಲಯವಿತ್ತು.
  • ಪ್ರಮುಖ ವಿದ್ವಾಂಸ: ಟಿಬೆಟ್‌ಗೆ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮವನ್ನು ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡಲು ಹೋದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಿದ್ವಾಂಸ ಅತೀಶ ದೀಪಂಕರ (Atisha Dipankara) ವಿಕ್ರಮಶಿಲೆಯ ಕುಲಪತಿಯಾಗಿದ್ದನು.
  • ಅವನತಿ: ನಾಳಂದಾದಂತೆಯೇ, ಕ್ರಿ.ಶ. 1193 ರಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯಾರ್ ಖಿಲ್ಜಿಯು ವಿಕ್ರಮಶಿಲೆಯನ್ನೂ ಕೂಡ ನಾಶಪಡಿಸಿದನು. ಇದನ್ನು ಒಂದು ಕೋಟೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ಖಿಲ್ಜಿ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದನು.

ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳ ಕಾಲಕ್ರಮ (Timeline of Ancient Universities)

ಕಾಲಘಟ್ಟಪ್ರಮುಖ ಘಟನೆ
ಕ್ರಿ.ಪೂ. 6 ನೇ ಶತಮಾನ – 5 ನೇ ಶತಮಾನ CEತಕ್ಷಶಿಲೆಯು ಶಿಕ್ಷಣ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಉತ್ತುಂಗದಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾಲ.
ಕ್ರಿ.ಶ. 415 – 455ಗುಪ್ತ ದೊರೆ ಕುಮಾರಗುಪ್ತ-I ನಿಂದ ನಾಳಂದಾ ಸ್ಥಾಪನೆ.
ಕ್ರಿ.ಶ. 5 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯಹೂಣರ ದಾಳಿಯಿಂದ ತಕ್ಷಶಿಲೆಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಾಶ.
ಕ್ರಿ.ಶ. 7 ನೇ ಶತಮಾನಹ್ಯುಯೆನ್ ತ್ಸಾಂಗ್ (630-645 CE) ಮತ್ತು ಇತ್ಸಿಂಗ್ ಭೇಟಿ. ಹರ್ಷವರ್ಧನನಿಂದ ನಾಳಂದಾಗೆ ರಾಜಾಶ್ರಯ.
ಕ್ರಿ.ಶ. 8 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯಪಾಲ ವಂಶದ ಧರ್ಮಪಾಲನಿಂದ ವಿಕ್ರಮಶಿಲೆ ಸ್ಥಾಪನೆ.
ಕ್ರಿ.ಶ. 1193 – 1203ಭಕ್ತಿಯಾರ್ ಖಿಲ್ಜಿಯಿಂದ ನಾಳಂದಾ ಮತ್ತು ವಿಕ್ರಮಶಿಲೆಗಳ ಧ್ವಂಸ.

5. ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು (Exam Focus Points)

📌 Exam Focus Box – KARTET / GPSTR
  • ತಕ್ಷಶಿಲೆ: ವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ (Medicine) ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ. ಚಾಣಕ್ಯ ಮತ್ತು ಪಾಣಿನಿಯ ಕರ್ಮಭೂಮಿ. ಹೂಣರಿಂದ ನಾಶವಾಯಿತು.
  • ನಾಳಂದಾ: ಕುಮಾರಗುಪ್ತ-I ಸ್ಥಾಪಕ. ಮಹಾಯಾನ ಬೌದ್ಧ ಪಂಥದ ಕೇಂದ್ರ. ಪ್ರವೇಶ ಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದವರು ‘ದ್ವಾರಪಂಡಿತರು’.
  • ವಿಕ್ರಮಶಿಲೆ: ಧರ್ಮಪಾಲ ಸ್ಥಾಪಕ. ವಜ್ರಯಾನ ಬೌದ್ಧ ಪಂಥದ ಕೇಂದ್ರ. ಅತೀಶ ದೀಪಂಕರ ಪ್ರಮುಖ ವಿದ್ವಾಂಸ.
  • ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಂಶ (Common Factor): ನಾಳಂದಾ ಮತ್ತು ವಿಕ್ರಮಶಿಲೆ ಎರಡನ್ನೂ ನಾಶ ಮಾಡಿದವನು ಭಕ್ತಿಯಾರ್ ಖಿಲ್ಜಿ.

6. ಸುಲಭವಾಗಿ ನೆನಪಿಡಲು ಟ್ರಿಕ್ಸ್ / Mnemonics

  • ನಾಳಂದಾ ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ಮೂರು ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಡಲು:
    ಟ್ರಿಕ್: “ಸಾಗರದ ಉದಧಿಯಲ್ಲಿ ರಂಜಕ” (ಸಾಗರ, ಉದಧಿ ಮತ್ತು ರಂಜಕ)
    • ಸಾಗರ = ರತ್ನಸಾಗರ
    • ಉದಧಿ = ರತ್ನಉದಧಿ (ರತ್ನೋದಧಿ)
    • ರಂಜಕ = ರತ್ನರಂಜಕ
  • ಸ್ಥಾಪಕರನ್ನು ನೆನಪಿಡಲು:
    ಟ್ರಿಕ್: “ನಾ-ಕು, ವಿ-ಧ” (ನಾಕು ವಿಧ)
    • ನಾಳಂದಾ = ಕುಮಾರಗುಪ್ತ
    • ವಿಕ್ರಮಶಿಲೆ = ಧರ್ಮಪಾಲ

7. KARTET, CTET, GPSTR, HSTR ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಳಬಹುದಾದ ಸಂಭವನೀಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು

(ಹಿಂದಿನ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮಾದರಿಯನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಮಾದರಿ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು)

  1. ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳಲ್ಲಿನ ಪ್ರವೇಶ ಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು ಗ್ರಂಥಾಲಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕುರಿತು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ. (ವಿವರಣಾತ್ಮಕ)
  2. ನಾಳಂದಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಹರ್ಷವರ್ಧನ ಮತ್ತು ಪಾಲರ ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸಿ.
  3. ಹೊಂದಿಸಿ ಬರೆಯಿರಿ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ: ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸ್ಥಾಪಕರು / ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವಿದ್ವಾಂಸರು.

8. ಉತ್ತರಗಳೊಂದಿಗೆ 20 ಬಹು ಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (MCQs)

1. ನಾಳಂದಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಗುಪ್ತ ವಂಶದ ಅರಸ ಯಾರು?
  • (A) ಸಮುದ್ರಗುಪ್ತ
  • (B) ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ-II
  • (C) ಕುಮಾರಗುಪ್ತ-I
  • (D) ಸ್ಕಂದಗುಪ್ತ
ಉತ್ತರ: (C) ಕುಮಾರಗುಪ್ತ-I
2. ಪ್ರಾಚೀನ ತಕ್ಷಶಿಲೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಪ್ರಸ್ತುತ ಯಾವ ದೇಶದಲ್ಲಿದೆ?
  • (A) ಭಾರತ
  • (B) ಪಾಕಿಸ್ತಾನ
  • (C) ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ
  • (D) ನೇಪಾಳ
ಉತ್ತರ: (B) ಪಾಕಿಸ್ತಾನ
3. ಚೀನಾದ ಪ್ರವಾಸಿ ‘ಹ್ಯುಯೆನ್ ತ್ಸಾಂಗ್’ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಾಗ ನಾಳಂದಾದ ಕುಲಪತಿ ಯಾರಾಗಿದ್ದರು?
  • (A) ಆರ್ಯಭಟ
  • (B) ವರಾಹಮಿಹಿರ
  • (C) ಶೀಲಭದ್ರ
  • (D) ಅತೀಶ ದೀಪಂಕರ
ಉತ್ತರ: (C) ಶೀಲಭದ್ರ
4. ವಿಕ್ರಮಶಿಲೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಸ್ಥಾಪಕ ಯಾರು?
  • (A) ಕುಮಾರಗುಪ್ತ
  • (B) ಹರ್ಷವರ್ಧನ
  • (C) ಧರ್ಮಪಾಲ
  • (D) ದೇವಪಾಲ
ಉತ್ತರ: (C) ಧರ್ಮಪಾಲ
5. ನಾಳಂದಾ ಮತ್ತು ವಿಕ್ರಮಶಿಲೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳನ್ನು ಧ್ವಂಸಗೊಳಿಸಿದ ಮುಸ್ಲಿಂ ಆಕ್ರಮಣಕಾರ ಯಾರು?
  • (A) ಮಹಮದ್ ಘೋರಿ
  • (B) ಮಹಮದ್ ಗಜ್ನಿ
  • (C) ಭಕ್ತಿಯಾರ್ ಖಿಲ್ಜಿ
  • (D) ಅಲ್ಲಾವುದ್ದೀನ್ ಖಿಲ್ಜಿ
ಉತ್ತರ: (C) ಭಕ್ತಿಯಾರ್ ಖಿಲ್ಜಿ
6. ಸಂಸ್ಕೃತದ ಮಹಾನ್ ವ್ಯಾಕರಣಕಾರ ‘ಪಾಣಿನಿ’ ಯಾವ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದೊಂದಿಗೆ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ?
  • (A) ವಲ್ಲಭಿ
  • (B) ಉಜ್ಜಯಿನಿ
  • (C) ನಾಳಂದಾ
  • (D) ತಕ್ಷಶಿಲೆ
ಉತ್ತರ: (D) ತಕ್ಷಶಿಲೆ
7. ನಾಳಂದಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಬೃಹತ್ ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ಹೆಸರೇನು?
  • (A) ಧರ್ಮಗಂಜ
  • (B) ವಿದ್ಯಾಗಂಜ
  • (C) ಜ್ಞಾನಮಂದಿರ
  • (D) ರತ್ನಭಂಡಾರ
ಉತ್ತರ: (A) ಧರ್ಮಗಂಜ
8. ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರದ ಕರ್ತೃ ಚಾಣಕ್ಯನು ಯಾವ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ಆಚಾರ್ಯನಾಗಿದ್ದನು?
  • (A) ನಾಳಂದಾ
  • (B) ತಕ್ಷಶಿಲೆ
  • (C) ಕಾಶಿ
  • (D) ವಿಕ್ರಮಶಿಲೆ
ಉತ್ತರ: (B) ತಕ್ಷಶಿಲೆ
9. ‘ವಜ್ರಯಾನ’ ಬೌದ್ಧ ಪಂಥದ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದ ಕೇಂದ್ರ ಯಾವುದು?
  • (A) ನಾಳಂದಾ
  • (B) ತಕ್ಷಶಿಲೆ
  • (C) ವಿಕ್ರಮಶಿಲೆ
  • (D) ಕಾಂಚೀಪುರಂ
ಉತ್ತರ: (C) ವಿಕ್ರಮಶಿಲೆ
10. ನಾಳಂದಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆಯಲು ಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದವರನ್ನು ಏನೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು?
  • (A) ಆಚಾರ್ಯರು
  • (B) ದ್ವಾರಪಂಡಿತರು
  • (C) ಉಪಾಧ್ಯಾಯರು
  • (D) ಕುಲಪತಿಗಳು
ಉತ್ತರ: (B) ದ್ವಾರಪಂಡಿತರು
11. ವೈದ್ಯಕೀಯ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ (Medicine) ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದ ಕೇಂದ್ರ ಯಾವುದು?
  • (A) ತಕ್ಷಶಿಲೆ
  • (B) ನವದ್ವೀಪ
  • (C) ಉಜ್ಜಯಿನಿ
  • (D) ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ
ಉತ್ತರ: (A) ತಕ್ಷಶಿಲೆ
12. ನಾಳಂದಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ಯಾವ ಪಂಥದ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುತ್ತಿತ್ತು?
  • (A) ಹೀನಯಾನ
  • (B) ಮಹಾಯಾನ
  • (C) ವಜ್ರಯಾನ
  • (D) ಥೇರವಾದ
ಉತ್ತರ: (B) ಮಹಾಯಾನ
13. ಟಿಬೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮವನ್ನು ಹರಡುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಿದ ವಿಕ್ರಮಶಿಲೆಯ ವಿದ್ವಾಂಸ ಯಾರು?
  • (A) ಅಶ್ವಘೋಷ
  • (B) ನಾಗಾರ್ಜುನ
  • (C) ವಸುಮಿತ್ರ
  • (D) ಅತೀಶ ದೀಪಂಕರ
ಉತ್ತರ: (D) ಅತೀಶ ದೀಪಂಕರ
14. ಯಾವ ಆಕ್ರಮಣಕಾರರ ದಾಳಿಯಿಂದ ತಕ್ಷಶಿಲೆಯು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಾಶವಾಯಿತು?
  • (A) ಗ್ರೀಕರು
  • (B) ಪರ್ಷಿಯನ್ನರು
  • (C) ಹೂಣರು
  • (D) ಕುಶಾನರು
ಉತ್ತರ: (C) ಹೂಣರು
15. ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸ್ಥಾಪಕ ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮೌರ್ಯನು ಯಾವ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದನು?
  • (A) ತಕ್ಷಶಿಲೆ
  • (B) ವಲ್ಲಭಿ
  • (C) ನಾಳಂದಾ
  • (D) ವಿಕ್ರಮಶಿಲೆ
ಉತ್ತರ: (A) ತಕ್ಷಶಿಲೆ
16. ರತ್ನಸಾಗರ, ರತ್ನೋದಧಿ ಮತ್ತು ರತ್ನರಂಜಕ ಎಂಬುವು ಪ್ರಾಚೀನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಏನೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದವು?
  • (A) ಗುಪ್ತರ ಕಾಲದ ನಾಣ್ಯಗಳು
  • (B) ನಾಳಂದಾ ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ಕಟ್ಟಡಗಳು
  • (C) ವಿಕ್ರಮಶಿಲೆಯ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರಗಳು
  • (D) ಚಾಣಕ್ಯನ ಕೃತಿಗಳು
ಉತ್ತರ: (B) ನಾಳಂದಾ ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ಕಟ್ಟಡಗಳು
17. ನಾಳಂದಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಕ್ಕೆ 100 ಗ್ರಾಮಗಳ ಆದಾಯವನ್ನು ದತ್ತಿಯಾಗಿ ನೀಡಿದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರಾಜ ಯಾರು?
  • (A) ಅಶೋಕ
  • (B) ಕಾನಿಷ್ಕ
  • (C) ಹರ್ಷವರ್ಧನ
  • (D) ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮೌರ್ಯ
ಉತ್ತರ: (C) ಹರ್ಷವರ್ಧನ
18. ತಕ್ಷಶಿಲೆಯು ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತದ ಯಾವ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು?
  • (A) ಮಗಧ
  • (B) ಕೋಸಲ
  • (C) ಅವಂತಿ
  • (D) ಗಾಂಧಾರ
ಉತ್ತರ: (D) ಗಾಂಧಾರ
19. ಹೇಳಿಕೆ (A): ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನಾಳಂದಾ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೇಂದ್ರವಾಗಿತ್ತು.
ಕಾರಣ (R): ನಾಳಂದಾ ಕೇವಲ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀಡುತ್ತಿತ್ತು.
  • (A) A ಮತ್ತು R ಎರಡೂ ಸರಿ
  • (B) A ಸರಿ, ಆದರೆ R ತಪ್ಪು
  • (C) A ತಪ್ಪು, R ಸರಿ
  • (D) A ಮತ್ತು R ಎರಡೂ ತಪ್ಪು
ಉತ್ತರ: (B) A ಸರಿ, ಆದರೆ R ತಪ್ಪು (ಬೌದ್ಧ, ವೈದಿಕ ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಪ್ರವೇಶವಿತ್ತು).
20. ಬಿಂಬಿಸಾರನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ವೈದ್ಯ ‘ಜೀವಕ’ ಎಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದಿದ್ದನು?
  • (A) ತಕ್ಷಶಿಲೆ
  • (B) ಕಾಶಿ
  • (C) ನಾಳಂದಾ
  • (D) ವಿಕ್ರಮಶಿಲೆ
ಉತ್ತರ: (A) ತಕ್ಷಶಿಲೆ

9. 25 ಒಂದು ಅಂಕದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು

1. ನಾಳಂದಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಎಲ್ಲಿದೆ?
ಉತ್ತರ: ಬಿಹಾರದ ರಾಜಗೀರ್ (ರಾಜಗೃಹ) ಬಳಿ.
2. ನಾಳಂದಾವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಗುಪ್ತ ದೊರೆ ಯಾರು?
ಉತ್ತರ: ಕುಮಾರಗುಪ್ತ-I.
3. ವಿಕ್ರಮಶಿಲೆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ರಾಜ ಯಾರು?
ಉತ್ತರ: ಪಾಲ ವಂಶದ ಧರ್ಮಪಾಲ.
4. ತಕ್ಷಶಿಲೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಯಾವ ದೇಶದಲ್ಲಿದೆ?
ಉತ್ತರ: ಪಾಕಿಸ್ತಾನ.
5. ನಾಳಂದಾಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಚೀನಿ ಯಾತ್ರಿಕ ಯಾರು?
ಉತ್ತರ: ಹ್ಯುಯೆನ್ ತ್ಸಾಂಗ್.
6. ಹ್ಯುಯೆನ್ ತ್ಸಾಂಗ್ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಯಾರಾಗಿದ್ದರು?
ಉತ್ತರ: ಹರ್ಷವರ್ಧನ.
7. ನಾಳಂದಾದ ಗ್ರಂಥಾಲಯವನ್ನು ಏನೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು?
ಉತ್ತರ: ಧರ್ಮಗಂಜ.
8. ಧರ್ಮಗಂಜ ಗ್ರಂಥಾಲಯದ ಮೂರು ವಿಭಾಗಗಳು ಯಾವುವು?
ಉತ್ತರ: ರತ್ನಸಾಗರ, ರತ್ನೋದಧಿ ಮತ್ತು ರತ್ನರಂಜಕ.
9. ನಾಳಂದಾದ ಪ್ರವೇಶ ಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದವರನ್ನು ಏನೆನ್ನುತ್ತಿದ್ದರು?
ಉತ್ತರ: ದ್ವಾರಪಂಡಿತರು.
10. ಚಾಣಕ್ಯನು ಯಾವ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನಾಗಿದ್ದನು?
ಉತ್ತರ: ತಕ್ಷಶಿಲೆ.
11. ವಿಕ್ರಮಶಿಲೆಯು ಯಾವ ಬೌದ್ಧ ಪಂಥದ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿತ್ತು?
ಉತ್ತರ: ವಜ್ರಯಾನ ಬೌದ್ಧ ಪಂಥ.
12. ನಾಳಂದಾ ಮತ್ತು ವಿಕ್ರಮಶಿಲೆಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದ ಸೇನಾನಿ ಯಾರು?
ಉತ್ತರ: ಭಕ್ತಿಯಾರ್ ಖಿಲ್ಜಿ.
13. ಭಕ್ತಿಯಾರ್ ಖಿಲ್ಜಿ ಯಾವ ಸುಲ್ತಾನನ ಸೇನಾಪತಿಯಾಗಿದ್ದನು?
ಉತ್ತರ: ಕುತುಬುದ್ದೀನ್ ಐಬಕ್.
14. ತಕ್ಷಶಿಲೆಯು ಯಾವ ರಾಜ್ಯದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು?
ಉತ್ತರ: ಗಾಂಧಾರ ರಾಜ್ಯ.
15. ಸಂಸ್ಕೃತದ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ವ್ಯಾಕರಣ ಕೃತಿ ‘ಅಷ್ಟಾಧ್ಯಾಯಿ’ಯನ್ನು ರಚಿಸಿದವರಾರು?
ಉತ್ತರ: ಪಾಣಿನಿ.
16. ಹ್ಯುಯೆನ್ ತ್ಸಾಂಗ್ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದಾಗ ನಾಳಂದಾದ ಕುಲಪತಿಯಾಗಿದ್ದವರು ಯಾರು?
ಉತ್ತರ: ಶೀಲಭದ್ರ.
17. ಟಿಬೆಟ್ ದೇಶಕ್ಕೆ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮವನ್ನು ಒಯ್ದ ವಿಕ್ರಮಶಿಲೆಯ ವಿದ್ವಾಂಸ ಯಾರು?
ಉತ್ತರ: ಅತೀಶ ದೀಪಂಕರ.
18. ತಕ್ಷಶಿಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶ ಪಡೆಯಲು ಕನಿಷ್ಠ ವಯಸ್ಸು ಎಷ್ಟಿರಬೇಕಿತ್ತು?
ಉತ್ತರ: 16 ವರ್ಷ.
19. ರಾಜವೈದ್ಯ ಜೀವಕನು ಎಲ್ಲಿ ಆಯುರ್ವೇದ ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆದನು?
ಉತ್ತರ: ತಕ್ಷಶಿಲೆ.
20. ನಾಳಂದಾವನ್ನು ಯಾವ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು?
ಉತ್ತರ: ಕ್ರಿ.ಶ. 5 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ.
21. ವಿಕ್ರಮಶಿಲೆಯು ಯಾವ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿದೆ?
ಉತ್ತರ: ಗಂಗಾ ನದಿ (ಬಿಹಾರದ ಭಾಗಲ್ಪುರ್).
22. ತಕ್ಷಶಿಲೆಯ ನಾಶಕ್ಕೆ ಕಾರಣರಾದ ಪರಕೀಯರು ಯಾರು?
ಉತ್ತರ: ಹೂಣರು.
23. ಹ್ಯುಯೆನ್ ತ್ಸಾಂಗ್ ನಂತರ ನಾಳಂದಾಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಚೀನಿ ಯಾತ್ರಿಕ ಯಾರು?
ಉತ್ತರ: ಇತ್ಸಿಂಗ್ (I-tsing).
24. ‘ಶಕ್ರಾದಿತ್ಯ’ ಎಂಬುದು ಯಾವ ರಾಜನ ಬಿರುದಾಗಿತ್ತು?
ಉತ್ತರ: ಕುಮಾರಗುಪ್ತ-I.
25. ನಾಳಂದಾದಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಕರು ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಅನುಪಾತ ಎಷ್ಟಿತ್ತು ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ?
ಉತ್ತರ: ಸರಿಸುಮಾರು 1:5 (2,000 ಶಿಕ್ಷಕರು ಮತ್ತು 10,000 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು).

10. ವಿಷಯದ ಸಾರಾಂಶ (Summary)

ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತದ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೇಂದ್ರಗಳಾದ ತಕ್ಷಶಿಲೆ, ನಾಳಂದಾ ಮತ್ತು ವಿಕ್ರಮಶಿಲೆಗಳು ಕೇವಲ ಭಾರತೀಯರಿಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಇಡೀ ಏಷ್ಯಾ ಖಂಡಕ್ಕೆ ಜ್ಞಾನದ ದಾರಿದೀಪಗಳಾಗಿದ್ದವು. ತಕ್ಷಶಿಲೆಯು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಮತ್ತು ತತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ತೊಟ್ಟಿಲಾದರೆ, ನಾಳಂದಾ ಮತ್ತು ವಿಕ್ರಮಶಿಲೆಗಳು ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ಆಳವಾದ ಅಧ್ಯಯನ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿ ಮೆರೆದವು. ರಾಜಮನೆತನಗಳ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹದಿಂದ ಬೆಳೆದ ಈ ಕೇಂದ್ರಗಳು, ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್ ವಿದೇಶಿ ಆಕ್ರಮಣಕಾರರ ಕ್ರೂರ ದಾಳಿಗಳಿಗೆ ಸಿಲುಕಿ ತಮ್ಮ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡವು. ಆದರೂ, ಅವು ಉಳಿಸಿಹೋದ ಬೌದ್ಧಿಕ ಪರಂಪರೆ ಇತಿಹಾಸದ ಸುವರ್ಣ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿದೆ.

11. ಉಪಸಂಹಾರ (Conclusion)

KARTET, CTET ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಕರ ನೇಮಕಾತಿ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ தயாரಾಗುತ್ತಿರುವ ಅಭ್ಯರ್ಥಿಗಳು ಈ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೇಂದ್ರಗಳ ಸ್ಥಾಪಕರು, ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಮತ್ತು ನಾಶಕ್ಕೆ ಕಾರಣರಾದವರನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ನೆನಪಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಮೇಲಿನ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು, ಶಾರ್ಟ್-ಕಟ್ ಟ್ರಿಕ್ಸ್ ಮತ್ತು ಪ್ರಶ್ನೋತ್ತರಗಳನ್ನು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಪುನರಾವರ್ತನೆ (Revision) ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಖಚಿತವಾಗಿ ಅಂಕಗಳನ್ನು ಗಳಿಸಬಹುದು. ನಿಮ್ಮ ಭವಿಷ್ಯದ ಶಿಕ್ಷಕ ವೃತ್ತಿಗೆ ಶುಭವಾಗಲಿ!

KARTET | CTET | GPSTR | HSTR Quick Revision Notes

Join WhatsApp Channel Join Now
Telegram Group Join Now
Share your love

Related Posts