ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತದ ಸುವರ್ಣ ಅಧ್ಯಾಯ: ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಇತಿಹಾಸ (Mauryan Empire)

ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತದ ಸುವರ್ಣ ಅಧ್ಯಾಯ: ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಇತಿಹಾಸ (Mauryan Empire) | KARTET, GPSTR, HSTR Study Material

2. ಪರಿಚಯ (Introduction)

ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ತಯಾರಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಭವಿಷ್ಯದ ಶಿಕ್ಷಕರಿಗೆ ಹಾಗೂ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಇಡೀ ದೇಶವನ್ನು ಏಕೀಕರಿಸಿ, ಒಂದು ಬೃಹತ್ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತಂದ ಕೀರ್ತಿ ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ (Mauryan Empire) ಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಕೇವಲ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಕಲೆ, ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ, ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಹಿಷ್ಣುತೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೂ ಮೌರ್ಯರ ಕಾಲವು ಭಾರತೀಯ ಇತಿಹಾಸದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಘಟ್ಟವಾಗಿದೆ. KARTET, CTET, GPSTR ಹಾಗೂ HSTR ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ಪಠ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಾಮ್ರಾಟ್ ಅಶೋಕ ಮತ್ತು ಅವನ ಶಾಸನಗಳ ಕುರಿತು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಲೇಖನವು ನಿಮ್ಮ ಪರೀಕ್ಷಾ ಸಿದ್ಧತೆಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮತ್ತು ನಿಖರವಾದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಲಿದೆ.

3. ವಿಷಯದ ಹಿನ್ನೆಲೆ (Background of the Topic)

ಕ್ರಿ.ಪೂ. 4ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯದ ವೇಳೆಗೆ ಉತ್ತರ ಭಾರತವನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ನಂದ ವಂಶದ ಕೊನೆಯ ದೊರೆ ಧನನಂದನ ಆಡಳಿತವು ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತ್ತು. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಾಯುವ್ಯ ಭಾರತದ ಮೇಲೆ ಗ್ರೀಕ್ ದೊರೆ ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್‌ನ ದಾಳಿಯ ಭೀತಿ ಇತ್ತು. ಇಂತಹ ರಾಜಕೀಯ ಅಸ್ಥಿರತೆಯ ಲಾಭ ಪಡೆದ ತಕ್ಷಶಿಲೆಯ ಮಹಾನ್ ವಿದ್ವಾಂಸ ಚಾಣಕ್ಯ (ಕೌಟಿಲ್ಯ), ಯುವಕ ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮೌರ್ಯನಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಿ ನಂದರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಕ್ರಿ.ಪೂ. 322 ರಲ್ಲಿ ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು.

4. ವಿಷಯದ ಸವಿಸ್ತಾರ ಮಾಹಿತಿ (Detailed Information)

ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ನಮಗೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಎರಡು ರೀತಿಯ ಆಧಾರಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ:

  • ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಆಧಾರಗಳು: ಕೌಟಿಲ್ಯನ ‘ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ’ (ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ), ಮೆಗಾಸ್ತನೀಸನ ‘ಇಂಡಿಕಾ’ (ಮೌರ್ಯರ ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ), ವಿಶಾಖದತ್ತನ ‘ಮುದ್ರಾರಾಕ್ಷಸ’ (ಗುಪ್ತರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಚಿತವಾದರೂ, ಮೌರ್ಯರ ಉದಯದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ) ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧ ಗ್ರಂಥಗಳಾದ ದೀಪವಂಶ, ಮಹಾವಂಶ.
  • ಪುರಾತತ್ವ ಆಧಾರಗಳು: ಅಶೋಕನ ಶಾಸನಗಳು (ಬಂಡೆಗಲ್ಲು ಮತ್ತು ಸ್ತಂಭ ಶಾಸನಗಳು), ಸ್ತೂಪಗಳು (ಸಾಂಚಿ ಸ್ತೂಪ) ಮತ್ತು ನಾಣ್ಯಗಳು (ಪಂಚ್ ಮಾರ್ಕ್ ನಾಣ್ಯಗಳು).

ಪ್ರಮುಖ ಅರಸರು

1. ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮೌರ್ಯ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 322 – 298)

  • ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸ್ಥಾಪಕ. ಇವನು ಚಾಣಕ್ಯನ ಸಹಾಯದಿಂದ ಪಾಟಲಿಪುತ್ರವನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡನು.
  • ಸೆಲ್ಯೂಕಸ್ ನಿಕೇಟರ್ ಜೊತೆಗಿನ ಯುದ್ಧ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 305): ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್‌ನ ಸೇನಾಪತಿಯಾಗಿದ್ದ ಸೆಲ್ಯೂಕಸ್ ನಿಕೇಟರ್‌ನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನು. ಒಪ್ಪಂದದ ಪ್ರಕಾರ ಸೆಲ್ಯೂಕಸ್ ತನ್ನ ಮಗಳು ಹೆಲೆನಾಳನ್ನು ಚಂದ್ರಗುಪ್ತನಿಗೆ ವಿವಾಹ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟನು ಮತ್ತು ಮೆಗಾಸ್ತನೀಸ್ ಎಂಬ ರಾಯಭಾರಿಯನ್ನು ಪಾಟಲಿಪುತ್ರಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿದನು.
  • ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳು: ಜೈನ ಸನ್ಯಾಸಿ ಭದ್ರಬಾಹುವಿನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಜೈನ ಧರ್ಮ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಕರ್ನಾಟಕದ ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳಕ್ಕೆ ಬಂದು, ‘ಸಲ್ಲೇಖನ ವ್ರತ’ (ಉಪವಾಸ) ಕೈಗೊಂಡು ದೇಹತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದನು. (ಈ ಬೆಟ್ಟವನ್ನು ಚಂದ್ರಗಿರಿ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ).

2. ಬಿಂದುಸಾರ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 298 – 273)

  • ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮೌರ್ಯನ ಮಗ. ಗ್ರೀಕರು ಇವನನ್ನು ‘ಅಮಿತ್ರಘಾತ’ (ಶತ್ರುಗಳ ನಾಶಕ) ಎಂದು ಕರೆದರು.
  • ಇವನು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದತ್ತ ತನ್ನ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿದನು. ಇವನು ‘ಅಜೀವಿಕ’ ಪಂಥವನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದನು.

3. ಸಾಮ್ರಾಟ್ ಅಶೋಕ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 268 – 232)

  • ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಚಕ್ರವರ್ತಿ. ಇವನು ಸಿಂಹಾಸನಕ್ಕಾಗಿ ತನ್ನ 99 ಸಹೋದರರನ್ನು ಕೊಂದನು ಎಂದು ಬೌದ್ಧ ಗ್ರಂಥಗಳು ಹೇಳುತ್ತವೆ.
  • ಕಳಿಂಗ ಯುದ್ಧ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 261): ಇವನ ಆಳ್ವಿಕೆಯ 8ನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಈ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಜನ ಸತ್ತರು. ಈ ರಕ್ತಪಾತವನ್ನು ಕಂಡು ಮರುಗಿದ ಅಶೋಕನು ಯುದ್ಧವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದನು (ಭೇರಿ ಘೋಷವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಧಮ್ಮ ಘೋಷವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡನು). ಇವನ 13ನೇ ಬಂಡೆಗಲ್ಲು ಶಾಸನ ಕಳಿಂಗ ಯುದ್ಧದ ವಿವರ ನೀಡುತ್ತದೆ.
  • ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ ಸ್ವೀಕಾರ: ಕಳಿಂಗ ಯುದ್ಧದ ನಂತರ ಉಪಗುಪ್ತ ಎಂಬ ಬೌದ್ಧ ಭಿಕ್ಷುವಿನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು.
  • ಅಶೋಕನ ಧಮ್ಮ: ಇದು ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಧರ್ಮವಾಗಿರದೆ, ನೈತಿಕ ನಿಯಮಗಳ ಸಂಹಿತೆಯಾಗಿತ್ತು (ಹಿರಿಯರನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದು, ಅಹಿಂಸೆ, ದಾಸರೊಂದಿಗೆ ಉತ್ತಮ ವರ್ತನೆ). ಧಮ್ಮದ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ‘ಧರ್ಮ ಮಹಾಮಾತ್ರರು’ ಎಂಬ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ನೇಮಿಸಿದನು. ಇವನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪಾಟಲಿಪುತ್ರದಲ್ಲಿ 3ನೇ ಬೌದ್ಧ ಸಮ್ಮೇಳನ ಜರುಗಿತು.

ಮೌರ್ಯರ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ

  • ಆಡಳಿತ: ಅತ್ಯಂತ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ರಾಜನಿಗೆ ಸಲಹೆ ನೀಡಲು ‘ಮಂತ್ರಿಪರಿಷತ್’ ಇತ್ತು.
  • ನ್ಯಾಯಾಂಗ: ಎರಡು ರೀತಿಯ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳಿದ್ದವು – ಧರ್ಮಸ್ಥೀಯ (ಸಿವಿಲ್ ಕೋರ್ಟ್) ಮತ್ತು ಕಂಟಕಶೋಧನ (ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಕೋರ್ಟ್).
  • ಕಲೆ: ಇವರ ಕಾಲದ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ಉದಾಹರಣೆ ಎಂದರೆ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಸಾಂಚಿ ಸ್ತೂಪ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದ ಸಾರನಾಥದ ಸಿಂಹಗಳ ಬೋದಿಗೆ (ಇದೇ ಇಂದಿನ ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಲಾಂಛನ).

ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳ ಕಾಲಕ್ರಮ (Timeline)

ರಾಜ / ಘಟನೆಕಾಲಘಟ್ಟ (ಕ್ರಿ.ಪೂ.)ಪ್ರಮುಖ ಸಾಧನೆ / ವಿವರ
ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮೌರ್ಯ322 – 298 BCEಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಸ್ಥಾಪನೆ, ಸೆಲ್ಯೂಕಸ್‌ನ ಸೋಲು
ಮೆಗಾಸ್ತನೀಸ್ ಆಗಮನ302 BCE‘ಇಂಡಿಕಾ’ ಕೃತಿಯ ರಚನೆ
ಬಿಂದುಸಾರ298 – 273 BCE‘ಅಮಿತ್ರಘಾತ’, ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ವಿಸ್ತರಣೆ
ಅಶೋಕನ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ268 BCEಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಶಿಖರ
ಕಳಿಂಗ ಯುದ್ಧ261 BCEಯುದ್ಧ ತ್ಯಾಗ, ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ಕಡೆಗೆ ಒಲವು
ಬೃಹದ್ರಥನ ಅಂತ್ಯ185 BCEಪುಷ್ಯಮಿತ್ರ ಶುಂಗನಿಂದ ಕೊಲೆ, ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅಂತ್ಯ

5. ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು (Exam Focus Points)

📌 Exam Focus Box
  • ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಅಶೋಕನ ಶಾಸನಗಳು: ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಯಚೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮಾಸ್ಕಿ ಶಾಸನವು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ “ದೇವನಾಂಪ್ರೀಯ ಪ್ರಿಯದರ್ಶಿ ಅಶೋಕ” ಎಂದು ಅಶೋಕನ ಹೆಸರನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. (ಇದೇ ರೀತಿ ಗುಜ್ಜರ, ನಿಟ್ಟೂರು, ಉದೇಗೋಳಂ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲೂ ಹೆಸರಿದೆ).
  • ಶಾಸನಗಳ ಲಿಪಿ ಮತ್ತು ಭಾಷೆ: ಅಶೋಕನ ಶಾಸನಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರಾಕೃತ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿವೆ. (ವಾಯುವ್ಯ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಖರೋಷ್ಠಿ ಮತ್ತು ಅರಾಮಿಕ್ ಲಿಪಿ ಬಳಸಲಾಗಿದೆ).
  • ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ: ಇದು ಕೇವಲ ಸಂಪತ್ತಿನ ಬಗ್ಗೆ ಇಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ “ರಾಜ್ಯಭಾರ, ಆಡಳಿತ, ಮತ್ತು ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿ”ಯ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸುವ ಸಂಸ್ಕೃತ ಕೃತಿಯಾಗಿದೆ.
  • ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದ ನಂಟು: ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮೌರ್ಯನು ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಬಂದು ಜೈನ ಧರ್ಮದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಲ್ಲೇಖನ ವ್ರತ ಆಚರಿಸಿದ್ದು (ಭದ್ರಬಾಹುವಿನ ಜೊತೆ) ಶಿಕ್ಷಕರ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಪದೇಪದೇ ಕೇಳಲಾಗುವ ಪ್ರಶ್ನೆ.

6. ಸುಲಭವಾಗಿ ನೆನಪಿಡಲು ಟ್ರಿಕ್ಸ್ / Mnemonics

ಮೌರ್ಯ ಅರಸರ ಅನುಕ್ರಮ:
ಟ್ರಿಕ್: C – B – A
Chandragupta Maurya (ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ)
Bindusara (ಬಿಂದುಸಾರ)
Ashoka (ಅಶೋಕ)

ಗ್ರಂಥಗಳು ಮತ್ತು ಲೇಖಕರು:
ಟ್ರಿಕ್: “ಮೆ-ಇನ್, ಕೌ-ಅರ್” (Me-In, Kau-Ar)
ಮೆಗಾಸ್ತನೀಸ್ – ಇಂಡಿಕಾ
ಕೌಟಿಲ್ಯ – ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ

7. KARTET, CTET, GPSTR, HSTR ಸಂಭವನೀಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಮಾದರಿ

  • ಮೌರ್ಯರ ಕಾಲದ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಸ್ತುತ ಭಾರತದ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿರುವ ಹೋಲಿಕೆಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ. (ವಿವರಣಾತ್ಮಕ)
  • ಅಶೋಕನ ಧಮ್ಮದ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳೇನು? ಇದು ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮಕ್ಕಿಂತ ಹೇಗೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿತ್ತು?
  • ಕರ್ನಾಟಕದ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಮೌರ್ಯರ ಕೊಡುಗೆಯೇನು? (ಶಾಸನಗಳು ಮತ್ತು ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಿ).

8. ಉತ್ತರಗಳೊಂದಿಗೆ 20 ಬಹು ಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (MCQs)

1. ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಸ್ಥಾಪಕ ಯಾರು?
  • (A) ಅಶೋಕ
  • (B) ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮೌರ್ಯ
  • (C) ಬಿಂದುಸಾರ
  • (D) ಬೃಹದ್ರಥ
ಉತ್ತರ: (B) ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮೌರ್ಯ
2. ಕೌಟಿಲ್ಯನ ‘ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ’ ಕೃತಿಯು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಯಾವ ವಿಷಯವನ್ನು ಕುರಿತಾಗಿದೆ?
  • (A) ಆರ್ಥಿಕ ತತ್ವಗಳು
  • (B) ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ
  • (C) ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು
  • (D) ಖಗೋಳಶಾಸ್ತ್ರ
ಉತ್ತರ: (B) ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ
3. ಮೆಗಾಸ್ತನೀಸ್ ರಚಿಸಿದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕೃತಿ ಯಾವುದು?
  • (A) ಇಂಡಿಕಾ
  • (B) ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ
  • (C) ಮುದ್ರಾರಾಕ್ಷಸ
  • (D) ಪಂಚತಂತ್ರ
ಉತ್ತರ: (A) ಇಂಡಿಕಾ
4. ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮೌರ್ಯನು ತನ್ನ ಕೊನೆಯ ದಿನಗಳನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದ ಯಾವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕಳೆದನು?
  • (A) ಹಂಪಿ
  • (B) ಬಾದಾಮಿ
  • (C) ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ
  • (D) ಬನವಾಸಿ
ಉತ್ತರ: (C) ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳ
5. ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮೌರ್ಯನಿಗೆ ಜೈನ ಧರ್ಮದ ದೀಕ್ಷೆ ನೀಡಿದ ಗುರು ಯಾರು?
  • (A) ಉಪಗುಪ್ತ
  • (B) ಭದ್ರಬಾಹು
  • (C) ಸ್ಥೂಲಬಾಹು
  • (D) ಪಾರ್ಶ್ವನಾಥ
ಉತ್ತರ: (B) ಭದ್ರಬಾಹು
6. ಗ್ರೀಕರು ‘ಅಮಿತ್ರಘಾತ’ ಎಂದು ಯಾರನ್ನು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು?
  • (A) ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮೌರ್ಯ
  • (B) ಬಿಂದುಸಾರ
  • (C) ಅಶೋಕ
  • (D) ಪುಷ್ಯಮಿತ್ರ
ಉತ್ತರ: (B) ಬಿಂದುಸಾರ
7. ಅಶೋಕನು ಕಳಿಂಗ ಯುದ್ಧವನ್ನು ಯಾವ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದನು?
  • (A) ಕ್ರಿ.ಪೂ. 326
  • (B) ಕ್ರಿ.ಪೂ. 261
  • (C) ಕ್ರಿ.ಪೂ. 232
  • (D) ಕ್ರಿ.ಪೂ. 298
ಉತ್ತರ: (B) ಕ್ರಿ.ಪೂ. 261
8. ಅಶೋಕನಿಗೆ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ದೀಕ್ಷೆ ನೀಡಿದ ಬೌದ್ಧ ಸನ್ಯಾಸಿ ಯಾರು?
  • (A) ಆನಂದ
  • (B) ಉಪಗುಪ್ತ
  • (C) ಅಶ್ವಘೋಷ
  • (D) ವಸುಮಿತ್ರ
ಉತ್ತರ: (B) ಉಪಗುಪ್ತ
9. ಅಶೋಕನ ಯಾವ ಬಂಡೆಗಲ್ಲು ಶಾಸನವು ಕಳಿಂಗ ಯುದ್ಧದ ಭೀಕರತೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ?
  • (A) 3ನೇ ಶಾಸನ
  • (B) 10ನೇ ಶಾಸನ
  • (C) 13ನೇ ಶಾಸನ
  • (D) 7ನೇ ಶಾಸನ
ಉತ್ತರ: (C) 13ನೇ ಶಾಸನ
10. ಕರ್ನಾಟಕದ ಯಾವ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ ಅಶೋಕನ ಹೆಸರನ್ನು (ದೇವನಾಂಪ್ರೀಯ ಅಶೋಕ) ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ?
  • (A) ಮಾಸ್ಕಿ ಶಾಸನ
  • (B) ಬ್ರಹ್ಮಗಿರಿ ಶಾಸನ
  • (C) ಸನ್ನತಿ ಶಾಸನ
  • (D) ಹಲ್ಮಿಡಿ ಶಾಸನ
ಉತ್ತರ: (A) ಮಾಸ್ಕಿ ಶಾಸನ
11. ಮೌರ್ಯರ ಕಾಲದ ‘ಧರ್ಮಸ್ಥೀಯ’ ಎಂದರೇನು?
  • (A) ಧಾರ್ಮಿಕ ಕೇಂದ್ರ
  • (B) ಸಿವಿಲ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯ
  • (C) ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆ
  • (D) ತೆರಿಗೆ ಸಂಗ್ರಹ ಕೇಂದ್ರ
ಉತ್ತರ: (B) ಸಿವಿಲ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯ
12. ಮೌರ್ಯರ ಆಡಳಿತದಲ್ಲಿ ಅಶೋಕನು ಧರ್ಮ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಏನೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು?
  • (A) ರಜ್ಜುಕರು
  • (B) ಯುಕ್ತರು
  • (C) ಧರ್ಮ ಮಹಾಮಾತ್ರರು
  • (D) ಸೇನಾಪತಿ
ಉತ್ತರ: (C) ಧರ್ಮ ಮಹಾಮಾತ್ರರು
13. ಮೂರನೇ ಬೌದ್ಧ ಸಮ್ಮೇಳನವು ಎಲ್ಲಿ ಜರುಗಿತು?
  • (A) ರಾಜಗೃಹ
  • (B) ವೈಶಾಲಿ
  • (C) ಪಾಟಲಿಪುತ್ರ
  • (D) ಕಾಶ್ಮೀರ
ಉತ್ತರ: (C) ಪಾಟಲಿಪುತ್ರ
14. ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕೊನೆಯ ದೊರೆ ಯಾರು?
  • (A) ದಶರಥ ಮೌರ್ಯ
  • (B) ಕುಣಾಲ
  • (C) ಸಂಪ್ರತಿ
  • (D) ಬೃಹದ್ರಥ
ಉತ್ತರ: (D) ಬೃಹದ್ರಥ
15. ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಲಾಂಛನವಾಗಿರುವ ‘ನಾಲ್ಕು ಮುಖದ ಸಿಂಹಗಳ ಬೋದಿಗೆ’ಯನ್ನು ಅಶೋಕನು ಎಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು?
  • (A) ಸಾಂಚಿ
  • (B) ಸಾರನಾಥ
  • (C) ಲುಂಬಿನಿ
  • (D) ಬೋಧಗಯಾ
ಉತ್ತರ: (B) ಸಾರನಾಥ
16. ಅಶೋಕನ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಯಾವ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ?
  • (A) ಸಂಸ್ಕೃತ
  • (B) ಪಾಳಿ
  • (C) ಪ್ರಾಕೃತ
  • (D) ಹಿಂದಿ
ಉತ್ತರ: (C) ಪ್ರಾಕೃತ
17. ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮೌರ್ಯನು ಸೋಲಿಸಿದ ಗ್ರೀಕ್ ಸೇನಾಪತಿ ಯಾರು?
  • (A) ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್
  • (B) ಸೆಲ್ಯೂಕಸ್ ನಿಕೇಟರ್
  • (C) ಮಿನಾಂಡರ್
  • (D) ಆಂಟಿಯೋಕಸ್
ಉತ್ತರ: (B) ಸೆಲ್ಯೂಕಸ್ ನಿಕೇಟರ್
18. ಅಶೋಕನು ತನ್ನ ಪುತ್ರ ಮಹೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಪುತ್ರಿ ಸಂಘಮಿತ್ರೆಯನ್ನು ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ಎಲ್ಲಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದನು?
  • (A) ಚೀನಾ
  • (B) ಜಪಾನ್
  • (C) ಶ್ರೀಲಂಕಾ (ಸಿಲೋನ್)
  • (D) ಟಿಬೆಟ್
ಉತ್ತರ: (C) ಶ್ರೀಲಂಕಾ (ಸಿಲೋನ್)
19. ಮೌರ್ಯರ ಕಾಲದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೇಂದ್ರ ಯಾವುದಾಗಿತ್ತು?
  • (A) ನಳಂದಾ
  • (B) ವಲ್ಲಭಿ
  • (C) ತಕ್ಷಶಿಲಾ
  • (D) ವಿಕ್ರಮಶಿಲಾ
ಉತ್ತರ: (C) ತಕ್ಷಶಿಲಾ
20. ಮುದ್ರಾರಾಕ್ಷಸ ಕೃತಿಯನ್ನು ಬರೆದವರು ಯಾರು?
  • (A) ಕೌಟಿಲ್ಯ
  • (B) ಬಾಣಭಟ್ಟ
  • (C) ಕಾಳಿದಾಸ
  • (D) ವಿಶಾಖದತ್ತ
ಉತ್ತರ: (D) ವಿಶಾಖದತ್ತ

9. 25 ಒಂದು ಅಂಕದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು

1. ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಯಾರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದರು?
ಉತ್ತರ: ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮೌರ್ಯ.
2. ಚಂದ್ರಗುಪ್ತನ ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಯಾರು?
ಉತ್ತರ: ಚಾಣಕ್ಯ (ಕೌಟಿಲ್ಯ / ವಿಷ್ಣುಗುಪ್ತ).
3. ಸೆಲ್ಯೂಕಸ್ ನಿಕೇಟರ್‌ನ ರಾಯಭಾರಿ ಯಾರು?
ಉತ್ತರ: ಮೆಗಾಸ್ತನೀಸ್.
4. ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ ಕೃತಿಯನ್ನು ಯಾವ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲಾಗಿದೆ?
ಉತ್ತರ: ಸಂಸ್ಕೃತ.
5. ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮೌರ್ಯನು ಯಾವ ಧರ್ಮವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು?
ಉತ್ತರ: ಜೈನ ಧರ್ಮ.
6. ‘ಅಮಿತ್ರಘಾತ’ ಎಂಬ ಬಿರುದು ಯಾರಿಗಿತ್ತು?
ಉತ್ತರ: ಬಿಂದುಸಾರನಿಗೆ.
7. ಬಿಂದುಸಾರನು ಯಾವ ಪಂಥವನ್ನು ಬೆಂಬಲಿಸಿದನು?
ಉತ್ತರ: ಅಜೀವಿಕ ಪಂಥ.
8. ಪ್ರಾಚೀನ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿದ ಅರಸ ಯಾರು?
ಉತ್ತರ: ಅಶೋಕ.
9. ಕಳಿಂಗವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಭಾರತದ ಯಾವ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದೆ?
ಉತ್ತರ: ಒಡಿಶಾ.
10. ಕಳಿಂಗ ಯುದ್ಧವು ಯಾವ ವರ್ಷ ಜರುಗಿತು?
ಉತ್ತರ: ಕ್ರಿ.ಪೂ. 261 ರಲ್ಲಿ.
11. ಅಶೋಕನು ಯಾವ ಬೌದ್ಧ ಸನ್ಯಾಸಿಯ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದನು?
ಉತ್ತರ: ಉಪಗುಪ್ತ.
12. ಅಶೋಕನು ತನ್ನ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವ ಲಿಪಿಯನ್ನು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಸಿದ್ದಾನೆ?
ಉತ್ತರ: ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ.
13. ‘ದೇವನಾಂಪ್ರೀಯ’ ಎಂದರೆ ಅರ್ಥವೇನು?
ಉತ್ತರ: ದೇವರಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದವನು.
14. ಮಾಸ್ಕಿ ಶಾಸನ ಯಾವ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿದೆ?
ಉತ್ತರ: ರಾಯಚೂರು.
15. ಮೌರ್ಯರ ಕಂಟಕಶೋಧನ ಎಂದರೇನು?
ಉತ್ತರ: ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ನ್ಯಾಯಾಲಯ (ಫೌಜದಾರಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯ).
16. ಪಾಟಲಿಪುತ್ರದಲ್ಲಿ 3ನೇ ಬೌದ್ಧ ಸಮ್ಮೇಳನವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದವರು ಯಾರು?
ಉತ್ತರ: ಅಶೋಕ.
17. ಅಶೋಕನು ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ ಪ್ರಚಾರಕ್ಕೆ ಶ್ರೀಲಂಕಾಕ್ಕೆ ಯಾರನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದನು?
ಉತ್ತರ: ತನ್ನ ಮಕ್ಕಳಾದ ಮಹೇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಸಂಘಮಿತ್ರೆಯನ್ನು.
18. ಮೌರ್ಯರ ಕಾಲದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸ್ತೂಪ ಎಲ್ಲಿದೆ?
ಉತ್ತರ: ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶದ ಸಾಂಚಿಯಲ್ಲಿದೆ.
19. ಸಾರನಾಥದ ಅಶೋಕ ಸ್ತಂಭದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಸಿಂಹಗಳಿವೆ?
ಉತ್ತರ: ನಾಲ್ಕು ಸಿಂಹಗಳು (ಹಿಂದೆ ಒಂದು ಮುಚ್ಚಿಹೋಗಿದೆ).
20. ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕೊನೆಗೊಳಿಸಿದವನು ಯಾರು?
ಉತ್ತರ: ಪುಷ್ಯಮಿತ್ರ ಶುಂಗ.
21. ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದ ಚಂದ್ರಗಿರಿ ಬೆಟ್ಟಕ್ಕೆ ಆ ಹೆಸರು ಹೇಗೆ ಬಂತು?
ಉತ್ತರ: ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮೌರ್ಯನು ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದರಿಂದ.
22. ಚಾಣಕ್ಯನು ಯಾವ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕನಾಗಿದ್ದನು?
ಉತ್ತರ: ತಕ್ಷಶಿಲಾ.
23. ಮೌರ್ಯರ ರಾಜಧಾನಿ ಯಾವುದಾಗಿತ್ತು?
ಉತ್ತರ: ಪಾಟಲಿಪುತ್ರ (ಇಂದಿನ ಪಾಟ್ನಾ).
24. ಇಂಡಿಕಾ ಕೃತಿಯು ಯಾವ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿದೆ?
ಉತ್ತರ: ಗ್ರೀಕ್ ಭಾಷೆ.
25. 13ನೇ ಬಂಡೆಗಲ್ಲು ಶಾಸನ ಯಾವ ವಿಷಯವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ?
ಉತ್ತರ: ಕಳಿಂಗ ಯುದ್ಧದ ವಿವರ ಮತ್ತು ಅಶೋಕನ ಪರಿವರ್ತನೆ.

10. ವಿಷಯದ ಸಾರಾಂಶ (Summary)

ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ಭಾರತದ ರಾಜಕೀಯ ಏಕೀಕರಣದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಕೌಟಿಲ್ಯನ ಚಾಣಾಕ್ಷತೆ, ಚಂದ್ರಗುಪ್ತನ ಪರಾಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಅಶೋಕನ ಶಾಂತಿ-ಸಹಿಷ್ಣುತೆಯ ಸಂದೇಶಗಳು ಭಾರತೀಯ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಹೊಸ ಆಯಾಮವನ್ನು ನೀಡಿದವು. ಆಡಳಿತದ ವಿಕೇಂದ್ರೀಕರಣ, ಕಂದಾಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಜೆಗಳ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಮಿಡಿದ ಅಶೋಕನ ಧಮ್ಮ ನೀತಿಯು ಇಂದಿಗೂ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿವೆ.

11. ಉಪಸಂಹಾರ (Conclusion)

ಶಿಕ್ಷಕರ ನೇಮಕಾತಿ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಾದ KARTET, GPSTR ಮತ್ತು HSTR ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಈ ಲೇಖನವು ಅತ್ಯಂತ ಉಪಯುಕ್ತವಾಗಲಿದೆ. ಮೌರ್ಯರ ಇತಿಹಾಸವು ಕೇವಲ ಹಿಂದಿನ ಘಟನೆಗಳ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲ, ಅದು ಉತ್ತಮ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಾಧಾರಿತ ಜೀವನದ ದರ್ಶನವಾಗಿದೆ. ಈ ಲೇಖನವನ್ನು ನಿಮ್ಮ ಪುನರಾವರ್ತನೆಗೆ (Revision) ಬಳಸಿ ಮತ್ತು ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸು ಗಳಿಸಿ. ಶುಭವಾಗಲಿ!

KARTET | CTET | GPSTR | HSTR Quick Revision Notes

  • ಸ್ಥಾಪಕ: ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮೌರ್ಯ (ಚಾಣಕ್ಯನ ಸಹಾಯದಿಂದ).
  • ಪ್ರಮುಖ ಕೃತಿಗಳು: ಕೌಟಿಲ್ಯನ ‘ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ’, ಮೆಗಾಸ್ತನೀಸನ ‘ಇಂಡಿಕಾ’, ವಿಶಾಖದತ್ತನ ‘ಮುದ್ರಾರಾಕ್ಷಸ’.
  • ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ಮೌರ್ಯ: ಸೆಲ್ಯೂಕಸ್‌ನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನು. ಭದ್ರಬಾಹುವಿನಿಂದ ಜೈನ ಧರ್ಮ ದೀಕ್ಷೆ. ಶ್ರವಣಬೆಳಗೊಳದಲ್ಲಿ ಸಲ್ಲೇಖನ ವ್ರತದಿಂದ ಅಂತ್ಯ.
  • ಬಿಂದುಸಾರ: ಬಿರುದು ‘ಅಮಿತ್ರಘಾತ’. ಅಜೀವಿಕ ಪಂಥಕ್ಕೆ ಆಶ್ರಯ.
  • ಅಶೋಕ: ಕಳಿಂಗ ಯುದ್ಧ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 261, 13ನೇ ಶಾಸನ ಉಲ್ಲೇಖ). ಉಪಗುಪ್ತನಿಂದ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ ಸ್ವೀಕಾರ.
  • ಅಶೋಕನ ಶಾಸನಗಳು: ಮಾಸ್ಕಿ ಶಾಸನದಲ್ಲಿ “ದೇವನಾಂಪ್ರೀಯ ಅಶೋಕ” ಎಂಬ ಹೆಸರಿದೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಕೃತ ಭಾಷೆಯ ಬಳಕೆ ಅಧಿಕ.
  • ಆಡಳಿತ: ಧರ್ಮಸ್ಥೀಯ (ಸಿವಿಲ್ ಕೋರ್ಟ್), ಕಂಟಕಶೋಧನ (ಕ್ರಿಮಿನಲ್ ಕೋರ್ಟ್). ಧರ್ಮ ಮಹಾಮಾತ್ರರ ನೇಮಕ.
  • ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪ: ಸಾಂಚಿ ಸ್ತೂಪ, ಸಾರನಾಥದ ಸಿಂಹದ ಬೋದಿಗೆ ಸ್ತಂಭ.

Join WhatsApp Channel Join Now
Telegram Group Join Now
Share your love

Related Posts