जवाहर नवोदय विद्यालय प्रवेश परीक्षा 2027
पर्यावरण अभ्यास (EVS) – आपले सण आणि उत्सव
सण (Festivals) म्हणजे काय?
मित्रांनो, सण म्हणजे असा दिवस जेव्हा आपण सर्वजण आपले रोजचे काम बाजूला ठेवून एकत्र येतो, आनंद साजरी करतो, नवीन कपडे घालतो आणि गोडधोड पदार्थ खातो! भारत हा विविधतेने नटलेला देश आहे, त्यामुळे आपल्या देशात वर्षभर वेगवेगळे सण साजरे केले जातात. सणांमुळे लोकांमध्ये प्रेम, एकता आणि बंधुत्वाची भावना वाढते.
सणांचे मुख्य 3 प्रकार पडतात:
1. राष्ट्रीय सण (National Festivals)
जे सण संपूर्ण देशातील नागरिक एकत्र येऊन साजरे करतात, त्यांना राष्ट्रीय सण म्हणतात. या दिवशी देशभरात सुट्टी असते आणि आपण आपल्या देशाचा व थोर नेत्यांचा सन्मान करतो.
- 15 ऑगस्ट (Independence Day): या दिवशी 1947 मध्ये आपल्या देशाला इंग्रजांच्या गुलामगिरीतून स्वातंत्र्य मिळाले होते.
- 26 जानेवारी (Republic Day): या दिवशी 1950 मध्ये आपल्या देशाचे संविधान (घटना) लागू झाले होते.
- 2 ऑक्टोबर (Gandhi Jayanti): या दिवशी महात्मा गांधी यांचा जन्म झाला होता. त्यांना आपण प्रेमाने ‘बापू’ म्हणतो.
2. धार्मिक सण (Religious Festivals)
विविध धर्माचे लोक त्यांच्या श्रद्धेनुसार आणि परंपरेनुसार जे सण साजरे करतात, त्यांना धार्मिक सण म्हणतात. पण भारतात आपण सर्व धर्माचे सण मिळून-मिसळून साजरे करतो.
- दिवाळी (Diwali): हा दिव्यांचा सण आहे. प्रभू राम 14 वर्षांचा वनवास संपवून अयोध्येला परतले, या आनंदात हा सण साजरा करतात.
- ईद (Eid): मुस्लिम बांधव महिनाभर रमजानचा उपवास (Roza) करतात आणि त्यानंतर ईद साजरी करतात. या दिवशी गोड ‘शीरखुर्मा’ बनवतात.
- नाताळ (Christmas): 25 डिसेंबर रोजी येशू ख्रिस्त यांचा जन्मदिवस म्हणून हा सण साजरा केला जातो. मुले सांताक्लॉजकडून भेटवस्तूंची वाट पाहतात!
- गुरुपर्व (Gurupurab): शीख बांधव त्यांच्या गुरूंच्या जन्मदिनानिमित्त हा सण साजरा करतात.
3. कृषी किंवा पीक सण (Harvest Festivals)
जेव्हा शेतात नवीन पीक तयार होते आणि शेतकरी ते पीक कापणीसाठी घेतात, तेव्हा या आनंदाच्या निमित्ताने ‘पीक सण’ साजरे केले जातात. निसर्गाचे आभार मानण्यासाठी हे सण असतात.
उदाहरणे (Examples):
- मकर संक्रांत (Makar Sankranti): संपूर्ण भारतात विविध नावांनी जानेवारी महिन्यात हा सण साजरा होतो. (उदा. महाराष्ट्रात तिळगूळ वाटतात).
- पोंगल (Pongal): हा तामिळनाडू (Tamil Nadu) राज्याचा मुख्य पीक सण आहे.
- ओणम (Onam): हा केरळ (Kerala) राज्याचा प्रसिद्ध सण आहे. या दिवशी फुलांची रांगोळी (Pookalam) काढतात आणि नौका शर्यत (Boat race) होते.
- बिहू (Bihu): आसाम (Assam) राज्यात नवीन पीक आल्यावर बिहू सण आणि नृत्य केले जाते.
- बैसाखी (Baisakhi): पंजाबमध्ये गव्हाचे पीक तयार झाल्यावर एप्रिल महिन्यात हा सण साजरा होतो.
सराव प्रश्न (Expected MCQs)
खालील प्रश्नांची उत्तरे देऊन तुमची तयारी तपासा!
नवोदय परीक्षेसाठी खूप खूप शुभेच्छा! (Best of Luck for JNVST 2027!)
