JNVST 2027 EVS: मानवी शरीर – अन्न आणि पोषक घटक (Food and Nutrients)
नमस्कार विद्यार्थी मित्रांनो! तुम्ही JNVST 2027 परीक्षेची तयारी करत आहात ना? चला तर मग, आज आपण पर्यावरण अभ्यास (EVS) मधील अतिशय महत्त्वाचा आणि रंजक विषय शिकूया. तो म्हणजे ‘अन्न आणि पोषक घटक’ (Food and Nutrients).
पोषक घटक (Nutrients) म्हणजे काय?
आपण रोज जे अन्न खातो, त्यातून आपल्या शरीराला काम करण्यासाठी ऊर्जा मिळते आणि शरीराची वाढ होते. अन्नामध्ये असे काही विशेष घटक असतात जे आपल्याला निरोगी ठेवतात. या महत्त्वाच्या घटकांनाच ‘पोषक घटक’ (Nutrients) असे म्हणतात.
पोषक घटकांचे 5 मुख्य प्रकार:
1. कर्बोदके (Carbohydrates) – ऊर्जा देणारे अन्न
कर्बोदके आपल्या शरीराला अभ्यास करण्यासाठी आणि खेळण्यासाठी भरपूर ऊर्जा (Energy) देतात.
उदाहरणे (Examples): भात (Rice), पोळी/चपाती (Roti), ब्रेड (Bread), बटाटा (Potato) आणि साखर.
2. प्रथिने (Proteins) – शरीराची वाढ करणारे अन्न
प्रथिने आपल्या स्नायूंना (Muscles) मजबूत बनवतात आणि शरीराची वाढ होण्यास मदत करतात. आपल्याला जखम झाल्यास ती लवकर भरून काढण्याचे काम प्रथिने करतात.
उदाहरणे (Examples): दूध (Milk), अंडी (Eggs), मासे (Fish), डाळी (Pulses) आणि सोयाबीन.
3. स्निग्ध पदार्थ (Fats) – ऊर्जेचा साठा
स्निग्ध पदार्थ कर्बोदकांपेक्षाही जास्त ऊर्जा देतात आणि आपले शरीर उबदार (Warm) ठेवण्यास मदत करतात.
उदाहरणे (Examples): तेल (Oil), तूप (Ghee), लोणी (Butter) आणि बदाम-अक्रोड (Nuts).
4. जीवनसत्त्वे (Vitamins) – आजारांपासून संरक्षण
जीवनसत्त्वे आपल्या शरीराची रोगप्रतिकारक शक्ती वाढवतात आणि आपल्याला सर्दी, खोकला यांसारख्या आजारांपासून दूर ठेवतात.
उदाहरणे (Examples): ताजी फळे (Fresh Fruits) जसे की सफरचंद, केळी, पपई आणि हिरव्या पालेभाज्या (Green Vegetables).
5. खनिजे (Minerals) – मजबूत हाडे आणि रक्त
खनिजे आपल्या शरीरातील हाडे (Bones) आणि दात मजबूत करतात, तसेच शरीरात रक्त तयार होण्यास मदत करतात (उदा. लोह/Iron आणि कॅल्शियम/Calcium).
उदाहरणे (Examples): दूध (कॅल्शियमसाठी), पालक (लोहासाठी) आणि मीठ.
संतुलित आहार (Balanced Diet) म्हणजे काय?
ज्या आहारामध्ये वरील सर्व 5 पोषक घटक, पाणी (Water) आणि चोथायुक्त पदार्थ (Roughage/Fiber) योग्य प्रमाणात असतात, त्याला ‘संतुलित आहार’ म्हणतात. निरोगी राहण्यासाठी आपण दररोज संतुलित आहार घेतला पाहिजे!
सराव प्रश्न (Expected MCQs)
Q1. शरीराची वाढ होण्यासाठी आणि स्नायू मजबूत करण्यासाठी कोणते पोषक घटक आवश्यक आहेत?
- A) जीवनसत्त्वे (Vitamins)
- B) प्रथिने (Proteins)
- C) कर्बोदके (Carbohydrates)
- D) स्निग्ध पदार्थ (Fats)
उत्तर (Answer): B) प्रथिने (Proteins)
Q2. आजारांपासून आपले रक्षण कोण करते?
- A) खनिजे आणि जीवनसत्त्वे (Minerals & Vitamins)
- B) कर्बोदके (Carbohydrates)
- C) स्निग्ध पदार्थ (Fats)
- D) पाणी (Water)
उत्तर (Answer): A) खनिजे आणि जीवनसत्त्वे (Minerals & Vitamins)
Q3. खालीलपैकी कोणता पदार्थ कर्बोदकांचा (Carbohydrates) मुख्य स्रोत आहे?
- A) तेल (Oil)
- B) अंडी (Eggs)
- C) भात (Rice)
- D) मांस (Meat)
उत्तर (Answer): C) भात (Rice)
JNVST 2027 परीक्षेसाठी खूप खूप शुभेच्छा! (All the Best!)
