ಇಂಡೋ-ಗ್ರೀಕ್, ಶಕ ಮತ್ತು ಕುಷಾಣರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಇತಿಹಾಸ | KARTET, GPSTR, HSTR Study Material

ಮೌರ್ಯೋತ್ತರ ಯುಗದ ವಿದೇಶಿ ದಾಳಿಗಳು: ಇಂಡೋ-ಗ್ರೀಕ್, ಶಕ ಮತ್ತು ಕುಷಾಣರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಇತಿಹಾಸ | KARTET, GPSTR, HSTR Study Material

2. ಪರಿಚಯ (Introduction)

ಭವಿಷ್ಯದ ಶಿಕ್ಷಕರೆಲ್ಲರಿಗೂ ನಮಸ್ಕಾರ. ಭಾರತೀಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪತನದ ನಂತರ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 2 ನೇ ಶತಮಾನ) ವಾಯುವ್ಯ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ರಾಜಕೀಯ ಶೂನ್ಯತೆಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾದಿಂದ ಅನೇಕ ವಿದೇಶಿ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳು ಭಾರತದ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದವು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖರಾದವರು ಇಂಡೋ-ಗ್ರೀಕರು, ಶಕರು, ಪಾರ್ಥಿಯನ್ನರು ಮತ್ತು ಕುಷಾಣರು. ಈ ದಾಳಿಕೋರರು ಭಾರತವನ್ನು ಕೇವಲ ಆಳಲಿಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿ, ಧರ್ಮ, ಕಲೆ ಮತ್ತು ನಾಣ್ಯ ಪದ್ಧತಿಯೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತುಹೋದರು. KARTET, CTET, GPSTR ಹಾಗೂ HSTR ಪರೀಕ್ಷೆಗಳ ಪಠ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಈ ಯುಗವು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಮ್ಮಿಲನದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ. ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ನಾವು ಈ 3 ಪ್ರಮುಖ ರಾಜವಂಶಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಸವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡೋಣ.

3. ವಿಷಯದ ಹಿನ್ನೆಲೆ (Background of the Topic)

ಅಶೋಕನ ಮರಣದ ನಂತರ ಮೌರ್ಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವು ದುರ್ಬಲವಾಯಿತು. ಭಾರತದ ವಾಯುವ್ಯ ಗಡಿಗಳನ್ನು (ಇಂದಿನ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ ಮತ್ತು ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನ) ರಕ್ಷಿಸುವ ಪ್ರಬಲ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಗಳ ಸ್ಥಳಾಂತರದಿಂದಾಗಿ, ಬ್ಯಾಕ್ಟ್ರಿಯಾ (ಇಂದಿನ ಅಫ್ಘಾನಿಸ್ತಾನದ ಉತ್ತರ ಭಾಗ) ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದ್ದ ಗ್ರೀಕರು, ಶಕರು ಮತ್ತು ಕುಷಾಣರು ಹೊಸ ನೆಲದ ಹುಡುಕಾಟದಲ್ಲಿ ಭಾರತದತ್ತ ಮುಖ ಮಾಡಿದರು.

4. ವಿಷಯದ ಸವಿಸ್ತಾರ ಮಾಹಿತಿ (Detailed Information)

1. ಇಂಡೋ-ಗ್ರೀಕರು (Indo-Greeks / Bactrian Greeks)

ಭಾರತದ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದ ಮೊದಲ ವಿದೇಶಿಯರು ಬ್ಯಾಕ್ಟ್ರಿಯಾದ ಗ್ರೀಕರು (ಇಂಡೋ-ಗ್ರೀಕರು).

  • ಮಿನಾಂಡರ್ (Menander): ಇಂಡೋ-ಗ್ರೀಕ್ ಅರಸರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದವನು ಮಿನಾಂಡರ್ (ಕ್ರಿ.ಪೂ. 165-145). ಇವನ ರಾಜಧಾನಿ ಶಕಲ (ಇಂದಿನ ಸಿಯಾಲ್ಕೋಟ್). ಭಾರತೀಯ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಇವನನ್ನು ‘ಮಿಲಿಂದ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ.
  • ಮಿಲಿಂದ ಪನ್ಹ (Milinda Panha): ಮಿನಾಂಡರ್ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧ ಭಿಕ್ಷು ನಾಗಸೇನನ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪಾಳಿ ಭಾಷೆಯ ಗ್ರಂಥವೇ ‘ಮಿಲಿಂದ ಪನ್ಹ’ (ಮಿಲಿಂದನ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು). ಈ ಚರ್ಚೆಯ ನಂತರ ಮಿನಾಂಡರ್ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು.
  • ನಾಣ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಕಲೆ: ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ರಾಜರ ಭಾವಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ಹೆಸರುಗಳಿರುವ ಚಿನ್ನದ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ಟಂಕಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ಇಂಡೋ-ಗ್ರೀಕರಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಇವರು ಭಾರತಕ್ಕೆ ತಂದ ಗ್ರೀಕ್ ಕಲಾ ಶೈಲಿಯೇ (Hellenistic Art) ಮುಂದೆ ಭಾರತೀಯ ಕಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತು ಗಾಂಧಾರ ಕಲೆ (Gandhara Art) ಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು.

2. ಶಕರು (Shakas / Scythians)

ಮಧ್ಯ ಏಷ್ಯಾದ ಅಲೆಮಾರಿಗಳಾಗಿದ್ದ ಶಕರು, ಇಂಡೋ-ಗ್ರೀಕರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರು. ಇವರು ಭಾರತದಲ್ಲಿ 5 ಶಾಖೆಗಳಾಗಿ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸಿದರು.

  • ರುದ್ರದಾಮನ್-I (Rudradaman I): ಶಕ ಅರಸರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದೊರೆ. ಇವನ ಆಡಳಿತದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ನೀಡುವ ಪ್ರಮುಖ ಶಾಸನವೇ ಜುನಾಗಢ್ ಶಾಸನ (ಗಿರ್ನಾರ್ ಶಾಸನ). ಇದು ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿರುವ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲ ಉದ್ದವಾದ ಅಪ್ಪಟ ಸಂಸ್ಕೃತ ಶಾಸನವಾಗಿದೆ.
  • ಸುದರ್ಶನ ಕೆರೆಯ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರ: ಮೌರ್ಯರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದ್ದ ಗುಜರಾತಿನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸುದರ್ಶನ ಕೆರೆಯು ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ಹಾಳಾಗಿದ್ದಾಗ, ರುದ್ರದಾಮನ್ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಖರ್ಚಿನಿಂದ (ಪ್ರಜೆಗಳ ಮೇಲೆ ಯಾವುದೇ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ತೆರಿಗೆ ವಿಧಿಸದೆ) ಅದನ್ನು ದುರಸ್ತಿ ಮಾಡಿಸಿದನು.

3. ಕುಷಾಣರು (Kushanas)

ಕುಷಾಣರು ಮೂಲತಃ ಚೀನಾದ ಗಡಿಭಾಗದ ‘ಯು-ಚಿ’ (Yueh-chi) ಎಂಬ ಅಲೆಮಾರಿ ಬುಡಕಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದರು.

  • ಸ್ಥಾಪಕರು: ಕುಜಲ ಕಡ್‌ಫಿಸಸ್ (Kujula Kadphises) ಈ ವಂಶದ ಸ್ಥಾಪಕ. ಇವನ ನಂತರ ಬಂದ ವಿಮಾ ಕಡ್‌ಫಿಸಸ್ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಚಿನ್ನದ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಇವನು ಶಿವನ ಭಕ್ತನಾಗಿದ್ದನು.
  • ಕಾನಿಷ್ಕ (Kanishka): ಕುಷಾಣ ವಂಶದ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಚಕ್ರವರ್ತಿ. ಇವನನ್ನು ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ “2 ನೇ ಅಶೋಕ” (Second Ashoka) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
  • ರಾಜಧಾನಿ: ಕಾನಿಷ್ಕನ 1 ನೇ ರಾಜಧಾನಿ ಪುರುಷಪುರ (ಇಂದಿನ ಪೇಶಾವರ್) ಹಾಗೂ 2 ನೇ ರಾಜಧಾನಿ ಮಥುರಾ ಆಗಿತ್ತು.
  • ಶಕವರ್ಷ (Saka Era): ಕಾನಿಷ್ಕನು ತಾನು ಪಟ್ಟಾಭಿಷಿಕ್ತನಾದ ವರ್ಷವಾದ ಕ್ರಿ.ಶ. 78 ರಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಶಕೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದನು. ಇದನ್ನೇ ‘ಶಕವರ್ಷ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. (ಪ್ರಸ್ತುತ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಇದೇ ಶಕೆಯನ್ನು ತನ್ನ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ಆಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿದೆ).
  • 4 ನೇ ಬೌದ್ಧ ಸಮ್ಮೇಳನ: ಕಾನಿಷ್ಕನು ಕಾಶ್ಮೀರದ ಕುಂಡಲವನದಲ್ಲಿ 4 ನೇ ಬೌದ್ಧ ಸಮ್ಮೇಳನವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದನು. ಇದರ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯನ್ನು ವಸುಮಿತ್ರ ಮತ್ತು ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಅಶ್ವಘೋಷ ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಈ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿಯೇ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮವು ಹೀನಯಾನ ಮತ್ತು ಮಹಾಯಾನ ಎಂದು 2 ಪಂಗಡಗಳಾಗಿ ವಿಭಜನೆಯಾಯಿತು. ಕಾನಿಷ್ಕನು ಮಹಾಯಾನ ಪಂಥವನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದನು.
  • ರೇಷ್ಮೆ ಮಾರ್ಗ (Silk Route): ಕುಷಾಣರು ಚೀನಾದಿಂದ ರೋಮ್‌ಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ರೇಷ್ಮೆ ಮಾರ್ಗದ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಾಧಿಸಿ, ಅಪಾರ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಗಳಿಸಿದರು.

ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳ ಕಾಲಕ್ರಮ (Timeline Table)

ಕಾಲಘಟ್ಟಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ / ಅರಸಪ್ರಮುಖ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆ
ಕ್ರಿ.ಪೂ. 190ಇಂಡೋ-ಗ್ರೀಕರುಡಿಮೆಟ್ರಿಯಸ್‌ನಿಂದ ಭಾರತದ ಮೇಲೆ 1 ನೇ ದಾಳಿ
ಕ್ರಿ.ಪೂ. 165 – 145ಮಿನಾಂಡರ್ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮ ಸ್ವೀಕಾರ, ‘ಮಿಲಿಂದ ಪನ್ಹ’ ರಚನೆ
ಕ್ರಿ.ಶ. 78ಕಾನಿಷ್ಕ (ಕುಷಾಣರು)ಶಕವರ್ಷ (Saka Era) ಆರಂಭ
ಕ್ರಿ.ಶ. 72 (ಅಂದಾಜು)ಕಾನಿಷ್ಕಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿ 4 ನೇ ಬೌದ್ಧ ಸಮ್ಮೇಳನ
ಕ್ರಿ.ಶ. 130 – 150ರುದ್ರದಾಮನ್-Iಜುನಾಗಢ್ ಶಾಸನ ರಚನೆ, ಸುದರ್ಶನ ಕೆರೆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ

5. ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು (Exam Focus Points)

📌 Exam Focus – ವಿಶೇಷ ಮಾಹಿತಿ ಬಾಕ್ಸ್
  • ಚಿನ್ನದ ನಾಣ್ಯಗಳ ಇತಿಹಾಸ: ಮೊದಲು ಚಿನ್ನದ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದವರು – ಇಂಡೋ-ಗ್ರೀಕರು. ಅತ್ಯಂತ ಶುದ್ಧವಾದ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದ ಚಿನ್ನದ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ಹೊರತಂದವರು – ಕುಷಾಣರು.
  • ಆಸ್ಥಾನದ ವಿದ್ವಾಂಸರು: ಕಾನಿಷ್ಕನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅಶ್ವಘೋಷ (ಬುದ್ಧ ಚರಿತ ಕೃತಿಯ ಕರ್ತೃ), ವಸುಮಿತ್ರ (ಮಹಾವಿಭಾಷ ಶಾಸ್ತ್ರ), ನಾಗಾರ್ಜುನ (ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಸೂತ್ರ), ಮತ್ತು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಯುರ್ವೇದ ವೈದ್ಯ ಚರಕ (ಚರಕ ಸಂಹಿತೆ) ಇದ್ದರು.
  • ಕಲಾ ಶೈಲಿಗಳು: ಕುಷಾಣರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ 2 ಪ್ರಮುಖ ಕಲಾ ಶೈಲಿಗಳು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾದವು: 1. ಗಾಂಧಾರ ಕಲೆ (ಗ್ರೀಕ್ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಶೈಲಿಯ ಮಿಶ್ರಣ) 2. ಮಥುರಾ ಕಲೆ (ಸಂಪೂರ್ಣ ದೇಶೀಯ ಶೈಲಿ).
  • ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್: ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರದ ಅಧಿಕೃತ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ಕಾನಿಷ್ಕನು ಆರಂಭಿಸಿದ ಶಕವರ್ಷ (ಕ್ರಿ.ಶ. 78) ಆಧಾರಿತವಾಗಿದೆ.

6. ಸುಲಭವಾಗಿ ನೆನಪಿಡಲು ಟ್ರಿಕ್ಸ್ / Mnemonics

  • ವಿದೇಶಿ ದಾಳಿಕೋರರ ಅನುಕ್ರಮ ನೆನಪಿಡಲು:
    ಟ್ರಿಕ್: I – S – P – K (ಇ-ಶ-ಪಾ-ಕು)
    • I = Indo-Greeks (ಇಂಡೋ-ಗ್ರೀಕರು)
    • S = Shakas (ಶಕರು)
    • P = Parthians (ಪಾರ್ಥಿಯನ್ನರು)
    • K = Kushanas (ಕುಷಾಣರು)

  • ಕಾನಿಷ್ಕನ ಆಸ್ಥಾನದ ವಿದ್ವಾಂಸರು:
    ಟ್ರಿಕ್: ಅ-ವ-ನಾ-ಚ (ಅವನಾಚ)
    • ಅ = ಅಶ್ವಘೋಷ
    • ವ = ವಸುಮಿತ್ರ
    • ನಾ = ನಾಗಾರ್ಜುನ
    • ಚ = ಚರಕ

7. KARTET, CTET, GPSTR, HSTR ಸಂಭವನೀಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಮಾದರಿ

  • 1. ಮೌರ್ಯೋತ್ತರ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಭಾರತದ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದ ವಿದೇಶಿ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಕಾಲಾನುಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸಿ.
  • 2. ಭಾರತೀಯ ಕಲೆ ಮತ್ತು ನಾಣ್ಯ ಪದ್ಧತಿಗೆ ಇಂಡೋ-ಗ್ರೀಕರ ಕೊಡುಗೆಗಳೇನು? (ವಿವರಣಾತ್ಮಕ)
  • 3. ಕಾನಿಷ್ಕನನ್ನು ‘2 ನೇ ಅಶೋಕ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲು ಕಾರಣಗಳೇನು ಮತ್ತು ಅವನ ಆಸ್ಥಾನದ ವಿದ್ವಾಂಸರನ್ನು ಹೆಸರಿಸಿ.
  • 4. ಹೇಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಕಾರಣ: ಕಾನಿಷ್ಕನು ರೇಷ್ಮೆ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿದನು. ಇದರಿಂದ ಕುಷಾಣರ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ಥಿತಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಬಲವಾಯಿತು.

8. ಉತ್ತರಗಳೊಂದಿಗೆ 20 ಬಹು ಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (MCQs)

1. ಇಂಡೋ-ಗ್ರೀಕ್ ಅರಸರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ದೊರೆ ಯಾರು?
  • (A) ಡಿಮೆಟ್ರಿಯಸ್
  • (B) ಅಲೆಕ್ಸಾಂಡರ್
  • (C) ಮಿನಾಂಡರ್
  • (D) ಸೆಲ್ಯೂಕಸ್
ಉತ್ತರ: (C) ಮಿನಾಂಡರ್
2. ‘ಮಿಲಿಂದ ಪನ್ಹ’ ಗ್ರಂಥವು ಯಾವ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿದೆ?
  • (A) ಸಂಸ್ಕೃತ
  • (B) ಪ್ರಾಕೃತ
  • (C) ಪಾಳಿ
  • (D) ಗ್ರೀಕ್
ಉತ್ತರ: (C) ಪಾಳಿ
3. ಭಾರತದಲ್ಲಿ 1 ನೇ ಬಾರಿಗೆ ರಾಜರ ಭಾವಚಿತ್ರವಿರುವ ಚಿನ್ನದ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ಟಂಕಿಸಿದವರು ಯಾರು?
  • (A) ಮೌರ್ಯರು
  • (B) ಕುಷಾಣರು
  • (C) ಗುಪ್ತರು
  • (D) ಇಂಡೋ-ಗ್ರೀಕರು
ಉತ್ತರ: (D) ಇಂಡೋ-ಗ್ರೀಕರು
4. ಗಾಂಧಾರ ಕಲೆಯು ಯಾವ 2 ಶೈಲಿಗಳ ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿದೆ?
  • (A) ಗ್ರೀಕ್ ಮತ್ತು ರೋಮನ್
  • (B) ಗ್ರೀಕ್ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ
  • (C) ಪರ್ಷಿಯನ್ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ
  • (D) ರೋಮನ್ ಮತ್ತು ಚೈನೀಸ್
ಉತ್ತರ: (B) ಗ್ರೀಕ್ ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ
5. ಶಕ ಅರಸ ರುದ್ರದಾಮನ್-I ನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶಾಸನ ಯಾವುದು?
  • (A) ಅಲಹಾಬಾದ್ ಸ್ತಂಭ ಶಾಸನ
  • (B) ಐಹೊಳೆ ಶಾಸನ
  • (C) ಜುನಾಗಢ್ ಶಾಸನ
  • (D) ಹಲ್ಮಿಡಿ ಶಾಸನ
ಉತ್ತರ: (C) ಜುನಾಗಢ್ ಶಾಸನ
6. 1 ನೇ ಅಪ್ಪಟ ಸಂಸ್ಕೃತ ಶಾಸನವನ್ನು ಕೆತ್ತಿಸಿದವನು ಯಾರು?
  • (A) ಕಾನಿಷ್ಕ
  • (B) ರುದ್ರದಾಮನ್-I
  • (C) ಅಶೋಕ
  • (D) ಸಮುದ್ರಗುಪ್ತ
ಉತ್ತರ: (B) ರುದ್ರದಾಮನ್-I
7. ಕುಷಾಣರು ಮೂಲತಃ ಯಾವ ಬುಡಕಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದರು?
  • (A) ಯು-ಚಿ (Yueh-chi)
  • (B) ಹೂಣರು
  • (C) ಮಂಗೋಲರು
  • (D) ಟರ್ಕರು
ಉತ್ತರ: (A) ಯು-ಚಿ (Yueh-chi)
8. ಕುಷಾಣ ವಂಶದ ಸ್ಥಾಪಕ ಯಾರು?
  • (A) ಕಾನಿಷ್ಕ
  • (B) ಕುಜಲ ಕಡ್‌ಫಿಸಸ್
  • (C) ವಿಮಾ ಕಡ್‌ಫಿಸಸ್
  • (D) ವಾಸುದೇವ
ಉತ್ತರ: (B) ಕುಜಲ ಕಡ್‌ಫಿಸಸ್
9. ‘ಶಕವರ್ಷ’ (Saka Era) ಯಾವ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಯಿತು?
  • (A) ಕ್ರಿ.ಪೂ. 58
  • (B) ಕ್ರಿ.ಶ. 78
  • (C) ಕ್ರಿ.ಶ. 319
  • (D) ಕ್ರಿ.ಶ. 606
ಉತ್ತರ: (B) ಕ್ರಿ.ಶ. 78
10. ಕಾನಿಷ್ಕನ 1 ನೇ ರಾಜಧಾನಿ ಯಾವುದಾಗಿತ್ತು?
  • (A) ಪಾಟಲಿಪುತ್ರ
  • (B) ಉಜ್ಜಯಿನಿ
  • (C) ಮಥುರಾ
  • (D) ಪುರುಷಪುರ (ಪೇಶಾವರ್)
ಉತ್ತರ: (D) ಪುರುಷಪುರ (ಪೇಶಾವರ್)
11. 4 ನೇ ಬೌದ್ಧ ಸಮ್ಮೇಳನ ಎಲ್ಲಿ ಜರುಗಿತು?
  • (A) ರಾಜಗೃಹ
  • (B) ವೈಶಾಲಿ
  • (C) ಪಾಟಲಿಪುತ್ರ
  • (D) ಕಾಶ್ಮೀರದ ಕುಂಡಲವನ
ಉತ್ತರ: (D) ಕಾಶ್ಮೀರದ ಕುಂಡಲವನ
12. 4 ನೇ ಬೌದ್ಧ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯನ್ನು ವಹಿಸಿದವರು ಯಾರು?
  • (A) ವಸುಮಿತ್ರ
  • (B) ಅಶ್ವಘೋಷ
  • (C) ಮೊಗ್ಗಲಿಪುತ್ತ ತಿಸ್ಸ
  • (D) ಸಬಕಾಮಿ
ಉತ್ತರ: (A) ವಸುಮಿತ್ರ
13. ‘ಬುದ್ಧ ಚರಿತ’ ಕೃತಿಯ ಕರ್ತೃ ಯಾರು?
  • (A) ಕಾಳಿದಾಸ
  • (B) ಅಶ್ವಘೋಷ
  • (C) ಬಾಣಭಟ್ಟ
  • (D) ಹರ್ಷವರ್ಧನ
ಉತ್ತರ: (B) ಅಶ್ವಘೋಷ
14. ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ‘2 ನೇ ಅಶೋಕ’ ಎಂದು ಪ್ರಖ್ಯಾತನಾದ ದೊರೆ ಯಾರು?
  • (A) ಹರ್ಷವರ್ಧನ
  • (B) ಕಾನಿಷ್ಕ
  • (C) ಚಂದ್ರಗುಪ್ತ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯ
  • (D) ರುದ್ರದಾಮನ್
ಉತ್ತರ: (B) ಕಾನಿಷ್ಕ
15. ಕಾನಿಷ್ಕನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಯುರ್ವೇದ ವೈದ್ಯ ಯಾರು?
  • (A) ಸುಶ್ರುತ
  • (B) ಚರಕ
  • (C) ಧನ್ವಂತರಿ
  • (D) ಜೀವಕ
ಉತ್ತರ: (B) ಚರಕ
16. ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮವು ಹೀನಯಾನ ಮತ್ತು ಮಹಾಯಾನ ಎಂದು ಯಾವ ಸಮ್ಮೇಳನದಲ್ಲಿ ವಿಭಜನೆಯಾಯಿತು?
  • (A) 1 ನೇ
  • (B) 2 ನೇ
  • (C) 3 ನೇ
  • (D) 4 ನೇ
ಉತ್ತರ: (D) 4 ನೇ
17. ಭಾರತದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ಯಾವ ಶಕೆಯ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದೆ?
  • (A) ವಿಕ್ರಮ ಶಕೆ
  • (B) ಶಕ ವರ್ಷ (Saka Era)
  • (C) ಗುಪ್ತ ಶಕೆ
  • (D) ಹಿಜ್ರಿ ಶಕೆ
ಉತ್ತರ: (B) ಶಕ ವರ್ಷ (Saka Era)
18. ಚೀನಾದಿಂದ ರೋಮ್‌ಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತಿದ್ದ ‘ರೇಷ್ಮೆ ಮಾರ್ಗ’ದ (Silk Route) ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಾಧಿಸಿದವರು ಯಾರು?
  • (A) ಮೌರ್ಯರು
  • (B) ಗುಪ್ತರು
  • (C) ಕುಷಾಣರು
  • (D) ಚೋಳರು
ಉತ್ತರ: (C) ಕುಷಾಣರು
19. ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ದೇಶೀಯ ಶೈಲಿಯಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರ ಯಾವುದು?
  • (A) ಗಾಂಧಾರ ಕಲೆ
  • (B) ಮಥುರಾ ಕಲೆ
  • (C) ಅಮರಾವತಿ ಕಲೆ
  • (D) ಪಾರ್ಥಿಯನ್ ಕಲೆ
ಉತ್ತರ: (B) ಮಥುರಾ ಕಲೆ
20. ಮೌರ್ಯರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದ ಸುದರ್ಶನ ಕೆರೆಯನ್ನು ದುರಸ್ತಿ ಮಾಡಿಸಿದ ಶಕ ದೊರೆ ಯಾರು?
  • (A) ನಹಪಾಣ
  • (B) ಕಾನಿಷ್ಕ
  • (C) ರುದ್ರದಾಮನ್-I
  • (D) ಗೊಂಡೊಫರ್ನಿಸ್
ಉತ್ತರ: (C) ರುದ್ರದಾಮನ್-I

9. 25 ಒಂದು ಅಂಕದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು

1. ವಾಯುವ್ಯ ಭಾರತದ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದ 1 ನೇ ವಿದೇಶಿಯರು ಯಾರು?
ಉತ್ತರ: ಬ್ಯಾಕ್ಟ್ರಿಯಾದ ಗ್ರೀಕರು (ಇಂಡೋ-ಗ್ರೀಕರು).
2. ಭಾರತೀಯ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ‘ಮಿಲಿಂದ’ ಎಂದು ಯಾರನ್ನು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ?
ಉತ್ತರ: ಮಿನಾಂಡರ್.
3. ಮಿನಾಂಡರನಿಗೆ ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮವನ್ನು ಬೋಧಿಸಿದವರು ಯಾರು?
ಉತ್ತರ: ಬೌದ್ಧ ಭಿಕ್ಷು ನಾಗಸೇನ.
4. ‘ಮಿಲಿಂದ ಪನ್ಹ’ ಎಂದರೇನು?
ಉತ್ತರ: ಮಿನಾಂಡರ್ ಮತ್ತು ನಾಗಸೇನನ ನಡುವಿನ ಧಾರ್ಮಿಕ ಚರ್ಚೆಗಳ ಗ್ರಂಥ (ಪಾಳಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿದೆ).
5. ಭಾರತದಲ್ಲಿ 1 ನೇ ಬಾರಿಗೆ ಚಿನ್ನದ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದವರು ಯಾರು?
ಉತ್ತರ: ಇಂಡೋ-ಗ್ರೀಕರು.
6. ಗಾಂಧಾರ ಕಲೆಯು ಯಾವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಿತು?
ಉತ್ತರ: ವಾಯುವ್ಯ ಭಾರತ (ಇಂದಿನ ಪೇಶಾವರ್ ಭಾಗ).
7. ಶಕ ಅರಸರಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ದೊರೆ ಯಾರು?
ಉತ್ತರ: ರುದ್ರದಾಮನ್-I.
8. ಜುನಾಗಢ್ ಶಾಸನವು ಯಾವ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿದೆ?
ಉತ್ತರ: ಸಂಸ್ಕೃತ ಭಾಷೆ.
9. ಸುದರ್ಶನ ಕೆರೆಯು ಯಾವ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿದೆ?
ಉತ್ತರ: ಗುಜರಾತ್.
10. ಕುಷಾಣರು ಮೂಲತಃ ಯಾವ ದೇಶದ ಗಡಿಭಾಗದವರು?
ಉತ್ತರ: ಚೀನಾ.
11. ಕುಷಾಣರ ಅತಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ದೊರೆ ಯಾರು?
ಉತ್ತರ: ಕಾನಿಷ್ಕ.
12. ಶಕವರ್ಷವನ್ನು ಯಾರು, ಯಾವಾಗ ಆರಂಭಿಸಿದರು?
ಉತ್ತರ: ಕಾನಿಷ್ಕ, ಕ್ರಿ.ಶ. 78 ರಲ್ಲಿ.
13. ಕಾನಿಷ್ಕನ 1 ನೇ ರಾಜಧಾನಿ ಯಾವುದು?
ಉತ್ತರ: ಪುರುಷಪುರ (ಪೇಶಾವರ್).
14. ಕಾನಿಷ್ಕನ 2 ನೇ ರಾಜಧಾನಿ ಯಾವುದು?
ಉತ್ತರ: ಮಥುರಾ.
15. 4 ನೇ ಬೌದ್ಧ ಸಮ್ಮೇಳನವನ್ನು ಯಾರು ಆಯೋಜಿಸಿದರು?
ಉತ್ತರ: ಕಾನಿಷ್ಕ.
16. 4 ನೇ ಬೌದ್ಧ ಸಮ್ಮೇಳನದ ಉಪಾಧ್ಯಕ್ಷರು ಯಾರಾಗಿದ್ದರು?
ಉತ್ತರ: ಅಶ್ವಘೋಷ.
17. ಕಾನಿಷ್ಕನು ಯಾವ ಬೌದ್ಧ ಪಂಥವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದನು?
ಉತ್ತರ: ಮಹಾಯಾನ ಪಂಥ.
18. ‘ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಸೂತ್ರ’ವನ್ನು ಬರೆದವರು ಯಾರು?
ಉತ್ತರ: ನಾಗಾರ್ಜುನ.
19. ‘ಭಾರತದ ಐನ್‌ಸ್ಟೈನ್’ ಎಂದು ಯಾರನ್ನು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ?
ಉತ್ತರ: ನಾಗಾರ್ಜುನ.
20. ಚರಕ ಸಂಹಿತೆ ಕೃತಿಯು ಯಾವ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ?
ಉತ್ತರ: ಆಯುರ್ವೇದ ವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ.
21. ರೇಷ್ಮೆ ಮಾರ್ಗವು ಯಾವ 2 ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಬೆಸೆಯುತ್ತಿತ್ತು?
ಉತ್ತರ: ಚೀನಾ ಮತ್ತು ರೋಮನ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ.
22. ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರವು ಯಾವ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ಅನ್ನು ತನ್ನ ಅಧಿಕೃತ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ಆಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದೆ?
ಉತ್ತರ: ಶಕ ವರ್ಷ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್.
23. ಕಾನಿಷ್ಕನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ‘ಕಾನಿಷ್ಕಪುರ’ ಎಂಬ ನಗರ ಎಲ್ಲಿದೆ?
ಉತ್ತರ: ಕಾಶ್ಮೀರದಲ್ಲಿ.
24. ಕುಷಾಣರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧನ ಮೂರ್ತಿಗಳನ್ನು ಯಾವ ಕಲಾ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಯಿತು?
ಉತ್ತರ: ಗಾಂಧಾರ ಕಲಾ ಶೈಲಿ.
25. ವಿದೇಶಿ ದಾಳಿಕೋರರ ಸರಿಯಾದ ಆಗಮನದ ಕ್ರಮವೇನು?
ಉತ್ತರ: ಇಂಡೋ-ಗ್ರೀಕ್ → ಶಕರು → ಪಾರ್ಥಿಯನ್ನರು → ಕುಷಾಣರು.

10. ವಿಷಯದ ಸಾರಾಂಶ (Summary)

ಮೌರ್ಯರ ಪತನದ ನಂತರ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿದ ಇಂಡೋ-ಗ್ರೀಕ್, ಶಕ ಮತ್ತು ಕುಷಾಣರು ಕೇವಲ ಆಕ್ರಮಣಕಾರರಾಗಿ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಬೌದ್ಧ ಮತ್ತು ಶೈವ ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ಗಾಂಧಾರ ಮತ್ತು ಮಥುರಾ ಕಲಾ ಶೈಲಿಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆ, ಚಿನ್ನದ ನಾಣ್ಯಗಳ ಚಲಾವಣೆ, ಅಪ್ಪಟ ಸಂಸ್ಕೃತ ಶಾಸನಗಳ ಉದಯ ಮತ್ತು ರೇಷ್ಮೆ ಮಾರ್ಗದ ಮೂಲಕ ನಡೆದ ಅಂತರರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ವ್ಯಾಪಾರವು ಈ ಯುಗವನ್ನು ಭಾರತೀಯ ಇತಿಹಾಸದ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ‘ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಮ್ಮಿಲನ’ದ ಕಾಲವನ್ನಾಗಿಸಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಾನಿಷ್ಕನ ಕೊಡುಗೆಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಶಕವರ್ಷದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮೊಡನಿವೆ.

11. ಉಪಸಂಹಾರ (Conclusion)

ಶಿಕ್ಷಕರ ನೇಮಕಾತಿ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಾದ KARTET, GPSTR ಮತ್ತು HSTR ಗಳಲ್ಲಿ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವಾಗ ಕೇವಲ ಯುದ್ಧಗಳನ್ನು ಓದುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಆ ಕಾಲದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಲೆಗೆ ನೀಡಿದ ಕೊಡುಗೆಗಳ ಮೇಲೆ ಹೆಚ್ಚು ಗಮನಹರಿಸಬೇಕು. ಕಾನಿಷ್ಕನ ಸಮ್ಮೇಳನಗಳು, ರುದ್ರದಾಮನ್‌ನ ಶಾಸನ ಮತ್ತು ಮಿನಾಂಡರ್‌ನ ಬೌದ್ಧ ಒಲವು ಪರೀಕ್ಷೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅತಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿವೆ. ನಿಮ್ಮ ಸಿದ್ಧತೆ ನಿರಂತರವಾಗಿರಲಿ. ಶುಭವಾಗಲಿ!

📌 KARTET | CTET | GPSTR | HSTR Quick Revision Notes

  • ದಾಳಿಕೋರರ ಅನುಕ್ರಮ: ಇಂಡೋ-ಗ್ರೀಕರು → ಶಕರು → ಪಾರ್ಥಿಯನ್ನರು → ಕುಷಾಣರು.
  • ಮಿನಾಂಡರ್: ಇಂಡೋ-ಗ್ರೀಕ್ ದೊರೆ. ‘ಮಿಲಿಂದ ಪನ್ಹ’ ಎಂಬುದು ಇವನು ಮತ್ತು ನಾಗಸೇನನ ನಡುವಿನ ಪಾಳಿ ಭಾಷೆಯ ಚರ್ಚೆ.
  • ರುದ್ರದಾಮನ್-I: ಶಕ ದೊರೆ. 1 ನೇ ಸಂಸ್ಕೃತ ಶಾಸನ ‘ಜುನಾಗಢ್’ ಹೊರಡಿಸಿದನು ಮತ್ತು ಸುದರ್ಶನ ಕೆರೆ ದುರಸ್ತಿ ಮಾಡಿದನು.
  • ಕಾನಿಷ್ಕ: “2 ನೇ ಅಶೋಕ”. ಕ್ರಿ.ಶ. 78 ರಲ್ಲಿ ‘ಶಕವರ್ಷ’ (Saka Era) ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು.
  • 4 ನೇ ಬೌದ್ಧ ಸಮ್ಮೇಳನ: ಕಾಶ್ಮೀರದ ಕುಂಡಲವನದಲ್ಲಿ ಜರುಗಿತು. ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ: ವಸುಮಿತ್ರ. ಹೀನಯಾನ, ಮಹಾಯಾನ ವಿಭಜನೆ.
  • ವಿದ್ವಾಂಸರು: ಅಶ್ವಘೋಷ (ಬುದ್ಧ ಚರಿತ), ಚರಕ (ಆಯುರ್ವೇದ), ನಾಗಾರ್ಜುನ (ಮಾಧ್ಯಮಿಕ ಸೂತ್ರ).
  • ಕಲೆ ಮತ್ತು ನಾಣ್ಯ: ಗಾಂಧಾರ ಕಲೆ ಪರಿಚಯ ಮತ್ತು 1 ನೇ ಚಿನ್ನದ ನಾಣ್ಯ ಟಂಕಿಸಿದವರು ಇಂಡೋ-ಗ್ರೀಕರು. ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಚಿನ್ನದ ನಾಣ್ಯ ಟಂಕಿಸಿದವರು ಕುಷಾಣರು.

Join WhatsApp Channel Join Now
Telegram Group Join Now
Share your love

Related Posts