ಸಿಂಧೂ ಕಣಿವೆ ನಾಗರಿಕತೆ (ಹರಪ್ಪ ನಾಗರಿಕತೆ): KARTET, CTET, GPSTR, HSTR ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಧ್ಯಯನ ಕೈಪಿಡಿ

ಸಿಂಧೂ ಕಣಿವೆ ನಾಗರಿಕತೆ (ಹರಪ್ಪ ನಾಗರಿಕತೆ) – KARTET, CTET, GPSTR, HSTR

ಸಿಂಧೂ ಕಣಿವೆ ನಾಗರಿಕತೆ (ಹರಪ್ಪ ನಾಗರಿಕತೆ): KARTET, CTET, GPSTR, HSTR ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಧ್ಯಯನ ಕೈಪಿಡಿ

೨. ಪರಿಚಯ

ಭಾರತೀಯ ಇತಿಹಾಸದ ಸುವರ್ಣ ಪುಟಗಳನ್ನು ತೆರೆದರೆ, ನಮಗೆ ಮೊದಲು ಎದುರಾಗುವುದೇ ಸಿಂಧೂ ಕಣಿವೆ ನಾಗರಿಕತೆ (Indus Valley Civilization). ಇದನ್ನು ಹರಪ್ಪ ನಾಗರಿಕತೆ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಪಂಚದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ನಾಗರಿಕತೆಗಳಾದ ಮೆಸೊಪಟ್ಯಾಮಿಯಾ, ಈಜಿಪ್ಟ್ ಮತ್ತು ಚೀನಾ ನಾಗರಿಕತೆಗಳ ಸಮಕಾಲೀನವಾಗಿದ್ದ ಈ ನಾಗರಿಕತೆ, ತನ್ನ ಅದ್ಭುತ ನಗರ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಒಳಚರಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದಾಗಿ ಇಂದಿಗೂ ಇತಿಹಾಸಕಾರರನ್ನು ವಿಸ್ಮಯಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಶಿಕ್ಷಕರ ನೇಮಕಾತಿ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಾದ KARTET, CTET, GPSTR, ಮತ್ತು HSTR ಗಳಲ್ಲಿ ಈ ವಿಷಯದಿಂದ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಬರುತ್ತವೆ. ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಸಿಂಧೂ ಕಣಿವೆ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

೩. ವಿಷಯದ ಹಿನ್ನೆಲೆ

20ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭದವರೆಗೂ ಭಾರತದ ಇತಿಹಾಸವು ವೇದಗಳ ಕಾಲದಿಂದ (ಆರ್ಯರ ಆಗಮನದಿಂದ) ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, 1921 ರಲ್ಲಿ ದಯಾರಾಮ್ ಸಾಹ್ನಿ ಅವರು ಪಂಜಾಬ್‌ನ (ಈಗಿನ ಪಾಕಿಸ್ತಾನ) ರಾವಿ ನದಿ ದಂಡೆಯ ಮೇಲಿರುವ ಹರಪ್ಪ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಉತ್ಖನನ ನಡೆಸಿದಾಗ, ಜಗತ್ತಿನ ಅತಿ ಪ್ರಾಚೀನ ನಾಗರಿಕತೆಯೊಂದು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂತು. ಆನಂತರ 1922 ರಲ್ಲಿ ಆರ್. ಡಿ. ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ ಅವರು ಸಿಂಧ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಮೊಹೆಂಜೊದಾರೊ (ಮಡಿದವರ ದಿಬ್ಬ) ಎಂಬಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಬೃಹತ್ ನಗರವನ್ನು ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಿದರು. ಆಗಿನ ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆಯ ಮಹಾನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿದ್ದ ಸರ್ ಜಾನ್ ಮಾರ್ಷಲ್ ಅವರು ಈ ಹೊಸ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಶೋಧನೆಯನ್ನು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಘೋಷಿಸಿದರು.

೪. ವಿಷಯದ ಸವಿಸ್ತಾರ ಮಾಹಿತಿ

೪.೧. ಭೌಗೋಳಿಕ ವಿಸ್ತೀರ್ಣ (Geographical Extent)

ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯು ತ್ರಿಭುಜಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಹರಡಿತ್ತು ಮತ್ತು ಇದು ಪ್ರಾಚೀನ ಈಜಿಪ್ಟ್ ಮತ್ತು ಮೆಸೊಪಟ್ಯಾಮಿಯಾಗಳ ಒಟ್ಟು ವಿಸ್ತೀರ್ಣಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿತ್ತು.

  • ಉತ್ತರಕ್ಕೆ: ಮಾಂಡಾ (ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ – ಚೀನಾಬ್ ನದಿ)
  • ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ: ದೈಮಾಬಾದ್ (ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ – ಪ್ರವರಾ ನದಿ)
  • ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ: ಆಲಂಗೀರ್‌ಪುರ್ (ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶ – ಹಿಂಡನ್ ನದಿ)
  • ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ: ಸುತ್ಕಾಗೆಂಡೋರ್ (ಬಲೂಚಿಸ್ತಾನ್ – ದಸ್ತ್ ನದಿ)

೪.೨. ಐತಿಹಾಸಿಕ ಘಟನೆಗಳ ಕಾಲಕ್ರಮ (Timeline)

ರೇಡಿಯೋ ಕಾರ್ಬನ್ (C-14) ಡೇಟಿಂಗ್ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಕಾಲವನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನಂತೆ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ:

  • ಆರಂಭಿಕ ಹರಪ್ಪ ಹಂತ: ಕ್ರಿ.ಪೂ. 3300 – ಕ್ರಿ.ಪೂ. 2600
  • ಪ್ರಬುದ್ಧ (Mature) ಹರಪ್ಪ ಹಂತ: ಕ್ರಿ.ಪೂ. 2600 – ಕ್ರಿ.ಪೂ. 1900 (ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಉಚ್ಛ್ರಾಯ ಸ್ಥಿತಿಯ ಕಾಲ)
  • ಅಂತ್ಯ (Late) ಹರಪ್ಪ ಹಂತ: ಕ್ರಿ.ಪೂ. 1900 – ಕ್ರಿ.ಪೂ. 1300

೪.೩. ನಗರ ಯೋಜನೆ (Town Planning)

ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣವೇ ಅದರ ನಗರ ಯೋಜನೆ.

  • ನಗರಗಳನ್ನು ಗ್ರಿಡ್ (Grid) ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು (ರಸ್ತೆಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಲಂಬಕೋನದಲ್ಲಿ ಕತ್ತರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು).
  • ನಗರವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು: ಸಿಟಾಡೆಲ್ (Citadel – ಎತ್ತರದ ಕೋಟೆ ಪ್ರದೇಶ) ಮತ್ತು ಕೆಳ ನಗರ (Lower Town).
  • ಮನೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಸುಟ್ಟ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗಿತ್ತು.
  • ಒಳಚರಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ (Drainage System): ಪ್ರಪಂಚದ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾಚೀನ ನಾಗರಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮುಚ್ಚಿದ ಒಳಚರಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇರಲಿಲ್ಲ.

೪.೪. ಆರ್ಥಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ

  • ಅವರ ಮುಖ್ಯ ಕಸುಬು ಕೃಷಿ ಆಗಿತ್ತು. ಗೋಧಿ ಮತ್ತು ಬಾರ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಬೆಳೆಗಳಾಗಿದ್ದವು.
  • ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಹತ್ತಿ (Cotton) ಬೆಳೆದ ಕೀರ್ತಿ ಇವರಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ (ಗ್ರೀಕರು ಇದನ್ನು ‘ಸಿಂಡಾನ್’ ಎಂದು ಕರೆದರು).
  • ಮೆಸೊಪಟ್ಯಾಮಿಯಾ (ಸುಮೇರಿಯಾ) ದೊಂದಿಗೆ ಇವರು ವ್ಯಾಪಾರ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದಿದ್ದರು. ಮೆಸೊಪಟ್ಯಾಮಿಯಾದ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಹರಪ್ಪ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ‘ಮೆಲೂಹಾ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ.
  • ಅಳತೆ ಮತ್ತು ತೂಕಕ್ಕಾಗಿ ಚಕಮಕಿ ಕಲ್ಲಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ಘನಾಕಾರದ ತೂಕದ ಬಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು (16 ರ ಗುಣಕಗಳಲ್ಲಿ).

೪.೫. ಧಾರ್ಮಿಕ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಕಲೆ

  • ಮುಖ್ಯ ಆರಾಧ್ಯ ದೇವತೆ: ಮಾತೃದೇವತೆ (Mother Goddess).
  • ಮುಖ್ಯ ಆರಾಧ್ಯ ದೇವರು: ಪಶುಪತಿ ಮಹಾದೇವ (ಯೋಗಿ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ, ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ಶಿವನ ಆದಿ ರೂಪ).
  • ಪ್ರಕೃತಿ ಆರಾಧಕರಾಗಿದ್ದ ಇವರು ಅಶ್ವತ್ಥ ಮರ, ಗೂಳಿ, ಹಾವು ಮತ್ತು ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕಬಾಲಿಬಂಗನ್ ಮತ್ತು ಲೋಥಾಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿಕುಂಡಗಳು (Fire Altars) ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ.
  • ಇವರ ಲಿಪಿ ಚಿತ್ರಲಿಪಿ (Pictographic Script) ಆಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಬಲದಿಂದ ಎಡಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಎಡದಿಂದ ಬಲಕ್ಕೆ ಸರ್ಪಾಕಾರದಲ್ಲಿ (Boustrophedon) ಬರೆಯಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಲಿಪಿಯನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಓದಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ.

ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಪ್ರಮುಖ ನೆಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಶೋಧನೆಗಳು (ಕೋಷ್ಟಕ)

ಪ್ರಮುಖ ನೆಲೆನದಿಶೋಧಕರು ಮತ್ತು ವರ್ಷಪ್ರಮುಖ ಶೋಧನೆಗಳು / ಲಕ್ಷಣಗಳು
ಹರಪ್ಪರಾವಿದಯಾರಾಮ್ ಸಾಹ್ನಿ (1921)6 ಕಣಜಗಳ ಸಾಲು, ಮಾತೃದೇವತೆ ವಿಗ್ರಹ, R-37 ಸ್ಮಶಾನ.
ಮೊಹೆಂಜೊದಾರೊಸಿಂಧುಆರ್. ಡಿ. ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ (1922)ಮಹಾನ್ ಸ್ನಾನಘಟ್ಟ (Great Bath), ಬೃಹತ್ ಕಣಜ, ಕಂಚಿನ ನರ್ತಕಿಯ ವಿಗ್ರಹ, ಗಡ್ಡಧಾರಿ ಮನುಷ್ಯನ ಪ್ರತಿಮೆ, ಪಶುಪತಿ ಮುದ್ರೆ.
ಲೋಥಾಲ್ಭೋಗಾವಾಎಸ್. ಆರ್. ರಾವ್ (1953)ಕೃತಕ ಹಡಗುಕಟ್ಟೆ (Dockyard), ಅಕ್ಕಿಯ ಹೊಟ್ಟು, ಅಗ್ನಿಕುಂಡ, ಚೆಸ್ ಆಟದ ಕುರುಹುಗಳು. ಗುಜರಾತ್‌ನಲ್ಲಿದೆ.
ಕಾಲಿಬಂಗನ್ಘಗ್ಗರ್ಎ. ಘೋಷ್ (1953)ಉಳಿದ ಉಳುಮೆ ಮಾಡಿದ ಹೊಲ (Ploughed field), ಕಪ್ಪು ಬಳೆಗಳು, ಅಗ್ನಿಕುಂಡಗಳು, ಒಂಟೆಯ ಮೂಳೆಗಳು. ರಾಜಸ್ಥಾನ.
ಚನ್ಹುದಾರೊಸಿಂಧುಎನ್. ಜಿ. ಮಜುಂದಾರ್ (1931)ಕೋಟೆ (Citadel) ಇಲ್ಲದ ಏಕೈಕ ನಗರ, ಮಣಿ ತಯಾರಿಕಾ ಕಾರ್ಖಾನೆ, ಶಾಯಿಯ ಬುಟ್ಟಿ (Inkpot).
ದೋಲಾವೀರಲುನಿಆರ್. ಎಸ್. ಬಿಷ್ಟ್ (1985)ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಜಲ ನಿರ್ವಹಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ನಗರವನ್ನು 3 ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಾಮಫಲಕ (Signboard). ಗುಜರಾತ್.
ಬನವಾಲಿಸರಸ್ವತಿಆರ್. ಎಸ್. ಬಿಷ್ಟ್ (1974)ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ನೇಗಿಲ ಮಾದರಿ. ಹರಿಯಾಣದಲ್ಲಿದೆ.

೫. ಪರೀಕ್ಷಾ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು (Exam Focus Points)

EXAM FOCUS 🎯
  • ಕಬ್ಬಿಣದ ಬಳಕೆ: ಸಿಂಧೂ ಕಣಿವೆ ಜನರಿಗೆ ಕಬ್ಬಿಣ ಮತ್ತು ಕುದುರೆಯ ಪರಿಚಯವಿರಲಿಲ್ಲ. ಅವರು ಕಂಚಿನ ಯುಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು. (ಇದು CTET ಮತ್ತು KARTET ನಲ್ಲಿ ಪದೇ ಪದೇ ಕೇಳಲಾಗುವ ಪ್ರಶ್ನೆ).
  • ಸಿಂಹದ ಪರಿಚಯ: ಅವರಿಗೆ ಆನೆ, ಹುಲಿ, ಖಡ್ಗಮೃಗ, ಎಮ್ಮೆಗಳ ಪರಿಚಯವಿತ್ತು, ಆದರೆ ಸಿಂಹದ ಪರಿಚಯವಿರಲಿಲ್ಲ.
  • ಮೊಹೆಂಜೊದಾರೊ: ಸಿಂಧಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಇದರ ಅರ್ಥ “ಮಡಿದವರ ದಿಬ್ಬ” (Mound of the Dead).
  • ದೋಲಾವೀರ: ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಯುನೆಸ್ಕೋ (UNESCO) ವಿಶ್ವ ಪರಂಪರೆಯ ತಾಣವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಭಾರತದ ಹರಪ್ಪ ತಾಣ.

೬. ಸುಲಭವಾಗಿ ನೆನಪಿಡಲು ಟ್ರಿಕ್ಸ್ / Mnemonics

ಟ್ರಿಕ್ 1 – ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ತಾಣಗಳು:
  • ಹರಾ (Hara): ಹರಪ್ಪ (Ha) – ರಾವಿ (Ra) ನದಿ ದಂಡೆ.
  • ಮೋಸಿ (Mosi): ಮೊಹೆಂಜೊದಾರೊ (Mo) – ಸಿಂಧು (Si) ನದಿ ದಂಡೆ.
  • ಲೋಭೋ (Lobho): ಲೋಥಾಲ್ (Lo) – ಭೋಗಾವಾ (Bho) ನದಿ ದಂಡೆ.

ಟ್ರಿಕ್ 2 – ಅನ್ವೇಷಕರು:
  • HD: Harappa – Dayaram Sahni
  • MR: Mohenjodaro – Rakhaldas Banerjee (R.D. Banerjee)

೭. ಸಂಭವನೀಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (Descriptive/Analytical – GPSTR/HSTR ಗಾಗಿ)

  1. ಸಿಂಧೂ ಕಣಿವೆ ನಾಗರಿಕತೆಯ ನಗರ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಒಳಚರಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿ.
  2. ಹರಪ್ಪ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಜನರ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಜೀವನವನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ.
  3. ಸಿಂಧೂ ಕಣಿವೆ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಅವನತಿಗೆ ಕಾರಣವಾದ ಅಂಶಗಳು ಯಾವುವು? ಚರ್ಚಿಸಿ.

೮. ಉತ್ತರಗಳೊಂದಿಗೆ 20 ಬಹು ಆಯ್ಕೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (MCQs)

1. ಸಿಂಧೂ ಕಣಿವೆ ನಾಗರಿಕತೆಯು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಯಾವ ಯುಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ?
  • A) ನವಶಿಲಾಯುಗ
  • B) ತಾಮ್ರ ಶಿಲಾಯುಗ
  • C) ಕಂಚಿನ ಯುಗ
  • D) ಕಬ್ಬಿಣದ ಯುಗ
ಉತ್ತರ: C) ಕಂಚಿನ ಯುಗ
2. ಹರಪ್ಪವನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿದವರು ಯಾರು?
  • A) ಆರ್. ಡಿ. ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ
  • B) ದಯಾರಾಮ್ ಸಾಹ್ನಿ
  • C) ಜಾನ್ ಮಾರ್ಷಲ್
  • D) ಎಸ್. ಆರ್. ರಾವ್
ಉತ್ತರ: B) ದಯಾರಾಮ್ ಸಾಹ್ನಿ
3. ಮೊಹೆಂಜೊದಾರೊ ಪದದ ಅರ್ಥವೇನು?
  • A) ಜೀವಂತ ನಗರ
  • B) ಮಡಿದವರ ದಿಬ್ಬ
  • C) ಕೋಟೆಯ ನಗರ
  • D) ದೊಡ್ಡ ಸ್ನಾನಘಟ್ಟ
ಉತ್ತರ: B) ಮಡಿದವರ ದಿಬ್ಬ
4. ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಜನರಿಗೆ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಯಾವ ಲೋಹದ ಪರಿಚಯವಿರಲಿಲ್ಲ?
  • A) ತಾಮ್ರ
  • B) ಕಂಚು
  • C) ಚಿನ್ನ
  • D) ಕಬ್ಬಿಣ
ಉತ್ತರ: D) ಕಬ್ಬಿಣ
5. ವಿಶ್ವದ ಅತಿ ಪ್ರಾಚೀನ ‘ಹಡಗುಕಟ್ಟೆ’ (Dockyard) ಎಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾಗಿದೆ?
  • A) ಹರಪ್ಪ
  • B) ಲೋಥಾಲ್
  • C) ಕಾಲಿಬಂಗನ್
  • D) ದೋಲಾವೀರ
ಉತ್ತರ: B) ಲೋಥಾಲ್
6. ಉಳುಮೆ ಮಾಡಿದ ಹೊಲದ (Ploughed field) ಕುರುಹುಗಳು ಎಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿವೆ?
  • A) ಕಾಲಿಬಂಗನ್
  • B) ಚನ್ಹುದಾರೊ
  • C) ಬನವಾಲಿ
  • D) ಸುರ್ಕೊಟಡಾ
ಉತ್ತರ: A) ಕಾಲಿಬಂಗನ್
7. ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರು ನಗರ ಯಾವುದು?
  • A) ಮೊಹೆಂಜೊದಾರೊ
  • B) ಲೋಥಾಲ್
  • C) ಕಾಲಿಬಂಗನ್
  • D) ರಾಖಿಗರ್ಹಿ
ಉತ್ತರ: B) ಲೋಥಾಲ್
8. ಮಹಾನ್ ಸ್ನಾನಘಟ್ಟ (Great Bath) ಯಾವ ನಗರದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ?
  • A) ಹರಪ್ಪ
  • B) ಮೊಹೆಂಜೊದಾರೊ
  • C) ದೋಲಾವೀರ
  • D) ಲೋಥಾಲ್
ಉತ್ತರ: B) ಮೊಹೆಂಜೊದಾರೊ
9. ಸಿಂಧೂ ಕಣಿವೆ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಜನರ ಲಿಪಿ ಯಾವುದಾಗಿತ್ತು?
  • A) ಬ್ರಾಹ್ಮಿ ಲಿಪಿ
  • B) ದೇವನಾಗರಿ
  • C) ಕ್ಯೂನಿಫಾರ್ಮ್
  • D) ಚಿತ್ರಲಿಪಿ (Pictographic)
ಉತ್ತರ: D) ಚಿತ್ರಲಿಪಿ (Pictographic)
10. ಪಶುಪತಿ ಮುದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಯಾವ ಪ್ರಾಣಿ ಇಲ್ಲ?
  • A) ಆನೆ
  • B) ಹುಲಿ
  • C) ಸಿಂಹ
  • D) ಖಡ್ಗಮೃಗ
ಉತ್ತರ: C) ಸಿಂಹ
11. ಕಂಚಿನ ನರ್ತಕಿಯ ಪ್ರತಿಮೆ (Bronze Dancing Girl) ಎಲ್ಲಿ ದೊರಕಿದೆ?
  • A) ಕಾಲಿಬಂಗನ್
  • B) ಮೊಹೆಂಜೊದಾರೊ
  • C) ಹರಪ್ಪ
  • D) ಚನ್ಹುದಾರೊ
ಉತ್ತರ: B) ಮೊಹೆಂಜೊದಾರೊ
12. ಅಗ್ನಿಕುಂಡಗಳು (Fire Altars) ಎಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ?
  • A) ಕೇವಲ ಲೋಥಾಲ್
  • B) ಕೇವಲ ಕಾಲಿಬಂಗನ್
  • C) ಲೋಥಾಲ್ ಮತ್ತು ಕಾಲಿಬಂಗನ್ ಎರಡರಲ್ಲೂ
  • D) ಹರಪ್ಪ ಮತ್ತು ಮೊಹೆಂಜೊದಾರೊ
ಉತ್ತರ: C) ಲೋಥಾಲ್ ಮತ್ತು ಕಾಲಿಬಂಗನ್ ಎರಡರಲ್ಲೂ
13. ಯಾವ ಹರಪ್ಪ ನಗರವನ್ನು 3 ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು?
  • A) ದೋಲಾವೀರ
  • B) ಲೋಥಾಲ್
  • C) ಹರಪ್ಪ
  • D) ಬನವಾಲಿ
ಉತ್ತರ: A) ದೋಲಾವೀರ
14. ಕೋಟೆ (Citadel) ಇಲ್ಲದ ಏಕೈಕ ಸಿಂಧೂ ನಗರ ಯಾವುದು?
  • A) ದೋಲಾವೀರ
  • B) ಸುರ್ಕೊಟಡಾ
  • C) ಕಾಲಿಬಂಗನ್
  • D) ಚನ್ಹುದಾರೊ
ಉತ್ತರ: D) ಚನ್ಹುದಾರೊ
15. ಮೆಸೊಪಟ್ಯಾಮಿಯಾದ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಂಧೂ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಏನೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ?
  • A) ದಿಲ್ಮುನ್
  • B) ಮಕಾನ್
  • C) ಮೆಲೂಹಾ
  • D) ಸುಮೇರಿಯಾ
ಉತ್ತರ: C) ಮೆಲೂಹಾ
16. ಹರಪ್ಪ ನಾಗರಿಕತೆಯು ಯಾವ ನದಿ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಿತು?
  • A) ಗಂಗಾ
  • B) ಯಮುನಾ
  • C) ಸಿಂಧು ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪನದಿಗಳು
  • D) ನರ್ಮದಾ
ಉತ್ತರ: C) ಸಿಂಧು ಮತ್ತು ಅದರ ಉಪನದಿಗಳು
17. ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಅಳತೆ ಮತ್ತು ತೂಕದ ಕಲ್ಲುಗಳು ಯಾವ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಗುಣಕಗಳಾಗಿದ್ದವು?
  • A) 10
  • B) 16
  • C) 12
  • D) 20
ಉತ್ತರ: B) 16
18. ಯಾವ ತಾಣದಲ್ಲಿ ಜೇಡಿಮಣ್ಣಿನ ನೇಗಿಲಿನ ಮಾದರಿ ದೊರೆತಿದೆ?
  • A) ಬನವಾಲಿ
  • B) ಕಾಲಿಬಂಗನ್
  • C) ಲೋಥಾಲ್
  • D) ಮಾಂಡಾ
ಉತ್ತರ: A) ಬನವಾಲಿ
19. ಕುದುರೆಯ ಮೂಳೆಗಳ ಕುರುಹುಗಳು ಎಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ? (ವಿವಾದಿತವಾದರೂ ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ)
  • A) ಸುರ್ಕೊಟಡಾ
  • B) ಹರಪ್ಪ
  • C) ದೋಲಾವೀರ
  • D) ರೋಪಾರ್
ಉತ್ತರ: A) ಸುರ್ಕೊಟಡಾ
20. ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ದಕ್ಷಿಣದ ತುದಿಯ ನೆಲೆ ಯಾವುದು?
  • A) ಮಾಂಡಾ
  • B) ದೈಮಾಬಾದ್
  • C) ಆಲಂಗೀರ್‌ಪುರ್
  • D) ಸುತ್ಕಾಗೆಂಡೋರ್
ಉತ್ತರ: B) ದೈಮಾಬಾದ್

೯. 25 ಒಂದು ಅಂಕದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು

1. ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯು ಯಾವ ಕಾಲಘಟ್ಟಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ?
ಉತ್ತರ: ಕಂಚಿನ ಯುಗ (Bronze Age).
2. ಹರಪ್ಪ ನಗರವು ಯಾವ ನದಿಯ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿದೆ?
ಉತ್ತರ: ರಾವಿ ನದಿ.
3. ಮೊಹೆಂಜೊದಾರೊ ಯಾವ ನದಿಯ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿದೆ?
ಉತ್ತರ: ಸಿಂಧು ನದಿ.
4. ಹರಪ್ಪ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಕಟ್ಟಡ ಯಾವುದು?
ಉತ್ತರ: ಮಹಾನ್ ಕಣಜ (Great Granary).
5. ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಹತ್ತಿ ಬೆಳೆದವರು ಯಾರು?
ಉತ್ತರ: ಸಿಂಧೂ ಕಣಿವೆ ಜನರು.
6. ಸಿಂಧೂ ಜನರ ಮುಖ್ಯ ಕಸುಬು ಯಾವುದಾಗಿತ್ತು?
ಉತ್ತರ: ಕೃಷಿ.
7. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಹರಪ್ಪ ತಾಣ ಯಾವುದು?
ಉತ್ತರ: ರಾಖಿಗರ್ಹಿ (ಹರಿಯಾಣ).
8. ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಜನರ ಆರಾಧ್ಯ ದೇವತೆ ಯಾರು?
ಉತ್ತರ: ಮಾತೃದೇವತೆ.
9. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾನಂತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅನ್ವೇಷಣೆಯಾದ ಮೊದಲ ಹರಪ್ಪ ತಾಣ ಯಾವುದು?
ಉತ್ತರ: ರೋಪಾರ್ (ಪಂಜಾಬ್).
10. ಕಪ್ಪು ಬಳೆಗಳು (Black bangles) ಎಲ್ಲಿ ದೊರೆತಿವೆ?
ಉತ್ತರ: ಕಾಲಿಬಂಗನ್ (ಕಾಲಿ = ಕಪ್ಪು, ಬಂಗನ್ = ಬಳೆ).
11. ಸಿಂಧೂ ಲಿಪಿಯ ಬರವಣಿಗೆಯ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಏನೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ?
ಉತ್ತರ: ಬೌಸ್ಟ್ರೋಫೆಡಾನ್ (Boustrophedon – ಸರ್ಪಾಕಾರದ ಶೈಲಿ).
12. ಸಿಂಧೂ ಜನರ ಮನೆಗಳನ್ನು ಯಾವುದರಿಂದ ಕಟ್ಟಲಾಗಿತ್ತು?
ಉತ್ತರ: ಸುಟ್ಟ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳಿಂದ.
13. ಹರಪ್ಪ ಮತ್ತು ಮೊಹೆಂಜೊದಾರೊಗಳನ್ನು “ಒಂದು ಬೃಹತ್ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಅವಳಿ ರಾಜಧಾನಿಗಳು” ಎಂದು ಕರೆದವರು ಯಾರು?
ಉತ್ತರ: ಸ್ಟುವರ್ಟ್ ಪಿಗ್ಗಟ್.
14. ಚೆಸ್ ಆಟದ ಕುರುಹುಗಳು ಎಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ?
ಉತ್ತರ: ಲೋಥಾಲ್.
15. ಗುಜರಾತ್‌ನ ಭೋಗಾವಾ ನದಿ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿರುವ ತಾಣ ಯಾವುದು?
ಉತ್ತರ: ಲೋಥಾಲ್.
16. ರಂಧ್ರವಿರುವ ತಲೆಬುರುಡೆ (Brain surgery ಕುರುಹು) ಎಲ್ಲಿ ಪತ್ತೆಯಾಗಿದೆ?
ಉತ್ತರ: ಕಾಲಿಬಂಗನ್.
17. ರೇಷ್ಮೆ ಬಳಕೆಯ ಕುರುಹು ಎಲ್ಲಿ ದೊರಕಿದೆ?
ಉತ್ತರ: ನಿವಾಸ (ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ).
18. ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಉತ್ತರ ತುದಿಯ ನೆಲೆ ಯಾವುದು?
ಉತ್ತರ: ಮಾಂಡಾ (ಜಮ್ಮು ಮತ್ತು ಕಾಶ್ಮೀರ).
19. ದೋಲಾವೀರ ತಾಣವನ್ನು ಯಾರು ಶೋಧಿಸಿದರು?
ಉತ್ತರ: ಆರ್. ಎಸ್. ಬಿಷ್ಟ್.
20. ಮಣಿಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಕಾರ್ಖಾನೆ ಎಲ್ಲಿದೆ?
ಉತ್ತರ: ಚನ್ಹುದಾರೊ ಮತ್ತು ಲೋಥಾಲ್.
21. ಗಡ್ಡಧಾರಿ ಪುರುಷನ (Priest King) ವಿಗ್ರಹ ಯಾವುದರಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ?
ಉತ್ತರ: ಸ್ಟಿಯಟೈಟ್ (Steatite) ಕಲ್ಲಿನಿಂದ.
22. ಹರಪ್ಪದಲ್ಲಿ ದೊರೆತ ಸ್ಮಶಾನವನ್ನು ಏನೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗಿದೆ?
ಉತ್ತರ: ಸ್ಮಶಾನ R-37 (Cemetery R-37).
23. ‘ಮೆಲೂಹಾ’ ಪದವು ಯಾವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ?
ಉತ್ತರ: ಸಿಂಧೂ ಕಣಿವೆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು.
24. ಹರಪ್ಪ ನಿವಾಸಿಗಳು ಯಾವ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಾಕುತ್ತಿದ್ದರು?
ಉತ್ತರ: ಎತ್ತು, ಕುರಿ, ಮೇಕೆ, ಹಂದಿ.
25. ಸಿಂಧೂ ನಾಗರಿಕತೆಯ ಅವನತಿಗೆ ಆರ್ಯರ ದಾಳಿ ಕಾರಣ ಎಂದು ವಾದಿಸಿದವರು ಯಾರು?
ಉತ್ತರ: ಮಾರ್ಟಿಮರ್ ವೀಲರ್.

೧೦. ವಿಷಯದ ಸಾರಾಂಶ

ಸಿಂಧೂ ಕಣಿವೆ ನಾಗರಿಕತೆಯು ಪ್ರಪಂಚದ ಪ್ರಾಚೀನ ನಾಗರಿಕತೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದದ್ದು. ಅಂದಿನ ಕಾಲದ ಅವರ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನಗರ ಯೋಜನೆ, ಮುಚ್ಚಿದ ಒಳಚರಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಸುಟ್ಟ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳ ಬಳಕೆ, ಪಾರಿಸರಿಕ ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಇಂದಿನ ಆಧುನಿಕ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ ಸಿಟಿಗಳಿಗೂ ಮಾದರಿಯಾಗಿದೆ. ಶಾಂತಿಪ್ರಿಯರಾಗಿದ್ದ ಈ ಜನರು ಆಯುಧಗಳಿಗಿಂತ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತು ನೀಡಿದ್ದರು. ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಿಕೋಪಗಳು (ಪ್ರವಾಹ, ಭೂಕಂಪ), ನದಿಗಳ ಪಾತ್ರ ಬದಲಾವಣೆ ಅಥವಾ ಹೊರಗಿನವರ ದಾಳಿಯಿಂದಾಗಿ ಕ್ರಿ.ಪೂ. 1300 ರ ವೇಳೆಗೆ ಈ ಅದ್ಭುತ ನಾಗರಿಕತೆ ಕಣ್ಮರೆಯಾಯಿತು.

೧೧. ಉಪಸಂಹಾರ

ಶಿಕ್ಷಕ ಆಕಾಂಕ್ಷಿಗಳೇ, ಇತಿಹಾಸದ ಅಧ್ಯಯನವು ಬರಿ ಕಂಠಪಾಠವಲ್ಲ, ಅದು ಗತಕಾಲದ ರೋಚಕ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಅರಿಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ. ಸಿಂಧೂ ಕಣಿವೆ ನಾಗರಿಕತೆಯಿಂದ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳಲ್ಲಿ 1-2 ಅಂಕಗಳ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಖಚಿತವಾಗಿ ಬರುವುದರಿಂದ, ಮೇಲಿನ ತಾಣಗಳು, ನದಿಗಳು, ಶೋಧಕರು ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಪದೇ ಪದೇ ಓದಿ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಿ. ನಿಮ್ಮ ಮುಂದಿನ ಪರೀಕ್ಷಾ ಸಿದ್ಧತೆಗೆ ಶುಭವಾಗಲಿ!

📌 KARTET | CTET | GPSTR | HSTR Quick Revision Notes

  • ಕಾಲ: ಕ್ರಿ.ಪೂ. 2500 – 1750 (ರೇಡಿಯೋ ಕಾರ್ಬನ್ ಡೇಟಿಂಗ್ ಪ್ರಕಾರ ಅತ್ಯಂತ ನಿಖರ ಕಾಲ).
  • ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣ: ಜಗತ್ತಿನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಗರ ಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಮುಚ್ಚಿದ ಒಳಚರಂಡಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ.
  • ಅಜ್ಞಾತ ವಿಷಯಗಳು: ಕಬ್ಬಿಣದ ಬಳಕೆ, ಕುದುರೆಯ ಬಳಕೆ, ಸಿಂಹದ ಅರಿವು, ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ನಿರ್ಮಾಣ – ಇವುಗಳ್ಯಾವುದೂ ಸಿಂಧೂ ಜನರಿಗೆ ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ.
  • ಮುಖ್ಯ ತಾಣಗಳು-ನದಿಗಳು: ಹರಪ್ಪ-ರಾವಿ, ಮೊಹೆಂಜೊದಾರೊ-ಸಿಂಧು, ಕಾಲಿಬಂಗನ್-ಘಗ್ಗರ್, ಲೋಥಾಲ್-ಭೋಗಾವಾ.
  • ಲೋಥಾಲ್: ಹಡಗುಕಟ್ಟೆ (Dockyard) ಇರುವ ಪ್ರಮುಖ ಬಂದರು ನಗರ.
  • ದೋಲಾವೀರ: 3 ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾದ ನಗರ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಜಲ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಯುನೆಸ್ಕೋ ಮಾನ್ಯತೆ.
  • ಲಿಪಿ: ಬಲದಿಂದ ಎಡಕ್ಕೆ ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಚಿತ್ರಲಿಪಿ (Boustrophedon).
  • ಶೋಧಕರು: 1921 ರಲ್ಲಿ ಹರಪ್ಪ (ದಯಾರಾಮ್ ಸಾಹ್ನಿ), 1922 ರಲ್ಲಿ ಮೊಹೆಂಜೊದಾರೊ (ಆರ್. ಡಿ. ಬ್ಯಾನರ್ಜಿ).
Join WhatsApp Channel Join Now
Telegram Group Join Now
Share your love

Related Posts