इयत्ता 10 वी विज्ञान भाग 1 – रासायनिक अभिक्रिया आणि समीकरणे
कर्नाटक राज्य अभ्यासक्रम (SSLC Board Exam) – पाठ्यपुस्तकातील पान क्रमांक 7, 12 आणि 17 वरील प्रश्नांची सोप्या भाषेतील अचूक उत्तरे.
पान क्रमांक 7 वरील प्रश्नोत्तरे
प्रश्न 1. मॅग्नेशियमची फीत हवेत जाळण्यापूर्वी ती स्वच्छ का करतात?
उत्तर: मॅग्नेशियमची फीत हवेत उघडी ठेवली असता तिच्यावर हवेतील ऑक्सिजनची प्रक्रिया होऊन ‘मॅग्नेशियम ऑक्साईडचा’ थर जमा होतो. हा थर मॅग्नेशियमला हवेतील ऑक्सिजनसोबत योग्य प्रकारे अभिक्रिया करण्यास अडथळा निर्माण करतो. म्हणून ही फीत जाळण्यापूर्वी सँडपेपरने घासून स्वच्छ केली जाते, जेणेकरून अभिक्रिया सहज व पूर्णपणे होऊ शकेल.
प्रश्न 2. खालील रासायनिक अभिक्रियांची संतुलित समीकरणे लिहा.
1. हायड्रोजन + क्लोरीन -> हायड्रोजन क्लोराइड
H2 + Cl2 -> 2HCl
2. बेरियम क्लोराइड + ॲल्युमिनियम सल्फेट -> बेरियम सल्फेट + ॲल्युमिनियम क्लोराइड
3BaCl2 + Al2(SO4)3 -> 3BaSO4 + 2AlCl3
3. सोडियम + पाणी -> सोडियम हायड्रॉक्साईड + हायड्रोजन
2Na + 2H2O -> 2NaOH + H2
प्रश्न 3. खालील अभिक्रियांची भौतिक अवस्थांच्या संज्ञेसह संतुलित रासायनिक समीकरणे लिहा.
1. पाण्यात विरघळलेले बेरियम क्लोराइड व सोडियम सल्फेट यांच्यात अभिक्रिया होऊन अघुलनशील बेरियम सल्फेट आणि सोडियम क्लोराइडचे द्रावण मिळते.
BaCl2(aq) + Na2SO4(aq) -> BaSO4(s) + 2NaCl(aq)
2. सोडियम हायड्रॉक्साईडचे द्रावण (पाण्यातील) हायड्रोक्लोरिक ॲसिडच्या द्रावणाशी (पाण्यातील) अभिक्रिया होऊन सोडियम क्लोराइडचे द्रावण व पाणी तयार होते.
NaOH(aq) + HCl(aq) -> NaCl(aq) + H2O(l)
पान क्रमांक 12 वरील प्रश्नोत्तरे
प्रश्न 1. एका पदार्थाचे द्रावण ‘X’ सफेदी (Whitewashing) करण्यासाठी वापरतात.
1. ‘X’ या पदार्थाचे नाव आणि सूत्र लिहा.उत्तर: ‘X’ या पदार्थाचे नाव कॅल्शियम ऑक्साईड (ज्याला आपण चुनकळी किंवा Quick lime म्हणतो) असे आहे. त्याचे रासायनिक सूत्र CaO हे आहे.2. वर 1 मध्ये दिलेल्या ‘X’ ची पाण्यासोबत होणारी अभिक्रिया लिहा.उत्तर: कॅल्शियम ऑक्साईडची पाण्यासोबत अभिक्रिया होऊन कॅल्शियम हायड्रॉक्साईड (विरलेली चुना) तयार होते आणि भरपूर उष्णता बाहेर पडते.
CaO(s) + H2O(l) -> Ca(OH)2(aq) + उष्णता
प्रश्न 2. एका प्रयोगात (पाण्याचे विद्युतपघटन) एका परीक्षानळीत जमा झालेला वायू दुसऱ्या परीक्षानळीतील वायूच्या दुप्पट का असतो? त्या वायूचे नाव सांगा.
उत्तर: पाण्याचे रासायनिक सूत्र H2O आहे. पाण्याच्या रेणूमध्ये हायड्रोजन आणि ऑक्सिजन यांचे प्रमाण 2:1 असते. त्यामुळे जेव्हा पाण्याचे विद्युतपघटन (Electrolysis) केले जाते, तेव्हा कॅथोडवर जमा होणाऱ्या हायड्रोजन वायूचे प्रमाण ॲनोडवर जमा होणाऱ्या ऑक्सिजन वायूच्या दुप्पट असते. या दुप्पट प्रमाणात जमा होणाऱ्या वायूचे नाव ‘हायड्रोजन’ (Hydrogen) आहे.
पान क्रमांक 17 वरील प्रश्नोत्तरे
प्रश्न 1. लोखंडी खिळा कॉपर सल्फेटच्या द्रावणात बुडवला असता द्रावणाचा रंग का बदलतो?
उत्तर: लोखंड हे तांब्यापेक्षा (Copper) जास्त क्रियाशील असते. त्यामुळे जेव्हा लोखंडी खिळा कॉपर सल्फेटच्या निळ्या द्रावणात बुडवला जातो, तेव्हा लोखंड कॉपर सल्फेटमधून तांब्याला विस्थापित (Displace) करते आणि आयर्न सल्फेट (Iron sulphate) तयार होते. आयर्न सल्फेट तयार झाल्यामुळे कॉपर सल्फेटच्या द्रावणाचा मूळचा निळा रंग बदलून तो फिकट हिरवा होतो.
Fe(s) + CuSO4(aq) -> FeSO4(aq) + Cu(s)
प्रश्न 2. दुहेरी विस्थापन अभिक्रियेचे (Double displacement reaction) एक उदाहरण द्या.
उत्तर: सिल्वर नायट्रेट आणि सोडियम क्लोराइड यांच्यातील अभिक्रिया हे दुहेरी विस्थापन अभिक्रियेचे उत्तम उदाहरण आहे. यात आयनांची अदलाबदल होते आणि सिल्वर क्लोराइडचा पांढरा साका (Precipitate) तयार होतो.
AgNO3(aq) + NaCl(aq) -> AgCl(s) + NaNO3(aq)
प्रश्न 3. खालील अभिक्रियांतून ऑक्सिडीभवन (Oxidised) व क्षपण (Reduced) झालेल्या पदार्थांना ओळखा.
1. 4Na(s) + O2(g) -> 2Na2O(s)उत्तर: या अभिक्रियेत सोडियम (Na) मध्ये ऑक्सिजन मिळवला जातो, म्हणून सोडियमचे ‘ऑक्सिडीभवन’ झाले आहे. तसेच ऑक्सिजनचे (O2) ‘क्षपण’ झाले आहे.2. CuO(s) + H2(g) -> Cu(s) + H2O(l)उत्तर: या अभिक्रियेत कॉपर ऑक्साईड (CuO) मधून ऑक्सिजन निघून जातो, म्हणून CuO चे ‘क्षपण’ झाले आहे. आणि हायड्रोजन (H2) मध्ये ऑक्सिजन मिसळतो, म्हणून हायड्रोजनचे ‘ऑक्सिडीभवन’ झाले आहे.
इयत्ता 10 वी विज्ञान भाग – 1 प्रकरण -1: स्वाध्याय उत्तरे
प्रश्न 1. खालील अभिक्रियेसंबंधी कोणती विधाने चुकीची आहेत?
2PbO(s) + C(s) → 2Pb(s) + CO2(g)
उत्तर: (i) (a) व (b)
प्रश्न 2. Fe2O3 + 2Al → Al2O3 + 2Fe
वरील अभिक्रिया कशाचे उदाहरण आहे?
उत्तर: (d) विस्थापन अभिक्रिया
प्रश्न 3. लोखंडाच्या भुश्श्यावर विरल हायड्रोक्लोरिक आम्ल टाकल्यास काय होते? योग्य उत्तरावर खूण करा.
उत्तर: (a) हायड्रोजन वायू आणि आयर्न क्लोराइड तयार होते.
प्रश्न 4. संतुलित रासायनिक समीकरण म्हणजे काय? रासायनिक समीकरणे संतुलित करणे का आवश्यक आहे?
उत्तर: ज्या रासायनिक समीकरणात अभिकारकांमधील आणि उत्पादितांमधील प्रत्येक मूलद्रव्याच्या अणूंची संख्या समान असते, त्याला संतुलित रासायनिक समीकरण म्हणतात.वस्तुमान अक्षय्यतेच्या नियमानुसार कोणत्याही रासायनिक अभिक्रियेत वस्तुमानाची नव्याने निर्मिती किंवा नाश होत नाही. त्यामुळे अभिक्रियेच्या आधी आणि नंतर प्रत्येक मूलद्रव्याच्या अणूंची संख्या व वस्तुमान समान असणे आवश्यक आहे, म्हणूनच समीकरण संतुलित करणे गरजेचे असते.
प्रश्न 5. खालील विधानांचे रासायनिक समीकरणात रुपांतर करा आणि ती संतुलित करा.
उत्तर:(a) हायड्रोजन वायू नायट्रोजनशी संयोग पावून अमोनिया तयार होतो.समीकरण: 3H2(g) + N2(g) → 2NH3(g)(b) हायड्रोजन सल्फाइड वायू हवेत जाळला असता पाणी आणि सल्फर डायऑक्साइड मिळतात.समीकरण: 2H2S(g) + 3O2(g) → 2H2O(l) + 2SO2(g)(c) बेरियम क्लोराइडची ॲल्युमिनियम सल्फेटशी अभिक्रिया होऊन ॲल्युमिनियम क्लोराइड आणि बेरियम सल्फेटचा अवक्षेप मिळतो.समीकरण: 3BaCl2(aq) + Al2(SO4)3(aq) → 2AlCl3(aq) + 3BaSO4(s)(d) पोटॅशियम धातूची पाण्याशी अभिक्रिया होऊन पोटॅशियम हायड्रॉक्साइड आणि हायड्रोजन वायू मिळतो.समीकरण: 2K(s) + 2H2O(l) → 2KOH(aq) + H2(g)
प्रश्न 6. खालील रासायनिक समीकरणे संतुलित करा.
उत्तर:(a) HNO3 + Ca(OH)2 → Ca(NO3)2 + H2Oसंतुलित: 2HNO3 + Ca(OH)2 → Ca(NO3)2 + 2H2O(b) NaOH + H2SO4 → Na2SO4 + H2Oसंतुलित: 2NaOH + H2SO4 → Na2SO4 + 2H2O(c) NaCl + AgNO3 → AgCl + NaNO3संतुलित: हे समीकरण आधीच संतुलित आहे. (NaCl + AgNO3 → AgCl + NaNO3)(d) BaCl2 + H2SO4 → BaSO4 + HClसंतुलित: BaCl2 + H2SO4 → BaSO4 + 2HCl
प्रश्न 7. खालील अभिक्रियांची संतुलित रासायनिक समीकरणे लिहा.
उत्तर:(a) कॅल्शियम हायड्रॉक्साइड + कार्बन डायऑक्साइड → कॅल्शियम कार्बोनेट + पाणीसमीकरण: Ca(OH)2 + CO2 → CaCO3 + H2O(b) झिंक + सिल्व्हर नायट्रेट → झिंक नायट्रेट + सिल्व्हरसमीकरण: Zn + 2AgNO3 → Zn(NO3)2 + 2Ag(c) ॲल्युमिनियम + कॉपर क्लोराइड → ॲल्युमिनियम क्लोराइड + कॉपरसमीकरण: 2Al + 3CuCl2 → 2AlCl3 + 3Cu(d) बेरियम क्लोराइड + पोटॅशियम सल्फेट → बेरियम सल्फेट + पोटॅशियम क्लोराइडसमीकरण: BaCl2 + K2SO4 → BaSO4 + 2KCl
प्रश्न 8. खालील अभिक्रियांची संतुलित रासायनिक समीकरणे लिहा आणि प्रत्येक अभिक्रियेचा प्रकार ओळखा.
उत्तर:(a) पोटॅशियम ब्रोमाइड (aq) + बेरियम आयोडाइड (aq) → पोटॅशियम आयोडाइड (aq) + बेरियम ब्रोमाइड (s)समीकरण: 2KBr(aq) + BaI2(aq) → 2KI(aq) + BaBr2(s)प्रकार: दुहेरी विस्थापन अभिक्रिया(b) झिंक कार्बोनेट (s) → झिंक ऑक्साइड (s) + कार्बन डायऑक्साइड (g)समीकरण: ZnCO3(s) → ZnO(s) + CO2(g)प्रकार: अपघटन अभिक्रिया(c) हायड्रोजन (g) + क्लोरीन (g) → हायड्रोजन क्लोराइड (g)समीकरण: H2(g) + Cl2(g) → 2HCl(g)प्रकार: संयोग अभिक्रिया(d) मॅग्नेशियम (s) + हायड्रोक्लोरिक आम्ल (aq) → मॅग्नेशियम क्लोराइड (aq) + हायड्रोजन (g)समीकरण: Mg(s) + 2HCl(aq) → MgCl2(aq) + H2(g)प्रकार: विस्थापन अभिक्रिया
प्रश्न 9. उष्मादायी आणि उष्माग्राही अभिक्रिया म्हणजे काय? उदाहरणे द्या.
उत्तर:उष्मादायी अभिक्रिया: ज्या रासायनिक अभिक्रियेत उत्पादितांसोबत उष्णता (ऊर्जा) बाहेर पडते, तिला उष्मादायी अभिक्रिया म्हणतात.उदा. नैसर्गिक वायूचे ज्वलन: CH4 + 2O2 → CO2 + 2H2O + उष्णताउष्माग्राही अभिक्रिया: ज्या रासायनिक अभिक्रियेत उष्णता शोषली जाते, तिला उष्माग्राही अभिक्रिया म्हणतात.उदा. चुनखडीला उष्णता देणे: CaCO3 + उष्णता → CaO + CO2
प्रश्न 10. श्वसनाला उष्मादायी अभिक्रिया का मानले जाते? स्पष्ट करा.
उत्तर: पचनादरम्यान आपण खाल्लेल्या अन्नाचे विघटन होऊन ग्लुकोज तयार होते. हे ग्लुकोज आपल्या शरीरातील पेशींमध्ये असलेल्या ऑक्सिजनशी संयोग पावते आणि ऊर्जा मुक्त करते. या प्रक्रियेला श्वसन म्हणतात. या प्रक्रियेत ऊर्जा (उष्णता) बाहेर पडत असल्याने श्वसनाला उष्मादायी अभिक्रिया मानले जाते.समीकरण: C6H12O6 + 6O2 → 6CO2 + 6H2O + ऊर्जा
प्रश्न 11. अपघटन अभिक्रियांना संयोग अभिक्रियांच्या विरुद्ध का म्हटले जाते? या अभिक्रियांची समीकरणे लिहा.
उत्तर: संयोग अभिक्रियेत दोन किंवा अधिक अभिकारकांपासून एकच उत्पादित तयार होते. याउलट, अपघटन अभिक्रियेत एकाच अभिकारकाचे विघटन होऊन दोन किंवा अधिक उत्पादिते मिळतात. म्हणून या दोन्ही अभिक्रिया एकमेकांच्या विरुद्ध आहेत असे म्हटले जाते.संयोग अभिक्रिया: 2H2 + O2 → 2H2Oअपघटन अभिक्रिया: 2H2O → 2H2 + O2
प्रश्न 12. ज्या अपघटन अभिक्रियांमध्ये उष्णता, प्रकाश किंवा विद्युत ऊर्जेचा वापर होतो, अशा अभिक्रियांचे प्रत्येकी एक समीकरण लिहा.
उत्तर:उष्णतेचा वापर: CaCO3 + उष्णता → CaO + CO2प्रकाशाचा वापर: 2AgCl + सूर्यप्रकाश → 2Ag + Cl2विद्युत ऊर्जेचा वापर: 2H2O + विद्युत ऊर्जा → 2H2 + O2
प्रश्न 13. विस्थापन आणि दुहेरी विस्थापन अभिक्रियांमध्ये काय फरक आहे? या अभिक्रियांची समीकरणे लिहा.
उत्तर:विस्थापन अभिक्रिया: यात एक अधिक क्रियाशील मूलद्रव्य दुसऱ्या कमी क्रियाशील मूलद्रव्याला त्याच्या संयुगातून विस्थापित करते.समीकरण: Zn + CuSO4 → ZnSO4 + Cuदुहेरी विस्थापन अभिक्रिया: यात दोन संयुगांमधील आयनांची अदलाबदल होऊन नवीन संयुगे तयार होतात.समीकरण: Na2SO4 + BaCl2 → BaSO4 + 2NaCl
प्रश्न 14. सिल्व्हरच्या शुद्धीकरणात, सिल्व्हर नायट्रेटच्या द्रावणातून सिल्व्हर मिळवण्यासाठी कॉपर धातूचा वापर करून विस्थापन केले जाते. या प्रक्रियेचे समीकरण लिहा.
उत्तर:Cu(s) + 2AgNO3(aq) → Cu(NO3)2(aq) + 2Ag(s)
प्रश्न 15. अवक्षेपण अभिक्रिया म्हणजे काय? उदाहरणाद्वारे स्पष्ट करा.
उत्तर: ज्या रासायनिक अभिक्रियेत पाण्यात न विरघळणारा अघुलनशील पदार्थ (अवक्षेप) तयार होतो, तिला अवक्षेपण अभिक्रिया म्हणतात.उदाहरण: सोडियम सल्फेट आणि बेरियम क्लोराइडच्या अभिक्रियेत बेरियम सल्फेटचा पांढरा अवक्षेप तयार होतो.Na2SO4 + BaCl2 → BaSO4 (अवक्षेप) + 2NaCl
प्रश्न 16. ऑक्सिजन मिळवणे किंवा गमावणे या संदर्भात खालील संज्ञा प्रत्येकी दोन उदाहरणे देऊन स्पष्ट करा: (a) ऑक्सिडीकरण (b) क्षपण.
उत्तर:(a) ऑक्सिडीकरण: ज्या रासायनिक अभिक्रियेत पदार्थ ऑक्सिजन मिळवतो, तिला ऑक्सिडीकरण म्हणतात.उदा. 1) 2Cu + O2 → 2CuO 2) 2Mg + O2 → 2MgO(b) क्षपण: ज्या रासायनिक अभिक्रियेत पदार्थ ऑक्सिजन गमावतो, तिला क्षपण म्हणतात.उदा. 1) CuO + H2 → Cu + H2O 2) ZnO + C → Zn + CO
प्रश्न 17. ‘X’ नावाचा एक चकचकीत तपकिरी रंगाचा मूलद्रव्य हवेत तापवल्यास काळ्या रंगाचा होतो. ‘X’ मूलद्रव्य आणि तयार होणाऱ्या काळ्या रंगाच्या संयुगाचे नाव सांगा.
उत्तर: ‘X’ मूलद्रव्य कॉपर (Cu) आहे आणि तयार होणाऱ्या काळ्या रंगाच्या संयुगाचे नाव कॉपर ऑक्साइड (CuO) आहे.
प्रश्न 18. आपण लोखंडाच्या वस्तूंना रंग का लावतो?
उत्तर: लोखंडाचा हवेतील ऑक्सिजन आणि आर्द्रता याच्याशी थेट संपर्क आल्यास त्याला गंज लागतो (क्षरण होते). रंग लावल्याने लोखंडाचा हवेच्या आणि पाण्याच्या संपर्कापासून बचाव होतो व त्यामुळे लोखंड गंजण्यापासून सुरक्षित राहते.
प्रश्न 19. तेल आणि चरबीयुक्त अन्नपदार्थांच्या पाकिटांमध्ये नायट्रोजन वायू का भरला जातो?
उत्तर: तेल आणि चरबीयुक्त अन्नपदार्थांचा हवेतील ऑक्सिजनशी संपर्क आल्यास त्यांचे ऑक्सिडीकरण होते आणि ते खवट होतात, ज्यामुळे त्यांची चव व वास बदलतो. हे टाळण्यासाठी आणि ऑक्सिडीकरण रोखण्यासाठी अशा पदार्थांच्या पाकिटांमध्ये नायट्रोजनसारखा निष्क्रिय वायू भरला जातो.
प्रश्न 20. खालील संज्ञा एका उदाहरणासह स्पष्ट करा: (a) क्षरण (b) खवटपणा.
उत्तर:(a) क्षरण: धातूचा त्याच्या सभोवतालच्या बाष्प, आम्ल इत्यादी पदार्थांशी संपर्क आल्यास धातूची हळूहळू झीज होते, या प्रक्रियेला क्षरण म्हणतात. उदा. लोखंडाला गंज लागणे.(b) खवटपणा: तेलकट किंवा चरबीयुक्त अन्नपदार्थ जास्त काळ उघडे ठेवल्यास त्यांचे ऑक्सिडीकरण होते, ज्यामुळे त्यांचा वास आणि चव खराब होते. या प्रक्रियेला खवटपणा म्हणतात.
इयत्ता 10 वी विज्ञान – प्रकरण 1: रासायनिक अभिक्रिया आणि समीकरणे
1. मॅग्नेशियमची फीत हवेत जाळण्यापूर्वी तिला काचकागदाने (सँडपेपरने) का घासले जाते?
उत्तर: मॅग्नेशियम फितीवर तयार झालेला मॅग्नेशियम ऑक्साईडचा निष्क्रिय थर काढून टाकण्यासाठी तिला जाळण्यापूर्वी घासले जाते, जेणेकरून ती हवेत सहज जळू शकेल.
2. रासायनिक समीकरणात अभिकारके (Reactants) कोणत्या बाजूला लिहिली जातात?
उत्तर: रासायनिक समीकरणात अभिकारके नेहमी डाव्या बाजूला (LHS) लिहिली जातात.
3. ज्या रासायनिक अभिक्रियेत दोन किंवा अधिक अभिकारकांपासून एकच उत्पादित तयार होते, त्या अभिक्रियेला काय म्हणतात?
उत्तर: अशा अभिक्रियेला ‘संयोग अभिक्रिया’ असे म्हणतात.
4. श्वसन (Respiration) ही कोणत्या प्रकारची रासायनिक अभिक्रिया मानली जाते?
उत्तर: श्वसन ही ‘उष्णतादायी अभिक्रिया’ (Exothermic reaction) आहे.
5. ज्या अभिक्रियेमध्ये एकाच अभिकारकाचे विघटन होऊन दोन किंवा अधिक साधी उत्पादिते मिळतात, तिला काय म्हणतात?
उत्तर: तिला ‘अपघटन अभिक्रिया’ (Decomposition reaction) असे म्हणतात.
6. चुनखडीचे (कॅल्शियम कार्बोनेट) रासायनिक सूत्र काय आहे?
उत्तर: चुनखडीचे रासायनिक सूत्र CaCO3 आहे.
7. ज्या अभिक्रियेमध्ये उष्णता शोषून घेतली जाते, त्या अभिक्रियेला काय म्हणतात?
उत्तर: अशा अभिक्रियेला ‘उष्णताग्राही अभिक्रिया’ (Endothermic reaction) म्हणतात.
8. लोखंडी खिळे कॉपर सल्फेटच्या द्रावणात बुडवल्यास द्रावणाचा निळा रंग का बदलतो?
उत्तर: विस्थापन अभिक्रियेमुळे लोखंड कॉपर सल्फेटमधून कॉपरला विस्थापित करते आणि आयर्न सल्फेट तयार झाल्यामुळे द्रावणाचा निळा रंग बदलून फिकट हिरवा होतो.
9. ज्या अभिक्रियेत दोन अभिकारकांमध्ये आयनांची (Ions) देवाणघेवाण होते, तिला काय म्हणतात?
उत्तर: तिला ‘दुहेरी विस्थापन अभिक्रिया’ (Double displacement reaction) म्हणतात.
10. ज्या रासायनिक अभिक्रियेमध्ये अविद्राव्य (पाण्यात न विरघळणारा) पदार्थ तयार होतो, त्या अभिक्रियेला काय म्हणतात?
उत्तर: तिला ‘अवक्षेपण अभिक्रिया’ (Precipitation reaction) असे म्हणतात.
11. जेव्हा अभिक्रियेदरम्यान एखाद्या पदार्थात ऑक्सिजन मिळवला जातो किंवा त्यातून हायड्रोजन निघून जातो, तेव्हा त्या प्रक्रियेला काय म्हणतात?
उत्तर: या प्रक्रियेला ‘ऑक्सिडीकरण’ (Oxidation) असे म्हणतात.
12. जेव्हा अभिक्रियेदरम्यान एखाद्या पदार्थातून ऑक्सिजन निघून जातो किंवा त्यात हायड्रोजन मिळवला जातो, तेव्हा त्या प्रक्रियेला काय म्हणतात?
उत्तर: या प्रक्रियेला ‘क्षपण’ (Reduction) असे म्हणतात.
13. ज्या रासायनिक अभिक्रियेत ऑक्सिडीकरण आणि क्षपण या दोन्ही क्रिया एकाच वेळी घडतात, त्या अभिक्रियेला काय म्हणतात?
उत्तर: तिला ‘रेडॉक्स अभिक्रिया’ (Redox reaction) असे म्हणतात.
14. लोखंडावर लालसर-तपकिरी रंगाचा थर जमा होण्याच्या प्रक्रियेला सामान्य भाषेत काय म्हणतात?
उत्तर: या प्रक्रियेला ‘क्षरण’ (Corrosion) किंवा गंजणे असे म्हणतात.
15. तेलकट आणि तुपकट अन्नपदार्थ खूप काळ उघडे ठेवल्यास त्यांच्या चवीत आणि वासात बदल का होतो?
उत्तर: ऑक्सिडीकरणामुळे हे पदार्थ खवट होतात, या प्रक्रियेला ‘खवटपणा’ (Rancidity) म्हणतात.
