इयत्ता 8वी विज्ञान – संकलित मूल्यमापन 2 (SA-2) नमुना प्रश्नपत्रिका 2025-26
नमस्कार विद्यार्थी आणि शिक्षक मित्रांनो!
शैक्षणिक वर्ष 2025-26 च्या द्वितीय सत्राची तयारी आता अंतिम टप्प्यात आली आहे. विद्यार्थ्यांचा सराव अधिक चांगल्या प्रकारे व्हावा, या उद्देशाने आम्ही इयत्ता 8वी विषय: विज्ञान ची संकलित मूल्यमापन-2 (SA-2) साठी खास नमुना प्रश्नपत्रिका उपलब्ध करून दिली आहे.
ही प्रश्नपत्रिका नवीन अभ्यासक्रम आणि प्रश्नपत्रिका आराखड्यावर आधारित असून, विद्यार्थ्यांना परीक्षेचे स्वरूप समजून घेण्यास मदत करेल.
या प्रश्नपत्रिकेची वैशिष्ट्ये:
- जून 2025 ते मार्च 2026 अखेर अभ्यासक्रमावर आधारित
- इयत्ता: 8वी (विषय – विज्ञान)
- एकूण गुण: 40
- वेळ: 90 मिनिटे
- घटक: महत्त्वाच्या प्रकरणांवर आधारित वस्तुनिष्ठ आणि वर्णनात्मक प्रश्नांचा समावेश.
- उपयोग: सराव परीक्षेसाठी आणि उजळणीसाठी अत्यंत उपयुक्त.
खालील लिंकवर क्लिक करून तुम्ही ही नमुना प्रश्नपत्रिका, प्रश्नपत्रिका आराखडा आणि आदर्श उत्तरपत्रिका पाहू शकता व डाउनलोड करू शकता. तुमच्या परीक्षेच्या तयारीला आजच सुरुवात करा!
संकलित मूल्यमापन – 2 (2025-2026)
नमूना प्रश्नपत्रिका – 2 | इयत्ताः 8वी | विषय: विज्ञान
गुण: 50 | वेळ: 90 मिनिटे
PART B: WRITTEN TEST QUESTION PAPER
प्रश्न 1. खालील प्रश्नांसाठी दिलेल्या पर्यायातून योग्य पर्याय निवडून लिहा. (12 गुण)
1. कृषी पद्धतींमध्ये पाळली जाणारी पहिली पायरी कोणती आहे?
- a. पेरणी
- b. माती तयार करणे
- c. कापणी
- d. खत घालणे
2. यीस्टचा उपयोग कशाच्या निर्मितीमध्ये होतो?
- a. साखर
- b. अल्कोहोल
- c. ऑक्सिजन
- d. हायड्रोक्लोरिक आम्ल
3. ‘काळे सोने’ म्हणून ओळखले जाणारे जीवाश्म इंधन कोणते?
- a. कोक
- b. ग्रेफाइट
- c. पेट्रोल
- d. पेट्रोलियम
4. घरगुती वापरासाठी सामान्यतः कोणते इंधन वापरले जाते?
- a. लाकूड
- b. कोळसा
- c. LPG
- d. पेट्रोल
5. ‘वाळवंटीकरण’ म्हणजे काय?
- a. सुपीक क्षेत्राचे वाळवंटात रूपांतर होणे
- b. झाडांची संख्या वाढवणे
- c. जंगलांना आग लागणे
- d. पाणी साठवण्याची क्षमता वाढणे
6. नर प्रजनन प्रणालीतील तो भाग जिथे शुक्राणू तयार होतात:
- a. अंडाशय
- b. वृषण (टेस्टिस)
- c. गर्भाशय
- d. अंडवाहिनी
7. ऍड्रेनालिन संप्रेरक स्रवणारी ग्रंथी कोणती?
- a. स्वादुपिंड
- b. अधिवृक्क ग्रंथी
- c. प्रहीत ग्रंथी
- d. थायरॉईड ग्रंथी
8. संपर्क बलाचे उदाहरण कोणते आहे?
- a. झाडावरून सफरचंद पडणे
- b. दोन चुंबकांच्या ध्रुवांमधील प्रतिकर्षण
- c. कार ढकलणे
- d. प्लास्टिकच्या कंगव्याकडे कागदाचे आकर्षण
9. घर्षण नेहमी काय करते?
- a. गतीला विरोध
- b. हालचाल करण्यास मदत करते
- c. गती वाढवते
- d. संपर्क नसलेली शक्ती आहे
10. मानवी कानांची ऐकू येण्याची श्रेणी (Audible range) कोणती आहे?
- a. 20 Hz पेक्षा कमी
- b. 20 Hz ते 20,000 Hz
- c. 20,000 Hz पेक्षा जास्त
- d. वरीलपैकी काहीही नाही
11. यापैकी कोणता पदार्थ विजेचा सुवाहक (Conductor) आहे?
- a. ॲल्युमिनियम
- b. रबर
- c. प्लास्टिक
- d. कोरडे लाकूड
12. भूकंपाची तीव्रता मोजण्यासाठी कोणते उपकरण वापरतात?
- a. तापमापक
- b. सिस्मोग्राफ
- c. दाबमापक
- d. ॲनिमोमीटर
प्रश्न 2. खालील प्रश्नांची एका वाक्यात किंवा थोडक्यात उत्तरे लिहा. (18 गुण)
- रब्बी पिके म्हणजे काय? दोन उदाहरणे द्या.
- प्रतिजैविके (Antibiotics) म्हणजे काय?
- जीवाश्म इंधन म्हणजे काय? उदाहरणे द्या.
- आदर्श इंधनाची कोणतीही दोन वैशिष्ट्ये लिहा.
- राष्ट्रीय उद्याने (National Parks) आणि वन्यजीव अभयारण्ये कशासाठी राखून ठेवली जातात?
- मुलींमध्ये पौगंडावस्थेत दिसून येणारे दोन बदल कोणते?
- बल (Force) म्हणजे काय?
- घर्षण कोणत्या घटकांवर अवलंबून असते ते लिहा.
- प्रकाशाच्या परावर्तनाचे दोन नियम लिहा.
प्रश्न 3. खालील प्रश्नांची थोडक्यात उत्तरे लिहा / आकृती काढा. (12 गुण)
- आवाज (Noise) आणि संगीत (Music) यातील फरक लिहा.
- इलेक्ट्रोप्लेटिंग (विद्युत विलेपन) प्रक्रियेची थोडक्यात माहिती द्या.
- वीज (Lightning) आणि गडगडाट वादळावेळी सुरक्षिततेचे कोणतेही तीन उपाय सांगा.
- नियमित आणि अनियमित (विखुरलेले) परावर्तन यामधील फरक सांगा.
प्रश्न 4. खालील प्रश्नांची सविस्तर उत्तरे लिहा. (8 गुण)
- बेडकाच्या जीवनचक्रातील टप्पे क्रमाने समजावून सांगा.
- मानवी डोळ्याची आकृती काढा, नावे द्या आणि त्याचे कार्य (उदा. कॉर्निया, आयरिस, लेन्स) थोडक्यात समजावून सांगा.
PART C: MODEL ANSWER SHEET
प्रश्न 1. (MCQ) – (1 गुण प्रत्येकी)
1. b. माती तयार करणे
2. b. अल्कोहोल
3. d. पेट्रोलियम
4. c. LPG
5. a. सुपीक क्षेत्राचे वाळवंटात रूपांतर होणे
6. b. वृषण (टेस्टिस)
7. b. अधिवृक्क ग्रंथी
8. c. कार ढकलणे
9. a. गतीला विरोध
10. b. 20 Hz ते 20,000 Hz
11. a. ॲल्युमिनियम
12. b. सिस्मोग्राफ
प्रश्न 2. (लघु उत्तरे) – (2 गुण प्रत्येकी)
- 13. रब्बी पिके: जी पिके हिवाळ्यात घेतली जातात. उदाहरणे: गहू, मोहरी, हरभरा.
- 14. प्रतिजैविके: जे पदार्थ मानवांमध्ये आणि प्राण्यांमध्ये रोग निर्माण करणाऱ्या हानिकारक सूक्ष्मजीवांना मारण्यास किंवा वाढ रोखण्यास मदत करतात.
- 15. जीवाश्म इंधन: सजीवांच्या मृत अवशेषांपासून लाखो वर्षांच्या प्रक्रियेनंतर निसर्गतः तयार झालेले इंधन. उदा: कोळसा, पेट्रोलियम.
- 16. आदर्श इंधनाची वैशिष्ट्ये: 1) स्वस्त आणि सहज उपलब्ध. 2) उष्मांक मूल्य (Calorific value) जास्त आणि प्रदूषण करत नाही.
- 17. राष्ट्रीय उद्याने: वन्यजीवांचे आणि त्यांच्या नैसर्गिक अधिवासाचे मानवी त्रास न होता संरक्षण करण्यासाठी राखून ठेवलेले क्षेत्र.
- 18. मुलींमधील बदल: 1) स्तनांचा विकास होणे. 2) कंबर रुंद होणे व केसांची वाढ होणे.
- 19. बल: एखाद्या वस्तूवर होणारा धक्का (Push) किंवा ओढणे (Pull) ज्यामुळे वस्तू गतिमान होऊ शकते किंवा आकार बदलू शकतो.
- 20. घर्षण: वस्तूच्या पृष्ठभागाचे स्वरूप (गुळगुळीत/खडबडीत) आणि दोन वस्तूंमधील संपर्काचे बल यावर अवलंबून असते.
- 21. परावर्तनाचे नियम: 1) आपाती कोन आणि परावर्तन कोन समान असतात. 2) आपाती किरण, परावर्तित किरण आणि स्तंभिका एकाच प्रतलात असतात.
प्रश्न 3 & 4. (थोडक्यात व सविस्तर उत्तरे)
- 22. आवाज आणि संगीत: संगीत (Music) ऐकायला आनंददायी वाटते. आवाज (Noise) कर्कश आणि अप्रिय वाटतो.
- 23. इलेक्ट्रोप्लेटिंग: विजेचा वापर करून एका धातूच्या वस्तूवर दुसऱ्या इच्छित धातूचा पातळ थर लावण्याची प्रक्रिया.
- 24. विजेपासून सुरक्षितता: 1) घरात राहा. 2) कार/बसमध्ये खिडक्या बंद ठेवा. 3) उघड्यावर उंच झाडांपासून दूर राहा, छत्री वापरू नका.
- 25. परावर्तन: नियमित परावर्तन गुळगुळीत पृष्ठभागावर होते (किरण समांतर असतात). अनियमित परावर्तन खडबडीत पृष्ठभागावर होते (किरण विखुरतात).
- 26. बेडकाचे जीवनचक्र: अंडी → युग्मनज → टॅडपोल (अळ्या) → रूपांतरण प्रक्रियेद्वारे शेपटी नष्ट होऊन प्रौढ बेडूक.
- 27. मानवी डोळा: कॉर्निया (संरक्षण), आयरिस (प्रकाशाचे प्रमाण नियंत्रण), लेन्स (प्रकाशाला रेटिनावर केंद्रित करणे), रेटिना (प्रतिमा तयार करणे).
PART D: ORAL TEST (20 MARKS)
शिक्षकांनी विद्यार्थ्याला खालील प्रश्न विचारावेत. प्रत्येक प्रश्नाला 1 गुण आहे.
| 1. खरिपाचे एक पीक सांगा. | भात / मका / सोयाबीन |
| 2. दुधाचे दही करणारा जिवाणू कोणता? | लॅक्टोबॅसिलस |
| 3. सीएनजी (CNG) म्हणजे काय? | कॉम्प्रेस्ड नॅचरल गॅस |
| 4. ‘रेड डेटा बुक’ कशाची नोंद ठेवते? | धोक्यात असलेल्या प्रजातींची |
| 5. अंडी देणाऱ्या प्राण्यांना काय म्हणतात? | अंडज प्राणी |
| 6. टेस्टोस्टेरॉन हे संप्रेरक कोणामध्ये आढळते? | पुरुषांमध्ये (मुलांमध्ये) |
| 7. बल (Force) मोजण्याचे एकक काय आहे? | न्यूटन |
| 8. घर्षण कमी करण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या पदार्थाला काय म्हणतात? | तेल / वंगण (Lubricant) |
| 9. आवाजाची वारंवारता (Frequency) कशात मोजतात? | हर्ट्झ (Hz) |
| 10. ध्वनी कशातून प्रवास करू शकत नाही? | निर्वात पोकळीतून (Vacuum) |
| 11. डिस्टिल्ड वॉटर विजेचे सुवाहक आहे की दुर्वाहक? | दुर्वाहक |
| 12. लोखंडाला गंजण्यापासून वाचवण्यासाठी त्यावर कोणत्या धातूचा थर देतात? | जस्त (झिंक) |
| 13. भूकंपाची तीव्रता मोजणारे उपकरण कोणते? | सिस्मोग्राफ |
| 14. प्रकाशाच्या परावर्तनात आपाती कोन आणि परावर्तन कोन कसे असतात? | समान असतात |
| 15. आपण आरशात पाहतो तेव्हा आपली उजवी बाजू कोणती दिसते? | डावी बाजू |
| 16. मानवी डोळ्यातील पारदर्शक पुढच्या भागाला काय म्हणतात? | कॉर्निया |
| 17. दृष्टीहीन लोकांसाठी वाचण्यासाठी कोणती लिपी वापरतात? | ब्रेल लिपी |
| 18. वनस्पती स्वतःचे अन्न कोणत्या प्रक्रियेने तयार करतात? | प्रकाशसंश्लेषण |
| 19. एड्स (AIDS) कोणत्या विषाणूमुळे होतो? | एचआयव्ही (HIV) विषाणूमुळे |
| 20. भूजल पातळी वाढवण्यासाठी कोणता उपाय महत्त्वाचा आहे? | झाडे लावणे / जंगलतोड थांबवणे |
