KARTET 2021 पेपर-II समाज विज्ञान: उत्तरे व सविस्तर स्पष्टीकरण
KARTET 2021 पेपर-II ही राज्यातील उच्च प्राथमिक स्तरावरील शिक्षक पदांसाठी पात्रता मिळवू इच्छिणाऱ्या उमेदवारांसाठी अत्यंत महत्त्वाची परीक्षा ठरली. त्यामधील समाज विज्ञान (Social Science) हा विषय विद्यार्थ्यांच्या ऐतिहासिक जाणिवा, भौगोलिक समज, सामाजिक संरचना, लोकशाही मूल्ये आणि आर्थिक घडामोडी यांच्याशी संबंधित असल्यामुळे परीक्षेत त्याचे महत्त्व अधिक आहे. या ब्लॉगपोस्टमध्ये दिलेली KARTET 2021 समाज विज्ञान प्रश्नपत्रिका उत्तरे व सविस्तर स्पष्टीकरण हे उमेदवारांच्या अभ्यासाला अधिक परिणामकारक आणि परीक्षाभिमुख बनवण्याचा उद्देश ठेवून तयार केले आहे.
या पोस्टमध्ये प्रश्नांची उत्तरे देताना केवळ ‘योग्य पर्याय’ सांगितलेला नाही, तर त्या मागील संकल्पना, कारणे, ऐतिहासिक संदर्भ, भौगोलिक वैशिष्ट्ये किंवा समाजशास्त्रीय आधार सविस्तरपणे स्पष्ट केले आहेत. यामुळे विद्यार्थ्यांचा विषयातील आत्मविश्वास वाढतो आणि प्रश्नांच्या मूळ स्वरूपाचा बारकाईने अभ्यास करता येतो.
प्रमुख वैशिष्ट्ये पुढीलप्रमाणे आहेत:
- इतिहास, भूगोल, राज्यशास्त्र आणि अर्थशास्त्र या चारही महत्त्वाच्या घटकांवर आधारित प्रश्नांचे वर्गीकरण
- प्रत्येक प्रश्नानंतर अचूक स्पष्टीकरण, त्यामुळे संकल्पना सहज लक्षात राहतात
- पूर्वीच्या परीक्षांच्या पॅटर्नचे विश्लेषण करून तयार केलेली उत्तरे
- समाज विज्ञानातील महत्त्वाच्या घटकांचा संदर्भात अभ्यास करण्याची संधी
- भविष्यातील KARTET व TET परीक्षा देणाऱ्या उमेदवारांसाठी अत्यंत उपयुक्त पुनरावृत्ती सामग्री
KARTET 2021 च्या या समाज विज्ञान प्रश्नपत्रिकेत ऐतिहासिक घटना आणि त्यांचे परिणाम, नद्या, पर्वत व भौगोलिक वितरण, भारतीय राज्यघटना व शासन रचना, तसेच अर्थशास्त्रातील मूलभूत सिद्धांत यासंबंधी प्रश्नांचा समावेश असल्यामुळे या विषयांची नीट तयारी आवश्यक असते. दिलेल्या उत्तरांमधील विश्लेषण विद्यार्थ्यांना या विषयावर सखोल समज प्राप्त करून देते.
ही पोस्ट परीक्षार्थ्यांना पुढील गोष्टी साध्य करण्यास मदत करते—
- परीक्षेतील प्रश्नप्रकार समजणे
- कठीण संकल्पना सोप्या भाषेत आत्मसात करणे
- अध्ययनाची योग्य दिशा ठरवणे
- पुनरावृत्ती प्रभावीपणे करणे
KARTET 2021 समाज विज्ञान – Answers & Explanation ही पोस्ट वाचून उमेदवारांना त्यांच्या तयारीतली कमतरता ओळखणे, चुकीचे उत्तर का चुकले हे समजणे आणि खऱ्या परीक्षेत अधिक अचूकता साधणे यासाठी मोठी मदत होते. प्रत्येक स्पष्टीकरण विषयातील ज्ञान अधिक दृढ करते आणि समाज विज्ञान या विषयाचा पाया मजबूत बनवते.
KARTET 2021 PAPER-II
विषय – समाज विज्ञान
स्पष्टीकरण: सर विल्यम जोन्स यांनी 15 जानेवारी 1784 रोजी ओरिएंटल अभ्यासाला चालना देण्यासाठी एशियाटिक सोसायटीची स्थापना केली.
स्पष्टीकरण: हॅटशेप्सूट ही प्राचीन इजिप्तची पहिली महिला फॅरो (सम्राज्ञी) मानली जाते. तिने इजिप्तवर दीर्घकाळ शांततेने राज्य केले.
स्पष्टीकरण: विजयनगर साम्राज्याचे सम्राट कृष्णदेवराय यांनी तेलुगू भाषेत ‘अमुक्तमाल्यदा’ हे प्रसिद्ध महाकाव्य लिहिले.
स्पष्टीकरण: सर मिर्झा इस्माईल हे म्हैसूरचे दिवाण असताना आयर्विन कालव्याचे (आताचा विश्वेश्वरय्या कालवा) काम पूर्ण झाले.
स्पष्टीकरण: भगवान महावीरांचा जन्म सध्याच्या बिहारमधील वैशाली जवळील कुंडग्राम (कुंडलग्राम) येथे झाला.
स्पष्टीकरण: पल्लव राजा नरसिंह वर्मन पहिला याने चालुक्य राजा पुलकेशी दुसरा याचा पराभव करून त्याची राजधानी वातापी जिंकली, म्हणून त्याला ‘वातापीकोंड’ ही पदवी मिळाली.
स्पष्टीकरण: मलिक काफूर हा अल्लाउद्दीन खिलजीचा सर्वात विश्वासू आणि पराक्रमी सेनापती होता, ज्याने दक्षिण भारताच्या मोहिमेचे नेतृत्व केले.
स्पष्टीकरण: आदि शंकराचार्यांनी अद्वैत सिद्धांताचा प्रसार केला, ज्याचे मुख्य सार “ब्रह्म सत्यं जगन्मिथ्या” (ब्रह्म सत्य आहे आणि जग हे भ्रम/माया आहे) हे होते.
स्पष्टीकरण: शेरशहा सुरी याने प्रशासकीय सुधारणांचा भाग म्हणून चांदीचे नाणे (रुपया) आणि तांब्याचे नाणे (दाम) चलनात आणले.
स्पष्टीकरण: बाजीराव पहिला याने गनिमी काव्याच्या युद्धनीतीचा अत्यंत प्रभावी वापर केला आणि मराठा साम्राज्याचा विस्तार केला, म्हणून त्यांना अनेकदा छत्रपती शिवाजी महाराजांशी तुलना करून गौरवले जाते.
स्पष्टीकरण: फ्रान्सिस्को डी अल्मेडा, जो भारतातील पहिला पोर्तुगीज व्हाईसरॉय होता, त्याने समुद्रावर प्रभुत्व मिळवण्यासाठी ‘ब्लू वॉटर पॉलिसी’ लागू केली.
स्पष्टीकरण: प्लासीची ऐतिहासिक लढाई 23 जून 1757 रोजी ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनी आणि बंगालचा नवाब सिराज-उद-दौला यांच्यात झाली.
स्पष्टीकरण: अलेक्झांडर रीड आणि थॉमस मुनरो यांनी ‘रयतवारी पद्धत’ सुरू केली, ज्यामध्ये शेतकरी (रयत) थेट सरकारला कर देत असत.
स्पष्टीकरण: प्रार्थना समाजाची स्थापना 1867 मध्ये मुंबई येथे डॉ. आत्माराम पांडुरंग यांनी केली.
स्पष्टीकरण: ग्रीक विचारवंत ॲरिस्टॉटल यांना राज्यशास्त्राचे जनक मानले जाते.
स्पष्टीकरण: ल्यूथर गुलिक यांनी प्रशासकीय कार्यांचे वर्णन करण्यासाठी POSDCORB (Planning, Organizing, Staffing, Directing, Coordinating, Reporting, Budgeting) हे सूत्र दिले.
स्पष्टीकरण: 1976 च्या 42 व्या घटना दुरुस्तीद्वारे भारतीय संविधानाच्या उद्देशिकेत ‘समाजवादी’, ‘धर्मनिरपेक्ष’ आणि ‘एकात्मता’ हे शब्द जोडले गेले.
स्पष्टीकरण: डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी कलम 32 ला (घटनात्मक उपाययोजनेचा हक्क) संविधानाचा आत्मा आणि हृदय म्हटले आहे.
स्पष्टीकरण: श्रीमती प्रतिभा पाटील या भारताच्या पहिल्या महिला राष्ट्रपती (2007-2012) होत्या.
स्पष्टीकरण: 1954 मध्ये भारताचे पंतप्रधान जवाहरलाल नेहरू आणि चीनचे पंतप्रधान चौ एनलाय यांच्यात पंचशील करारावर स्वाक्षरी झाली.
स्पष्टीकरण: ‘Family’ हा शब्द लॅटिन शब्द ‘Famulus’ पासून आला आहे, ज्याचा अर्थ सेवक किंवा गुलाम असा होतो.
स्पष्टीकरण: भारतीय संविधानाच्या कलम 17 अन्वये अस्पृश्यता पाळणे कायद्याने गुन्हा ठरवण्यात आले आहे.
स्पष्टीकरण: मेधा पाटकर या नर्मदा बचाव आंदोलनाच्या प्रमुख नेत्या आहेत.
स्पष्टीकरण: महात्मा गांधीजींचे मत होते की भारत खेड्यांमध्ये वसला आहे, त्यामुळे खेड्यांचा विकास म्हणजेच देशाचा विकास.
स्पष्टीकरण: 5E मॉडेल शिकण्याच्या रचनात्मक दृष्टिकोनावर आधारित आहे, ज्याचा क्रम: गुंतवून ठेवणे (Engage), शोध घेणे (Explore), स्पष्टीकरण करणे (Explain), विस्तार करणे (Elaborate), आणि मूल्यमापन (Evaluation) असा आहे.
स्पष्टीकरण: शिक्षणात पाठ्यपुस्तकाला पूरक साधन मानले जाते, पूर्ण साधन नाही.
