KARTET Paper-2: मराठी भाषा-२

KARTET Paper-2: मराठी भाषा-२

KARTET पेपर-2: मराठी भाषा-२ (Language 2) प्रश्नपत्रिका विश्लेषण – यशस्वी तयारीची गुरुकिल्ली!

KARTET पेपर-2 मधील मराठी भाषा-२ (Language 2) च्या संपूर्ण प्रश्नपत्रिकेचे सखोल विश्लेषण (in-depth analysis) प्रदान करते.

शिक्षक पात्रता परीक्षेची तयारी करणाऱ्या उमेदवारांसाठी ही पोस्ट अत्यंत उपयुक्त ठरेल. या विश्लेषणातून तुम्हाला प्रश्नपत्रिकेचा नेमका आकृतिबंध (pattern), विचारल्या गेलेल्या प्रश्नांची काठिण्य पातळी (difficulty level) आणि प्रत्येक विभागात (उदा. उतारा, कविता, व्याकरण व शिक्षणशास्त्र) कोणत्या घटकांवर अधिक भर दिला गेला आहे, याची स्पष्ट कल्पना मिळेल.

  • सविस्तर घटक-निहाय (Section-wise) विश्लेषण:
    • उतारा आणि कविता (Prose and Poem): आकलन (comprehension) आणि आशय आधारित प्रश्नांचा अभ्यास.
    • व्याकरण (Grammar): शब्दसिद्धी (तत्सम, तद्भव), समास, अलंकार, वचन आणि अव्ययांवर विचारलेल्या प्रश्नांचे स्पष्टीकरण.
    • शिक्षणशास्त्र (Pedagogy): एडवर्ड थॉर्नडाईक, अल्बर्ट बांडुरा यांच्या उपपत्ती (theories), विकासाचे टप्पे (stages of development) आणि विशेष शिक्षण (Special Education) यांसारख्या महत्त्वाच्या संकल्पनांचे विश्लेषण.
  • उत्तर स्पष्टीकरण: प्रत्येक प्रश्नाच्या उत्तराचे सविस्तर स्पष्टीकरण (detailed explanation) दिले आहे, ज्यामुळे योग्य उत्तर का आहे आणि इतर पर्याय का नाहीत, हे समजेल.
  • भविष्यातील तयारीसाठी दिशा: या पेपरच्या विश्लेषणाद्वारे आगामी KARTET परीक्षेसाठी मराठी विषयाची तयारी अधिक प्रभावीपणे कशी करावी, यासाठी उपयुक्त टिप्स आणि मार्गदर्शन (guidance) मिळेल.

उद्देश: KARTET च्या प्रश्नपत्रिका विश्लेषणाद्वारे उमेदवारांना त्यांच्या अभ्यासाची रणनीती (strategy) निश्चित करण्यास मदत करणे आणि परीक्षेमध्ये आत्मविश्वास वाढवणे.

KARTET 2022 PAPER-2 — मराठी (Language – 2) — Question Bank

KARTET 2022 — PAPER-2 (मराठी : Language – 2)

प्रश्न-पुस्तिका: उतारा, कविता, व्याकरण व अध्यापन शास्त्र

सूचना
उतारा (Passage)
ज्ञानामुळे जगातले काव्य नष्ट होते. याचा अर्थ कल्पनेच्या साहाय्याने नवीन नवीन अघटित सौंदर्य पाहण्याची किंवा निर्माण करण्याची शक्ती म्हणजे जिला आपण ‘नवनवोन्मेषशालिनी प्रज्ञा’ किंवा प्रतिमा म्हणतो, ती शक्ती नष्ट होते, असा जरी केला तरी देखील हे म्हणणे खोटे आहे.2 नवनिर्मिती याचा प्रथम साधा अर्थ घेऊया. आधिभौतिकशास्त्रे जसजशी वृद्धिंगत झाली, तसतशी नवीन नवीन कितीतरी यंत्रे व सुखसोयीची साधने मनुष्याच्या कल्पनेने निर्माण झाली.या सर्वांचा नुसता नामनिर्देश करायचा म्हटला तरीदेखील पानेच्या पाने लागतील.टेलिग्राफ, टेलिफोन, टाइपरायटर, फोटोग्राफ, विमाने, पाणबुड्या, बोटी, हरत-हेची औषधे, इन्जेक्शन्स, शस्त्रक्रियेतील हरत-हेची साधने व यंत्रे इत्यादी गोष्टी सर्वांच्या परिचयाच्या आहेत; पण हरत-हेच्या कारखान्यांत, गिरण्यांत वगैरे जी निरनिराळी यंत्रे आहेत व सुखसोयीची साधने मनुष्याने ज्ञानाच्या जोरावर शोधून काढली आहेत त्यांचा बारीक शोध घेऊन विचार करू लागल्यावर मन थक्क होऊन जाते आणि ‘नवनिर्माण शक्ती’ ज्ञानामुळे कमी होते, हे म्हणणे किती फोल आहे याचा प्रत्यय येतो.5आधिभौतिकशास्त्रांचाच आधी विचार केला तर असे दिसून येते की, त्याचा जितका खोल विचार करावा तितकी प्रतिभेला अधिक चालना मिळू लागते.आधिभौतिकशास्त्रांतील ‘ईथर’, ‘इलेक्ट्रॉन्स’, ‘जीव’ वगैरेंच्या मूळ स्वरूपाविषयी विवेचन किंवा विवरण करावयाचे म्हणजे नवनिर्मिती कुशल कल्पनाशक्तीवरच विसंबून राहावे लागते व याबाबतीत आधिभौतिकशास्त्रज्ञांचे कल्पनाविलास व कविप्रभृती कलाकुशलांचे कल्पनाविलास यांचे फारच साम्य आढळून येते.
(वरील उतारा पूर्णपणे प्रश्नाशी संदर्भित आहे — प्रत्येक प्रश्न स्वतः वाचून उत्तर द्या.)
31
यामुळे जगातील काव्य नष्ट होते असे लेखकाला वाटते.
32
खालीलपैकी कोणत्या शास्त्राचा ईथर व इलेक्ट्रॉनिकशी संबंध आहे ?
उत्तर: (1) आधिभौतिकशास्त्र
स्पष्टीकरण: उताऱ्यात “आधिभौतिकशास्त्रांतील ‘ईथर’, ‘इलेक्ट्रॉन्स’…” असा उल्लेख आहे, त्यामुळे (1) योग्य आहे.
33
प्रथम कोणत्या शब्दाचा अर्थ घेऊ असे लेखकास वाटते ?
उत्तर: (4) नवनिर्मितीचा
स्पष्टीकरण: उताऱ्यात “नवनिर्मिती याचा प्रथम साधा अर्थ घेऊया.” असे थेट वाक्य आहे, त्यामुळे (4) बरोबर.
34
‘नवनवोन्मेषशालिनी प्रज्ञा’ याला दुसरा शब्द हा आहे.
उत्तर: (3) प्रतिमा
स्पष्टीकरण: उताऱ्यात “जिला आपण ‘नवनवोन्मेषशालिनी प्रज्ञा’ किंवा प्रतिमा म्हणतो” असा थेट उल्लेख आहे; त्यामुळे (3) प्रतिमा ही मूळ दिलेली पर्यायाशी जुळणारी निवड आहे.
35
निरनिराळी यंत्रे मनुष्याने याच्या जोरावर शोधून काढली.
उत्तर: (1) ज्ञानाच्या
स्पष्टीकरण: उताऱ्यात “सुखसोयीची साधने मनुष्याने ज्ञानाच्या जोरावर शोधून काढली आहेत” असे स्पष्ट आहे.
36
याचा जितका खोल विचार करावा तितकी प्रतिभेला अधिक चालना मिळते.
उत्तर: (3) आधिभौतिकशास्त्राचा
स्पष्टीकरण: उताऱ्यात “आधिभौतिकशास्त्रांचाच आधी विचार केला तर … प्रतिभेला अधिक चालना मिळते” असा म्हणजे (3) योग्य.
37
लेखकाला कोणते चूकीचे आहे असे वाटते ?
उत्तर: (4) ‘नवनिर्माण शक्ती’ ज्ञानामुळे कमी होते
स्पष्टीकरण: लेखक लिहितो की हे म्हणणे “फोल” आहे — म्हणजे हा दावा चुकीचा आहे असे लेखकाला वाटते.
38
या उताऱ्यास योग्य शीर्षक हा आहे.
उत्तर: (2) नवनिर्माण शक्ती
स्पष्टीकरण: संपूर्ण उताऱ्यात व्यक्त होणारा मुख्य आशय नवनिर्माण शक्ती (नवनिर्मिती) विषयी आहे.
कविता
नदीबाई — (कवितेतील प्रमुख ओळींचा संदर्भ: नदीबाई माय माझी डोंगरात घर… “थांबू नका, पुढे पुढे चला” इ.)
39
नदी यांच्या मायेपोटी भूमीवर आली आहे.
उत्तर: (2) लेकरांच्या
स्पष्टीकरण: कवितेच्या पहिल्या कडव्यात “लेकरांच्या मायेपोटी येते भूमीवर” असा उल्लेख आहे.
40
वरील कवितेतून नदीने आपणाला कोणता संदेश दिला आहे ?
उत्तर: (1) थांबला तो संपला
स्पष्टीकरण: शेवटच्या ओळी “थांबू नका, पुढे पुढे चला” आणि “थांबल्याला पराजय” या वाक्यांचा अर्थ ‘थांबला तो संपला’ शी जुळतो.
41
खालीलपैकी कोणते काम नदी करीत नाही ?
उत्तर: (2) भेदभाव मानते
स्पष्टीकरण: कवितेत म्हटले आहे “कोणी असो, कसा असो भेदभाव नाही.” त्यामुळे नदी भेदभाव करत नाही — म्हणून (2) हे नदी कोणते काम करीत नाही हे विचारले असताना योग्य आहे.
42
नदीचे घर येथे आहे.
उत्तर: (4) डोंगरात
स्पष्टीकरण: कवितेच्या पहिल्या ओळीत “नदीबाई माय माझी डोंगरात घर.” असे स्पष्ट म्हटले आहे.
43
इथे विजय कोणाचा होतो ?
उत्तर: (3) पुढे-पुढे जाणाऱ्याचा
स्पष्टीकरण: “थांबू नका, पुढे पुढे चला” व “जय चालत्याला” यावरून पुढे जाणाऱ्याचा विजय सूचित होतो.
44
कवितेत नदीच्या कोणत्या गुणाचे वर्णन आले नाही ?
उत्तर: (1) आपपरभाव
स्पष्टीकरण: कवितेत नदीने समानता, ममता व औदार्य दाखवले आहे; ‘आपपरभाव’ म्हणजे स्वतः व दुसऱ्यांमधला भेद दाखवणे — नदी करतेच नाही, त्यामुळे (1) योग्य आहे.
45
या कवितेला योग्य शीर्षक हे आहे.
उत्तर: (3) नदी
स्पष्टीकरण: कविता ‘नदीबाई’ आहे — मुख्य विषय आणि वर्णन नदीबद्दल आहे, त्यामुळे ‘नदी’ योग्य शीर्षक.
वाक्य
व्याकरण व शिक्षणशास्त्र — प्रश्न 46 ते 60
46
एडवर्ड थॉर्नडाईक खालीलपैकी कोणत्या देशातील होता ?
उत्तर: (2) अमेरिका
स्पष्टीकरण: Edward L. Thorndike हे अमेरिकन मानसशास्त्रज्ञ होते, त्यांनी ‘Trial and Error’ शिकण्याची सिद्धांत मांडली.
47
बंडखोरवृत्ती व आक्रमकता ______ कालावधीत दिसते.
उत्तर: (1) कुमारावस्था
स्पष्टीकरण: कुमारावस्था (Adolescence) हा बदलांचा काळ असतो ज्यात बंडखोरी व आक्रमक वर्तणूक दिसू शकते.
48
अल्बर्ट बांडुराने खालीलपैकी कोणती अध्ययन उपपत्ती मांडली ?
उत्तर: (3) सामाजिक निरीक्षणात्मक अध्ययन
स्पष्टीकरण: Bandura यांनी Social Observational Learning (निरिक्षणाद्वारे शिका) सिद्धांत मांडला आहे (उदा. बोबो डॉल प्रयोग).
49
शाळेतील कोणत्या बाबींचा बालकाच्या व्यक्तिमत्वावर परिणाम होतो ?
उत्तर: (4) वरील सर्व
स्पष्टीकरण: शिक्षक, क्रीडांगण व सहशालेय उपक्रम — हे सर्वच बालकाच्या व्यक्तिमत्वावर परिणाम करतात.
50
सर्वसामान्य मुलांपेक्षा वेगळ्या शैक्षणिक गरजा असणाऱ्या मुलांच्या शिक्षणाला काय म्हणून ओळखले जाते ?
उत्तर: (2) विशेष शिक्षण
स्पष्टीकरण: Special Educational Needs असलेल्या विद्यार्थ्यांसाठी दिले जाणारे शिक्षण ‘विशेष शिक्षण’ म्हणून ओळखले जाते.
51
विकासाचा अविभाज्य घटक खालीलपैकी कोणता आहे ?
उत्तर: (3) वाढ
स्पष्टीकरण: वाढ (growth) ही विकासाचा (development) अविभाज्य घटक आहे — आकार, वजन, उंची इ. मधील बदल वाढ दर्शवतात.
52
अभ्यासक्रमातील विषयाचे उत्तम पाठ्यपुस्तक खालीलपैकी कोणाकडून लिहिले जावे ?
उत्तर: (4) अनुभवी तज्ञ शिक्षक
स्पष्टीकरण: उत्तम पाठ्यपुस्तक तयार करण्यासाठी विषयातील तज्ञता आणि अध्यापनाचा अनुभव असणाऱ्या अनुभवी शिक्षकांची आवश्यकता असते.
53
मराठी भाषेत काही शब्द संस्कृतमधून जसेच्या तसे आले आहेत, त्या शब्दांना हे शब्द म्हणतात.
उत्तर: (1) तत्सम
स्पष्टीकरण: संस्कृतमधील शब्द जसेच्या तसे मराठीत आले तर त्यांना ‘तत्सम’ म्हणतात (उदा. कन्या, पुत्र).
54
शब्दसमूहाबद्दल एक शब्द ओळखा — शेतातून जाणारी अरुंद वाट
उत्तर: (4) पाणंद
स्पष्टीकरण: शेताकडे जाणारी अरूंद पायवाट/पाणंद असे म्हणतात — या प्रश्नाच्या संदर्भात (4) योग्य आहे.
55
खालील सामासिक शब्दांत कर्मधारयचे उदाहरण कोणते ?
उत्तर: (2) तांबडमाती
स्पष्टीकरण: ‘तांबडमाती’ — तांबडी (विशेषण) + माती (विशेष्य) — कर्मधारय समासाचे उदाहरण.
56
पुढील गण या वृत्ताचे आहेत. त, भ, ज, ज, ग, ग
उत्तर: (3) वसंततिलका
स्पष्टीकरण: ‘वसंततिलका’ या अक्षरगणवृत्ताचे गण त, भ, ज, ज, ग, ग असे दाखवले गेले आहेत.
57
खालीलपैकी सजातीय स्वरांची जोडी सांगा.
उत्तर: (4) इ-ई
स्पष्टीकरण: ‘इ’ आणि ‘ई’ हे तालू (palatal/roof of mouth) येथे उच्चारले जाणारी सजातीय स्वर जोड आहे.
58
‘मला ‘टाचण्या’ आणून दया.’ या वाक्यातील ‘टाचण्या’ चे वचन ओळखा.
उत्तर: (2) अनेकवचन
स्पष्टीकरण: ‘टाचण्या’ हा बहुवचन स्वरूप आहे (एकवचन: ‘टाचणी’).
59
जे शब्द आपल्या मनातील वृत्ती किंवा भावना व्यक्त करतात, त्यांना ______ अव्यय असे म्हणतात.
उत्तर: (2) केवलप्रयोगी अव्यय
स्पष्टीकरण: Interjections (उदा. अहा!, अरे!) — भावना/वृत्ती व्यक्त करतात; त्यांना ‘केवलप्रयोगी अव्यय’ म्हणतात.
60
‘आईसारखी आईच’ अलंकार ओळखा.
उत्तर: (1) अनन्वय
स्पष्टीकरण: ‘आईसारखी आईच’ — उपमेयाचाच उपमान आहे (काहीही दुसरे उपमान न देता), हे अनन्वय अलंकाराचे उदाहरण आहे.
— KARTET 2022 question bank format.Educational purpose only
KARNATAKA TET LANG. II ENGLISH Question Bank
Join WhatsApp Channel Join Now
Telegram Group Join Now
Share your love

Related Posts