KPS मॅग्नेट स्कूल प्रकल्प 2026-27: कर्नाटकच्या शिक्षण क्रांतीची नवी दिशा आणि सविस्तर विश्लेषण
कर्नाटकच्या शालेय शिक्षण विभागाने सरकारी शाळांचा चेहरामोहरा बदलण्यासाठी एक अत्यंत महत्त्वाकांक्षी पाऊल उचलले आहे. 2026-27 या शैक्षणिक वर्षासाठी ‘KPS मॅग्नेट स्कूल्स’ (KPS Magnet Schools) हा प्रकल्प सध्या राज्यभर चर्चेचा विषय ठरला आहे. या प्रकल्पाचा मुख्य उद्देश सरकारी शाळांमध्ये खाजगी शाळांसारख्या किंवा त्याहूनही चांगल्या सुविधा उपलब्ध करून देणे हा आहे. आजच्या ब्लॉगमध्ये आपण या प्रकल्पाचा इतिहास, उद्देश आणि उपलब्ध अधिकृत माहितीच्या (Source PDF) आधारे या योजनेचे सविस्तर विश्लेषण पाहणार आहोत.
1. KPS म्हणजे काय? (Full Form of KPS)
- KPS = Karnataka Public School (कर्नाटक पब्लिक स्कूल).
- Magnet (मॅग्नेट/चुंबक): ज्याप्रमाणे चुंबक वस्तूंना स्वतःकडे आकर्षित करतो, त्याचप्रमाणे या शाळा उत्कृष्ट दर्जा, इन्फ्रास्ट्रक्चर आणि इंग्रजी माध्यमाच्या शिक्षणाद्वारे विद्यार्थी व पालकांना सरकारी शाळांकडे आकर्षित करतील. म्हणून याला ‘मॅग्नेट स्कूल’ असे नाव देण्यात आले आहे.
2. प्रकल्पाचा इतिहास आणि पार्श्वभूमी (History)
या प्रकल्पाची मुळे 2018-19 मध्ये रोवली गेली होती:
- सुरुवात (2018-19): कर्नाटक सरकारने सर्वप्रथम 176 शाळांना ‘कर्नाटक पब्लिक स्कूल’ (KPS) म्हणून घोषित केले. याचा मूळ उद्देश पालकांचा खाजगी इंग्रजी माध्यमाच्या शाळांकडे असलेला कल कमी करणे हा होता.
- विस्तार: या प्रयोगाला मिळालेला प्रतिसाद पाहून शाळेची संख्या टप्प्याटप्प्याने वाढवण्यात आली.
- मॅग्नेट संकल्पना (2025-26 आणि पुढे): केवळ नाव बदलून चालणार नाही, तर 21 व्या शतकातील गरजांनुसार ‘क्लस्टर मॉडेल’ (Cluster Model) राबवणे गरजेचे आहे, हे लक्षात घेऊन ‘मॅग्नेट स्कूल’ची संकल्पना पुढे आली.
3. 2026-27 साठीची योजना आणि PDF डेटाचे विश्लेषण
उपलब्ध अधिकृत दस्तऐवजानुसार, हा प्रकल्प संपूर्ण राज्यात किती व्यापक स्तरावर राबवला जात आहे, हे खालीलप्रमाणे स्पष्ट होते:
अ) विलीनीकरण आणि अंतर (Merger & Distance Analysis):
एका मुख्य ‘KPS शाळे’भोवती (Magnet) 2 ते 3 किलोमीटरच्या त्रिज्येतील (Radius) लहान सरकारी शाळा जोडल्या गेल्या आहेत.
उदाहरणार्थ: बागलकोट (Bagalkot) जिल्ह्यातील ‘हुलेगेरी’ (Hoolageri) येथील KPS शाळेला आजूबाजूच्या 0.6 किमी ते 2.8 किमी अंतरावरील लहान प्राथमिक शाळा जोडल्या आहेत.
ब) ‘क्लस्टर’ पद्धत:
ज्या शाळांमध्ये विद्यार्थी संख्या कमी आहे (उदा. 10-20 मुले), अशा शाळांना 1 ते 3 किमी अंतरावर असलेल्या मोठ्या KPS शाळेत विलीन केले जाईल.
4. KPS मॅग्नेट स्कूलची वैशिष्ट्ये (2026-27)
- LKG ते 12 वी शिक्षण: एकाच छताखाली पूर्व-प्राथमिक पासून उच्च माध्यमिक (PUC) पर्यंतचे शिक्षण.
- मोफत वाहतूक (Transport): 1.5 ते 3 किलोमीटर दूर असणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी मोफत स्कूल बस.
- द्विभाषिक शिक्षण: कन्नड आणि इंग्रजी दोन्ही माध्यमांचा पर्याय.
- CSR आणि निधी: कॉर्पोरेट कंपन्या आणि आशियाई विकास बँक (ADB) कडून अर्थसाहाय्य.
KPS मॅग्नेट स्कूल प्रकल्प: ‘होंगानूर’ (Honganuru) मॉडेल 2025-26
रामनगर जिल्ह्यातील चन्नपटणा तालुक्यातील ‘होंगानूर’ (Honganuru) येथील शाळेची निवड ‘पायलट प्रोजेक्ट’ (Pilot Project) म्हणून करण्यात आली आहे. 5 जुलै 2025 च्या सरकारी आदेशानुसार याचे स्वरूप खालीलप्रमाणे असेल:
शाळांचे विलीनीकरण (Merger Process)
या शाळेच्या 6 किलोमीटरच्या परिघात येणाऱ्या 7 लहान सरकारी प्राथमिक शाळा मुख्य KPS शाळेत विलीन केल्या आहेत.
| अ.क्र. | शाळेचे नाव | अंतर (किमी) |
|---|---|---|
| 1 | GLPS सुन्नघट्टा | 1.5 km |
| 2 | GHPS होडकेहोसहळ्ळी | 5 km |
| 3 | GLPS चन्नकेगौडनदोड्डी | 6 km |
| 4 | GHPS अम्माल्लीदोड्डी | 5 km |
| 5 | GLPS कन्नीदोड्डी | 5.6 km |
| 6 | GHPS सांथेमोजेनहळ्ळी | 2 km |
| 7 | GLPS सांथेमोजेनहळ्ळी दोड्डी | 3 km |
- विज्ञान शाखा: 11 वी आणि 12 वी साठी PCMB आणि Computer Science विषय सुरू.
- अटल टिंकरिंग लॅब: आधुनिक तंत्रज्ञान शिक्षणासाठी लॅब.
- PM SHRI दर्जा: केंद्र सरकारच्या योजनेअंतर्गत शिफारस.
- वाहतूक निधी: सुमारे 400 मुलांसाठी वार्षिक 20 लाख रुपयांचा निधी मंजूर.
निष्कर्ष
KPS मॅग्नेट स्कूल प्रकल्प 2026-27 हा केवळ इमारतींचा विकास नसून तो ग्रामीण भागातील विद्यार्थ्यांच्या स्वप्नांना बळ देणारा प्रकल्प आहे. जर याची अंमलबजावणी योग्य झाली, तर कर्नाटकच्या सरकारी शिक्षण व्यवस्थेत खाजगी शाळांच्या तोडीस तोड गुणवत्ता निर्माण होईल यात शंका नाही.
