कर्नाटक सरकारने महिला कर्मचाऱ्यांच्या आरोग्य आणि सन्मानासाठी एक अत्यंत महत्त्वाचा आणि पुरोगामी निर्णय घेतला आहे. विविध उद्योगांमध्ये आणि सरकारी आस्थापनांमध्ये कार्यरत असलेल्या महिलांसाठी आता दरमहा एक दिवसाची सवेतन (Paid) ‘मासिक पाळी रजा’ (Menstrual Leave) मंजूर करण्यात आली आहे. हा निर्णय केवळ एक धोरण नसून, महिला कर्मचाऱ्यांच्या आरोग्याला प्राधान्य देणारा आणि कार्यक्षेत्रात समावेशकता वाढवणारा एक सामाजिक बदल आहे.
कर्नाटकाचा ऐतिहासिक निर्णय: सर्व महिला कर्मचाऱ्यांसाठी सवेतन ‘मासिक पाळी रजा’
एक पाऊल पुढे! कर्नाटक सरकारने महिला कर्मचाऱ्यांच्या आरोग्य आणि सन्मानासाठी एक अत्यंत महत्त्वाचा आणि पुरोगामी निर्णय घेतला आहे. विविध उद्योगांमध्ये आणि सरकारी आस्थापनांमध्ये कार्यरत असलेल्या महिलांसाठी आता दरमहा एक दिवसाची सवेतन (Paid) ‘मासिक पाळी रजा’ (Menstrual Leave) मंजूर करण्यात आली आहे. हा निर्णय केवळ एक धोरण नसून, महिला कर्मचाऱ्यांच्या आरोग्याला प्राधान्य देणारा आणि कार्यक्षेत्रात समावेशकता वाढवणारा एक सामाजिक बदल आहे.
प्रस्तावना आणि धोरणाचा उद्देश (Introduction and Policy Purpose)
- राज्यातील कारखाने, दुकाने, वाणिज्य संस्था, मळे (Plantations), विडी आणि सिगार कामगार कायदे तसेच मोटार वाहतूक कामगार कायद्यांतर्गत नोंदणीकृत असलेल्या उद्योगांमध्ये कार्यरत असलेल्या महिला कर्मचाऱ्यांची कार्यक्षमता आणि मनोधैर्य वाढवण्यासाठी मासिक पाळीच्या वेळी सवेतन रजा मंजूर करण्यासंबंधी चर्चा करून अहवाल सादर करण्यासाठी एक तज्ज्ञ समिती नेमण्यात आली होती.
- तज्ज्ञ समितीने महिलांना मासिक पाळीच्या वेळी वार्षिक ६ सवेतन रजा वापरण्याची सोय देणारे “ऋतुचक्र रजा धोरण” लागू करण्याची शिफारस केली होती.
- सार्वजनिक मत आणि सूचना मागविण्यात आल्यानंतर, ५६ लोकांनी या धोरणाचे समर्थन केले.
- तदनंतर, कर्नाटक सरकारने सर्व उद्योगांमधील महिला कर्मचाऱ्यांसाठी दरमहा एक दिवसाची, म्हणजेच वार्षिक १२ दिवसांची सवेतन रजा तसेच महिला सरकारी कर्मचाऱ्यांसाठीही ही सुविधा तातडीने लागू केली आहे.
धोरणाचे महत्त्व (Importance of the Policy)
मासिक पाळीच्या काळात अनेक महिलांना तीव्र वेदना, थकवा आणि इतर शारीरिक समस्यांचा सामना करावा लागतो. अशा वेळी विश्रांती आवश्यक असते. या गरजेची दखल घेऊन, सरकारने हे धोरण लागू केले आहे, ज्यामुळे महिलांचे मनोधैर्य वाढेल आणि त्यांची कार्यक्षमता उत्तम राहील.
तुम्ही या रजेसाठी पात्र आहात का? (Are you eligible for this leave?)
- कोणाला लागू? राज्यातील १८ ते ५२ वयोगटातील सर्व महिला कर्मचाऱ्यांना (सरकारी, कायम, कंत्राटी, खाजगी उद्योग, आयटी/बीटी कंपन्यांसह सर्व क्षेत्रांतील) ही रजा लागू आहे.
- किती रजा? वर्षातून एकूण १२ दिवस (दरमहा एक दिवस) सवेतन रजा उपलब्ध असेल.
- अट क्रमांक १: वैद्यकीय प्रमाणपत्राची गरज नाही! या रजेसाठी कोणत्याही प्रकारच्या वैद्यकीय प्रमाणपत्राची आवश्यकता नाही. हा निर्णय महिलांवर विश्वास दर्शवतो आणि प्रक्रिया सुलभ करतो.
- अट क्रमांक २: कॅरी फॉरवर्ड नाही! ही रजा मासिक असल्याने, ती त्याच महिन्यात वापरावी लागेल. वापर न केल्यास, ती पुढील महिन्यात जोडली जाणार नाही.
- अट क्रमांक ३: एकत्र जोडता येणार नाही (सरकारी कर्मचाऱ्यांसाठी)! सरकारी कर्मचाऱ्यांसाठी ही रजा इतर कोणत्याही रजेसोबत (उदा. नैमित्तिक रजा किंवा अर्जित रजा) एकत्र जोडता येणार नाही.
निष्कर्ष (Conclusion)
कर्नाटक राज्याने हे महत्त्वपूर्ण पाऊल उचलून महिलांच्या आरोग्याप्रती आणि त्यांच्या व्यावसायिक जीवनातील समस्यांप्रती संवेदनशीलता दाखवली आहे. हे धोरण देशात महिलांच्या कामाच्या ठिकाणी मिळणाऱ्या सुविधांच्या बाबतीत एक नवीन आदर्श (Global Best Practice) स्थापित करते, ज्यामुळे महिला सक्षमीकरणाला अधिक बळ मिळेल.
