9th SCIENCE 6.Tissues (6.ऊती)




 
 
9th SCIENCE 6.Tissues (6.ऊती)

 

तुम्ही काय शिकला

कार्य आणि रचना सारख्या असणाऱ्या पेशींचा समूह म्हणजे ऊतीहोय.

 

वनस्पती ऊतींचे दोन मुख्य प्रकारवर्धिष्णू ऊती स्थायी ऊती होय.

 

वनस्पतींच्या वाढ होणाऱ्या भागांमध्ये पेशी विभजन करणाऱ्या वर्धिष्णू ऊती असतात.

 

स्थायी ऊती ह्या वर्धिष्णू ऊतींपासूनच प्रथम निर्माण होतात नंतर त्यांची विभजनाची क्षमता नष्ट होते. स्थायी ऊतींचे साध्या संयुक्त ऊती असे वर्गीकरण करतात.

 

मृदू ऊती, स्थूलकोन ऊती आणि कठिण ऊती हे साध्या ऊतींचे तीन प्रकार आहेत. प्रकाष्ठ परिकाष्ठ हे दोन संयुक्त ऊतींचे प्रकार आहेत.

 

अपिस्तर ऊती, संयोगी ऊती, स्नायू ऊती आणि चेतन ऊती या सर्व प्राणी ऊती आहेत.

 

रचना कार्यानुसार अपिस्तर ऊतींचे घनाकृती, चपट्या, स्तंभाकृती, प्रकेसलयुक्त ग्रंथीय अपिस्तर असे वर्गीकरण केले आहे.

अवकाश ऊती, वसा ऊती, अस्थी, कंडर (tendon), संधिबंधन (ligament), कास्थी आणि रक्त हे सर्व संयोगी ऊतींचे प्रकार आहेत.

 

पट्यांचे, बिन पट्यांचे (गुळगुळीत स्नायू) हृदयाचे असे स्नायू ऊतींचे तीन प्रकार आहेत.

 

चेतन ऊती चेतन पेशींनी बनलेल्या असून त्या आवेग (impluse) स्वीकारतात पाठवितात.




 

प्रश्न :   (पान नं. १०६)

 

1.ऊती म्हणजे काय ?

उत्तर –  पेशींचा असा समूह की ज्यांच्यामधील सर्व पेशींची रचना सारखी असून त्या सर्व एकच ठराविक कार्य करतात.त्यांना ऊती असे म्हणतात.

 

1.
बहुपेशीय सजीवांमधील ऊतींची उपयुक्तता काय आहे?

उत्तर-  

  

प्रश्न :    (पान नं. १14)

1. साध्या पेशींचे प्रकार सांगा.
उत्तर – साध्या पेशींचे प्रकार खालील प्रमाणे –
मृदू
ऊती

स्थूलकोन
ऊती

कठीण
ऊती


2.
अग्रस्थ वर्धिष्णू ऊती कुठे आढळतात?
उत्तर –अग्रस्थ वर्धिष्णू ऊती वनस्पतीच्या वरच्या भागात व पानाच्या टोकाला आढळतात.

3. नारळाचे साल कोणत्या
ऊतींपासून बनलेले असते
?

उत्तर
नारळाचे साल कठीण ऊतींपासून बनलेले असते

 

4. परिकाष्ठातील घटक सांगा.
उत्तर – परिकाष्ठ मृदू
परिकाष्ठ
तंतू

चाळण
नलिका

सहचरी
पेशी

 




 


प्रश्न
:
  (पान नं. १20)
1.
आपल्या शरिराच्या हालचालीसाठी कारणीभूत असणाऱ्या ऊतींचे नाव लिहा.
उत्तर – स्नायू ऊती

2. चेता पूंज (neuron) कशासारखे दिसते ?
उत्तर – चेतन ऊतींच्या पेशींना चेतापुंज असे म्हणतात.

3. हृदयाच्या स्नायूंचे तीन गुणधर्म सांगा.
उत्तर – हृदयाच्या स्नायूंचे अनैच्छिक शाखायुक्त व कधी न थकणारे असे तीन गुणधर्म असतात.

4. अवकाश ऊतींची कार्ये
उत्तर – अवकाश ऊती प्रतिजैविकेचे कार्य करतात.
विजातीय घटकांना गिळून टाकतात.
अवयवांना आधार देतात व बळकट बनवितात.

अभ्यास
:

1. ऊतीची व्याख्या लिहा.
उत्तर – एकाच उत्पत्तीपासून निर्माण झालेल्या,एकसारखी रचना व समान कार्य समान गुणधर्म दर्शवणाऱ्या पेशींच्या समूहास ऊती असे म्हणतात.




 

2.किती प्रकारच्या
घटकांपासून प्रकाष्ठ ऊती तयार होतात
?
उत्तर –प्रकाष्ट ऊती चार घटकांपासून बनलेले आहेत.

घटक – प्रकाष्ट तंतू ,प्रकाष्ट मृदू ,प्रकाष्ट वाहीका,

 प्रकाष्ट  वाहिन्या

3.वनस्पतीमधील साध्या ऊती आणि संयुक्त ऊतीतील फरक सांगा.
उत्तर –

 

साध्या ऊती

संयुक्त ऊती

एकसारखी रचना समान गुणधर्म कार्य पार पाडतात.

साध्या ऊती मृदू,स्थूलकोन आणि
कठीण ऊती अशा प्रकारात विभागल्या जातात.

साध्या ऊती अन्न,पाणी
साठवण्याचे कार्य करतात.

साध्या ऊती वाहिनी वृंद नाहीत.

जैविक व अजैविक घटकापासून बनलेल्या,
भिन्न कार्य पार पडतात.

प्रकाष्ठ आणि परिकाष्ठ असे या ऊतींचे
प्रकार पडतात.

संयुक्त ऊती अन्न व पाण्याचे वहन
करतात.

संयुक्त ऊती वाहिनी वृंद आहेत.


4.पेशी भित्ती वरून पडणारे ऊती, स्थूलकोन ऊती आणि कठीण ऊतीतील फरक सांगा.
उत्तर –

मृदू ऊती –

स्थूलकोन ऊती

कठीण ऊती

पातळ पेशीभित्ती
असते.


पेशी भित्ती मऊ
असून पेशींची विस्कळीत रचना असते.

 

– पेशी भीती जाडसर
असून जाडी असमान असते.

लांबट आकाराच्या
पेशी असून कोपरे जाड असतात.


पेशीमृत असतात.

 

पेशीभित्ती
लिग्नीनपासून बनलेल्या असून त्या सिमेंट प्रमाणे कार्य करतात.

पेशीभित्ती जाड
असल्यामुळे कठीणपणा प्राप्त होतो.

 




5. पर्णरंध्राची कार्ये सांगा.
उत्तर – पर्णरंध्राची कार्ये खालीलप्रमाणे –

वायूंची अदलाबदल करण्यास मदत करतात किंवा देवाण-घेवाण करतात.


बाष्प बाहेर टाकतात.

6. तीन प्रकारच्या
स्नायू तंतूमधील फरक आकृतीद्वारे सांगा.

उत्तर –

 

9th SCIENCE 6.Tissues (6.ऊती)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

7. हृदयाच्या स्नायूंचे विशेष कार्य लिहा.
उत्तर – हृदयाच्या स्नायूंचे विशेष कार्य खालीलप्रमाणे – या ऊती लांबट,शाखायुक्त,पेशी केंद्र असणाऱ्या आहेत. हे स्नायू अनैच्छिक आहेत. हृदयाचे स्नायू कधी न थकणारे आहेत.

8. रचना व शरिरातील स्नायूमधील फरक सांगा.
उत्तर –

9. चेतन पेशीची आकृती काढून नावे लिहा.
उत्तर – 


9th SCIENCE 6.Tissues (6.ऊती)

 

 

 



 

 

 

 

 

 

 




 

 

10. नांवे लिहा

उत्तर –
a)
तोंडाच्या आतील भागामधील (अस्तर) स्तरातील ऊती – अपिस्तर ऊती

b)
स्नायू व हाडांना जोडणाऱ्या ऊती- स्नायू ऊती

c)
वनस्पती मधील अन्नवाहक ऊती – परिकाष्ट ऊती

d) आपल्या शरिरातील चरबी (वसा) साठविणाऱ्या ऊती – वसा

e) द्रवरूप धारणिक असणाऱ्या संयोगी ऊती – रक्त व लिम्फ

f) मेंदूमधील ऊती – चेतन ऊती

11.खालील भागामध्ये आढळणाऱ्या ऊतींचे प्रकार ओळखा. त्वचा, झाडाची साल, हाडे, मूत्रपिंडातील वाहिनीतील अस्तर, वाहिनी वृंद.
उत्तर – त्वचा – अपिस्तर ऊती
झाडाची साल – अपित्वचा
हाडे – अस्थी
मूत्रपिंडातील वाहिनीतील स्तर – धनात्मक अपिस्तर
वाहिनी वृंद – प्रकाष्ट, परिकाष्ट

12.मृदू ऊती कोणत्या
भागामध्ये आढळतात
?
उत्तर – मृदू ऊती फूल,फांदी,पान या
भागात आढळतात.

13.वनस्पतीमधील अपित्वचेची कार्ये सांगा.
उत्तर – वनस्पतीचे संरक्षण करते. अपित्वचेवरील त्वगरंध्रे पाणी आत बाहेर घेणे,वायूंची देवाणघेवाण पार पाडतात.
अपित्वचा वनस्पतींचे कवकांपासून संरक्षण करते.

 




 

14. वनस्पती मधील साल (cork) संरक्षणात्मक ऊती म्हणून कसे कार्य करते ?
उत्तर –झाडांच्या सालीमध्ये पेशी मृत असतात.त्या एकमेकांना चिकटलेल्या असतात.पेशी अंतर्गत रिकामी जागा नसते.पेशीभित्ती सुबेरी नावाच्या रासायनिक पदार्थापासून बनलेली असते.त्यामुळे पाणी व स्नायू वायू रोधक असतात.त्यामुळे साल संरक्षणात्मक कार्य पार पडते.


15.खालील तक्ता पूर्ण करा.

9th SCIENCE 6.Tissues (6.ऊती)

 

 

 

Share your love

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *